Sociale angststoornis: klachten en behandeling

01Wat is het

Wat is een sociale angststoornis?

Bij een sociale angststoornis ben je erg bang voor situaties waarin je kritiek van andere mensen kunt krijgen. Bijvoorbeeld als je mensen ontmoet die je niet kent, of als je moet praten voor een groep. Je bent bang dat je dan iets geks doet, zoals iets stoms zeggen, of juist niet weten wat je moet zeggen.

Je hebt er veel last van in je leven; op school of op het werk gaat het vaak minder goed. Sociale angst begint meestal als je jong bent, in je puberteit.

02Klachten

Wat merk je bij sociale angst?

• Je bent bang voor wat anderen van je vinden, bijvoorbeeld dat ze je raar of niet leuk vinden, of vinden dat je je slecht gedraagt.
• Door de angst doe je sommige dingen niet meer, zoals naar feestjes gaan of praten voor een groep.
• Of je doet die dingen wel, maar voelt daarbij grote angst. Je voelt je hart kloppen en gaat zweten of trillen. Je bent bang dat anderen dat merken, waardoor je angst nog groter wordt.
• Daarom doe je misschien steeds minder sociale dingen, of je doet dingen om minder angst te voelen, zoals iemand meenemen naar een feestje, alcohol drinken, kalmeringspillen slikken of drugs gebruiken.

Soms krijg je ook paniekaanvallen. Meer daarover lees je in onze gids over een paniekaanval.

03Oorzaken

Hoe ontstaat een sociale angststoornis?

Een angststoornis komt meestal door verschillende dingen samen:

• Je DNA. In sommige families hebben daardoor meer mensen angstproblemen dan in andere.
• Je karakter. Als je bijvoorbeeld heel verlegen bent of heel gevoelig voor stress, krijg je sneller een angststoornis.
• Een storing in bepaalde delen van je hersenen. Die delen regelen geluk, stress en angst met hormonen, zoals serotonine, adrenaline en dopamine.
• Hoe je bent opgevoed en wat je hebt meegemaakt.

Sommige andere ziektes maken de kans groter, zoals een andere psychische ziekte (bijvoorbeeld een depressie of verslaving) of een lichamelijke ziekte die niet meer overgaat, zoals een long- of zenuwziekte.

04Cirkel van angst

De cirkel van angst

De cirkel van angst laat zien hoe te veel angst ontstaat en steeds erger kan worden:

• Start: iets wat je bang maakt, zoals een gebeurtenis, een situatie of iets wat je in je lichaam voelt.
• Gedachten: je denkt dat er iets ergs gaat gebeuren, bijvoorbeeld ‘Ik kan dit niet’ of ‘Ze vinden me raar’.
• Gevoel: je voelt angst, soms met lichamelijke klachten zoals trillen en het warm krijgen.
• Gedrag: je ontwijkt bepaalde dingen, of je doet iets om je veiliger te voelen, zoals geruststelling vragen of veel piekeren.
• Gevolg: even minder angst, maar later meer en vaker angst.

Het is heel begrijpelijk dat je dingen ontwijkt, maar die manieren werken maar kort: je leert niet met de angst om te gaan. De angst kan groter worden, je krijgt er in meer situaties last van en je gaat meer ontwijken. Zo wordt je wereld steeds kleiner.

05Uit de cirkel

Zo kom je uit de cirkel van angst

• Doe wel wat je angstig maakt. Bedenk welke situaties je ontwijkt en ga juist doen wat je spannend vindt. Zo merk je dat de erge dingen waar je bang voor was niet gebeuren, en dat je de angst aankan.
• Gebruik gedachten die jou helpen. Kloppen je angstige verwachtingen wel? Hoe groot is de kans dat ze uitkomen? Het is maar een gedachte. Bedenk gedachten die je helpen en gebruik die in moeilijke situaties.
• Verdraag de spanning. Zo kun je toch doen wat je graag wilt, ook al ben je bang. Soms helpt het om even op iets anders te letten.

Je kunt tegen jezelf zeggen: ‘Ik ben bang en ik doe het.’ Hoe vaker je oefent, hoe minder je angst uiteindelijk wordt. In het begin kan de angst tijdelijk erger worden en kun je je moe voelen, want angst ervaren kost veel energie. Na een tijd leer je steeds beter met de angst omgaan.

06Zelfzorg

Goed voor jezelf zorgen

• Erover praten. Vertel iemand die je vertrouwt over je gedachten en gevoelens, bijvoorbeeld een vriend, leraar of collega.
• Stress minder maken. Zorg dat je goed slaapt, genoeg beweegt en ontspant. Vaak heb je meer last van angst als je veel stress hebt en moe bent.
• Je dagelijkse dingen blijven doen. Probeer je studie of werk te blijven doen. Komen je klachten door je werk, of kun je je werk niet goed meer doen? Praat met je werkgever of de bedrijfsarts.
• Je gevoelens niet verdoven. Alcohol, kalmeringspillen of drugs helpen even, maar langzaam worden je angsten er juist erger van. Je kunt er beter mee stoppen; vraag daar hulp bij. Ben je gestopt, dan is je angststoornis soms ook weg, of zijn je klachten minder.

07Drogist

Kruidenmiddelen van de drogist

Bij de drogist zijn verschillende kruidenmiddelen tegen angst te koop. Die hebben risico’s: vaak is niet of niet goed onderzocht of ze werken, en meestal is niet bekend wat er precies in zit en of ze veilig zijn.

Sommige middelen geven extra risico’s als je ook bepaalde medicijnen slikt. Thuisarts raadt daarom aan deze kruidenmiddelen niet te slikken.

08Behandeling

Behandeling van een sociale angststoornis

De eerste stap is uitleg over angst en adviezen van je huisarts, waarmee je zelf gaat oefenen. Helpt dat niet genoeg, dan kun je therapie krijgen. Je gaat oefenen met angstige situaties en bedenkt gedachten die je helpen. Dat heet cognitieve gedragstherapie (CGT).

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor cognitieve gedragstherapie bij sociale angst (de consulten zijn in het Spaans).

Maak een afspraak met je huisarts als je dingen niet meer doet en daar behandeling voor wilt, als je klachten erger worden tijdens een behandeling, als je steeds vaker aan zelfmoord denkt, als je medicijnen tegen angst slikt en veel last hebt van bijwerkingen of wilt stoppen, of als je veel alcohol drinkt, drugs gebruikt of kalmeringspillen slikt.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Williams e.a., 2017) bekeek medicijnen bij een sociale angststoornis. De review vond 66 gerandomiseerde studies met samen 11.597 deelnemers. De bronnen leggen andere accenten:

• Therapie of medicijnen? Thuisarts begint met uitleg en zelf oefenen, en daarna cognitieve gedragstherapie. Medicijnen noemt Thuisarts alleen bij bijwerkingen of stoppen. De review ging juist over medicijnen.
• Welke medicijnen? De review vond bewijs dat een groep antidepressiva, de SSRI’s, werkt bij sociale angst. De kwaliteit van dat bewijs varieerde van zeer laag tot matig.
• Terugval. SSRI’s waren de enige medicijnen die terugval verminderden, op basis van bewijs van matige kwaliteit.
• Verdraagbaarheid. Meer mensen stopten met de behandeling bij SSRI’s dan bij een placebo, al was het aantal dat stopte in absolute zin laag.

10Samengevat

Het belangrijkste over een sociale angststoornis

• Je bent erg bang voor situaties waarin anderen kritiek op je kunnen hebben.
• Sociale angst begint meestal in de puberteit.
• Ontwijken geeft even minder angst, maar maakt de angst op den duur groter.
• Doe juist wat je angstig maakt, gebruik helpende gedachten en verdraag de spanning.
• Verdoof je gevoelens niet met alcohol, kalmeringspillen of drugs, en slik geen kruidenmiddelen.
• Helpt zelf oefenen niet genoeg, dan kun je cognitieve gedragstherapie krijgen.