Fobie: soorten, klachten en behandeling

01Wat is het

Wat is een fobie?

Bij een fobie ben je heel erg bang voor iets. Vaak probeer je te ontwijken waar je bang voor bent. Een fobie krijg je vaak al als kind, gemiddeld rond je 8e, en kan verdwijnen als je ouder wordt.

02Soorten

Soorten fobieën

Je kunt bijvoorbeeld heel bang zijn voor:

• spinnen, slangen of andere dieren, zoals honden,
• bloed,
• hoogtes: hoogtevrees,
• vliegen: vliegangst,
• autorijden: rijangst,
• in een kleine ruimte zijn, zoals een lift of een wc: claustrofobie,
• de tandarts,
• overgeven: emetofobie.

Ben je vooral bang voor wat andere mensen van je vinden? Dan gaat het om een sociale angststoornis.

03Klachten

Wat merk je bij een fobie?

Als je in de situatie komt waar je bang voor bent, kun je allerlei klachten krijgen, zoals:

• je hart klopt snel,
• zweten,
• trillen,
• duizelig zijn,
• een vervelend gevoel in je borst,
• geen gevoel meer in je handen of voeten.

Hierdoor kun je nog banger worden en een paniekaanval krijgen.

04Ontwijken

Waarom ontwijken niet helpt

Je gaat ontwijken waar je bang voor bent, in de hoop minder last te hebben van angst. Maar het kan er juist voor zorgen dat je er last van houdt, of dat je angst steeds erger wordt. Je leert niet met de angst omgaan. Je durft steeds minder, en je wereld kan steeds kleiner worden.

05Oorzaak

Waardoor komt een fobie?

Een fobie komt meestal door een combinatie van dingen:

• Je DNA. In sommige families hebben meer mensen angstproblemen dan in andere.
• Je karakter. Ben je bijvoorbeeld heel verlegen of heel gevoelig voor stress, dan krijg je sneller een angststoornis, zoals een fobie.
• Een storing in bepaalde delen van je hersenen. Die delen regelen geluk, stress en angst met hormonen, zoals serotonine, adrenaline en dopamine.
• Je opvoeding en wat je hebt meegemaakt.

06Cirkel van angst

De cirkel van angst en hoe je eruit komt

De cirkel van angst laat zien hoe te veel angst ontstaat: iets maakt je bang, je denkt dat er iets ergs gaat gebeuren, je voelt angst, je ontwijkt de situatie en de angst wordt even minder, maar later komt hij vaker en sterker terug. Zo kom je eruit:

• Doe wel wat je angstig maakt. Bedenk welke situaties je ontwijkt, en ga juist doen wat je spannend vindt. Zo merk je dat de erge dingen waar je bang voor was niet gebeuren, en dat je de angst aankan.
• Gebruik gedachten die jou helpen. Kloppen je angstige verwachtingen wel? Hoe groot is de kans dat ze uitkomen? Het is maar een gedachte.
• Verdraag de spanning. Zo kun je toch doen wat je wilt, ook al ben je bang.

Je kunt tegen jezelf zeggen: ‘Ik ben bang en ik doe het.’ Hoe vaker je oefent, hoe minder je angst uiteindelijk wordt. In het begin kan de angst tijdelijk erger worden en kun je moe zijn, want angst ervaren kost veel energie.

07Adviezen

Wat kun je zelf doen?

• Vertel iemand over je fobie, bijvoorbeeld een vriend.
• Blijf dingen doen die angst geven. Zo leer je met de angst omgaan, en wordt die minder.
• Krijg je een paniekaanval? De angst wordt meestal vanzelf minder na een paar minuten tot een half uur. Als je dat weet, durf je misschien toch de dingen te doen die je eng vindt.

08Behandeling

Behandeling van een fobie

Je huisarts vertelt eerst hoe angst werkt en geeft uitleg en adviezen, waarmee je zelf gaat oefenen. Helpt dat niet genoeg, dan kun je cognitieve gedragstherapie (CGT) krijgen bij een psycholoog; je huisarts kan je doorsturen. Zijn je klachten niet zo erg en duren ze nog niet lang, dan kan de praktijkondersteuner vaak helpen, soms deels digitaal. In de therapie:

• leer je de situaties herkennen waarin je bang wordt,
• bedenk je gedachten die je helpen om met de angst om te gaan,
• ga je oefenen met de plekken en situaties die je eng vindt; dat heet exposure.

Bij vliegangst kan een kalmeringspil op recept helpen, die je 2 of 3 uur voor de vlucht slikt. Voor rijangst zijn er speciale rijscholen, en er zijn tandartsen die mensen helpen die bang zijn voor de tandarts. Medicijnen tegen angst en depressie helpen niet bij een fobie.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor cognitieve gedragstherapie bij een fobie (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een meta-analyse (Wolitzky-Taylor e.a., 2008) bundelde 33 gerandomiseerde studies naar psychologische behandeling van specifieke fobieën. De bronnen vullen elkaar aan:

• Oefenen werkt. Thuisarts adviseert therapie waarbij je oefent met de situatie waar je bang voor bent. Volgens de meta-analyse gaf behandeling met exposure grote effecten vergeleken met geen behandeling, en werkte die beter dan een placebo en dan andere psychotherapieën.
• In het echt of virtueel? Oefenen met het echte dier, ding of de echte situatie werkte direct na de behandeling beter dan oefenen in je verbeelding of met virtual reality, maar bij de latere controle was dat verschil er niet meer.
• Meer sessies. Meer sessies hingen samen met betere resultaten.
• Soort fobie. Het effect hing niet af van het soort fobie.

10Samengevat

Het belangrijkste over een fobie

• Bij een fobie ben je heel erg bang voor een dier, ding of situatie, zoals spinnen, hoogtes of vliegen.
• In de situatie kun je hartkloppingen, zweten, trillen of duizeligheid krijgen.
• Ontwijken maakt de angst op den duur groter.
• Blijf dingen doen die angst geven en gebruik gedachten die je helpen.
• Cognitieve gedragstherapie met exposure helpt; medicijnen tegen angst en depressie helpen niet.
• Een fobie begint vaak in de kindertijd en kan verdwijnen als je ouder wordt.