Hoogtevrees: klachten en behandeling

01Wat is het

Wat is hoogtevrees?

Hoogtevrees is een fobie. Bij een fobie ben je heel erg bang voor een dier, een ding of een situatie. Thuisarts noemt hoogtes als een van de voorbeelden, naast onder meer spinnen, honden, bloed, vliegen, autorijden, kleine ruimtes, de tandarts en overgeven.

Vaak probeer je te ontwijken waar je bang voor bent. Andere fobieën lees je in onze gidsen over fobieën, vliegangst en claustrofobie.

02Klachten

Wat merk je bij hoogtevrees?

Als je in de situatie komt waar je bang voor bent, kun je allerlei klachten krijgen, zoals:

• je hart klopt snel,
• zweten,
• trillen,
• duizelig zijn,
• een vervelend gevoel in je borst,
• geen gevoel meer in je handen of voeten.

Hierdoor kun je nog banger worden en een paniekaanval krijgen.

03Ontwijken

Waarom ontwijken de angst groter maakt

Je gaat ontwijken waar je bang voor bent, bijvoorbeeld hoge plekken, en hoopt zo minder last te hebben van angst. Maar het kan er juist voor zorgen dat je last blijft houden of dat je angst steeds erger wordt. Je leert niet met de angst omgaan. Je durft steeds minder, en je wereld kan steeds kleiner worden.

04Oorzaak

Waardoor krijg je een fobie?

Een fobie komt meestal door een combinatie van dingen:

• Je DNA. In sommige families hebben meer mensen angstproblemen dan in andere.
• Je karakter. Ben je bijvoorbeeld heel verlegen of heel gevoelig voor stress, dan krijg je sneller een angststoornis, zoals een fobie.
• Een storing in bepaalde delen van je hersenen. Die delen regelen geluk, stress en angst.
• Je opvoeding en wat je hebt meegemaakt.

Een fobie krijg je vaak al als kind, gemiddeld rond je 8e. Een fobie kan verdwijnen als je ouder wordt.

05Cirkel van angst

De cirkel van angst

De cirkel van angst laat zien hoe te veel angst ontstaat en steeds erger kan worden:

• Start: iets wat je bang maakt, zoals een situatie of iets wat je in je lichaam voelt.
• Gedachten: je denkt dat er iets ergs gaat gebeuren, bijvoorbeeld ‘Ik kan dit niet’ of ‘Het gaat vast verkeerd’.
• Gevoel: je voelt angst, soms met trillen of het warm krijgen.
• Gedrag: je ontwijkt iets, of doet iets om je veiliger te voelen, zoals geruststelling vragen.
• Gevolg: even minder angst, maar later meer en vaker angst.

Het is heel begrijpelijk dat je dingen ontwijkt, maar dat werkt maar kort. De angst kan groter worden en meer invloed op je leven krijgen.

06Uit de cirkel

Zo kom je uit de cirkel van angst

• Doe wel wat je angstig maakt. Ga juist doen wat je spannend vindt. Zo merk je dat de erge dingen waar je bang voor was niet gebeuren, en dat je de angst aankan.
• Gebruik gedachten die jou helpen. Kloppen je angstige verwachtingen wel? Hoe groot is de kans dat ze uitkomen? Het is maar een gedachte.
• Verdraag de spanning. Zo kun je toch doen wat je wilt, ook al ben je bang. Soms helpt het om even op iets anders te letten.

Je kunt tegen jezelf zeggen: ‘Ik ben bang en ik doe het.’ Hoe vaker je oefent, hoe minder je angst uiteindelijk wordt. In het begin kan de angst tijdelijk erger worden en kun je moe zijn, want angst ervaren kost veel energie.

07Adviezen

Adviezen bij hoogtevrees

• Vertel iemand over je fobie, bijvoorbeeld een vriend.
• Blijf dingen doen die angst geven. Zo leer je met de angst omgaan, en wordt die minder.
• Krijg je een paniekaanval? De angst wordt meestal vanzelf minder na een paar minuten tot een half uur. Als je dat weet, durf je misschien toch de dingen te doen die je eng vindt.

08Behandeling

Behandeling: cognitieve gedragstherapie

Je huisarts vertelt eerst hoe angst werkt en geeft uitleg en adviezen, waarmee je zelf gaat oefenen. Helpt dat niet genoeg, dan kun je cognitieve gedragstherapie (CGT) krijgen bij een psycholoog. Zijn je klachten niet zo erg en duren ze nog niet lang, dan kan de praktijkondersteuner vaak helpen. Soms kun je een deel digitaal volgen.

• je leert de situaties herkennen waarin je bang wordt,
• je bedenkt gedachten die je helpen om met de angst om te gaan,
• je gaat oefenen met de plekken en situaties die je eng vindt; dat heet exposure.

Medicijnen tegen angst en depressie helpen niet bij een fobie. In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor cognitieve gedragstherapie bij hoogtevrees (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een gerandomiseerde studie in Engeland (Freeman e.a., 2018) testte een geautomatiseerde therapie met virtual reality bij 100 volwassenen met hoogtevrees. Een virtuele coach begeleidde de deelnemers in ongeveer zes sessies van een half uur, verspreid over 2 weken. De controlegroep kreeg de gewone zorg. De bronnen vullen elkaar aan:

• Oefenen met hoogtes. Thuisarts adviseert therapie waarbij je oefent met de situatie die je eng vindt. In de studie gebeurde dat in een virtuele omgeving.
• Resultaat. De angst voor hoogtes nam in de VR-groep veel sterker af dan in de controlegroep, en dat effect hield aan bij de controle na 4 weken.
• Veiligheid. Er werden geen bijwerkingen gemeld.
• Kanttekening. De studie volgde deelnemers maar 4 weken en werd mede gefinancierd door het VR-bedrijf Oxford VR.

10Samengevat

Het belangrijkste over hoogtevrees

• Hoogtevrees is een fobie: je bent heel erg bang voor hoogtes.
• In de situatie kun je hartkloppingen, zweten, trillen en duizeligheid krijgen.
• Ontwijken geeft even minder angst, maar maakt de angst op den duur groter.
• Blijf dingen doen die angst geven en gebruik gedachten die je helpen.
• Cognitieve gedragstherapie met oefeningen (exposure) kan helpen.
• Medicijnen tegen angst en depressie helpen niet bij een fobie.