Claustrofobie: angst in kleine ruimtes, ook bij een MRI-scan

01Wat is het

Wat is claustrofobie?

Bij een fobie ben je heel erg bang voor een dier, ding of situatie. Bij claustrofobie is dat in een kleine ruimte zijn, zoals een lift of een wc. Vaak probeer je te ontwijken waar je bang voor bent.

Een fobie krijg je vaak al als kind, gemiddeld rond de 8 jaar. Het komt meestal door verschillende dingen samen: je DNA, je karakter (bijvoorbeeld heel verlegen of gevoelig voor stress), een storing in de delen van je hersenen die stress en angst regelen, en je opvoeding en wat je hebt meegemaakt.

02Klachten

Wat merk je bij claustrofobie?

Als je in de situatie komt waar je bang voor bent, kun je allerlei klachten krijgen:

• je hart klopt snel,
• zweten,
• trillen,
• duizelig zijn,
• een vervelend gevoel in je borst,
• geen gevoel meer in je handen of voeten.

Hierdoor kun je nog banger worden en een paniekaanval krijgen.

03Cirkel van angst

Hoe angst steeds erger kan worden

Thuisarts.nl beschrijft de cirkel van angst:

• Start: iets maakt je bang, zoals een kleine ruimte.
• Gedachten: je denkt dat er iets ergs gaat gebeuren.
• Gevoel: je voelt angst, soms met lichamelijke klachten.
• Gedrag: je ontwijkt de situatie, of doet iets om je veiliger te voelen.
• Gevolg: even minder angst, maar later meer en vaker angst.

Ontwijken werkt kort, maar je leert niet met de angst om te gaan. Zo kan de angst groter worden, je kunt er in meer situaties last van krijgen en je wereld wordt steeds kleiner.

04Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

• Doe wel wat je angstig maakt: bedenk welke situaties je ontwijkt en ga juist wel doen wat je spannend vindt. Zo merk je dat de erge dingen niet gebeuren en dat je de angst aankan.
• Gebruik gedachten die je helpen: kloppen je angstige verwachtingen wel? Hoe groot is de kans dat ze uitkomen? Het is maar een gedachte.
• Verdraag de spanning: zo kun je toch doen wat je graag wilt, ook al ben je bang. Soms helpt het om even op iets anders te letten.

05Therapie

Behandeling: cognitieve gedragstherapie

Bij een fobie helpt therapie waarbij je oefent met de situatie waar je bang voor bent en leert om er anders naar te kijken: cognitieve gedragstherapie (CGT). Een psycholoog kan die geven; bij minder ernstige klachten die nog niet zo lang duren, kan de praktijkondersteuner vaak helpen. Soms kan een deel digitaal.

• je leert de situaties herkennen waarin je bang wordt,
• je bedenkt gedachten die je helpen om beter met de angst om te gaan,
• je bespreekt welke plekken je eng vindt en gaat daar naartoe; dit heet exposure,
• als je dit vaker doet, leer je beter met je angst om te gaan.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao begeleiden we mensen met fobieën (de consulten zijn in het Spaans).

06MRI

Claustrofobie en een MRI-scan

Een MRI-apparaat is een lange, smalle tunnel waar een smalle tafel doorheen schuift. Het onderzoek duurt tussen de 15 en 60 minuten; je hoort vooraf hoe lang het bij jou duurt. Het doet geen pijn, maar het apparaat maakt veel lawaai: je krijgt oordopjes of een koptelefoon.

• vertel vooraf aan je arts dat je bang bent in kleine ruimtes,
• als je erg bang bent, kun je misschien een medicijn krijgen waar je rustig van wordt,
• je kunt via een microfoon of intercom met de laborant praten,
• je krijgt een alarmbel in je hand: als je angstig wordt, kun je op de knop drukken en met de laborant praten.

07MRI-tips

Wat je verder moet weten over een MRI

Een MRI werkt met een sterke magneet en radiogolven, zonder röntgenstraling. Volgens Thuisarts.nl zijn de radiogolven en de magneet niet schadelijk voor je lichaam.

• laat metaal in de kleedkamer, zoals sieraden, telefoon, bankpasjes, sleutels en een uitneembaar kunstgebit,
• draag het liefst kleding zonder metalen stukjes, zoals een joggingbroek en een T-shirt,
• vertel het als je een implantaat of iets van metaal in je lichaam hebt, als je zwanger bent of misschien zwanger, als je overgevoelig bent voor contrastmiddel of als je nieren niet goed werken,
• blijf rustig en stil liggen: hoe stiller je ligt, hoe scherper de beelden.

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over de behandeling van fobieën?

Een meta-analyse (Wolitzky-Taylor en collega's, 2008) bundelde 33 gerandomiseerde studies over de behandeling van specifieke fobieën. Behandelingen met exposure hadden grote effecten vergeleken met geen behandeling, en werkten beter dan een nepbehandeling en andere vormen van psychotherapie.

Exposure met echt contact met wat je bang maakt, werkte direct na de behandeling beter dan exposure in je verbeelding of met virtual reality, maar bij de nacontrole niet meer. Meer sessies voorspelden betere resultaten. Het type fobie maakte voor de effecten geen verschil.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• In je hoofd of echt: Thuisarts.nl beschrijft dat je naar de plekken toe gaat die je eng vindt. De meta-analyse vond dat echt contact direct na de behandeling beter werkte dan andere vormen van exposure, maar dat het verschil bij de nacontrole weg was.
• Medicijn bij een MRI: Thuisarts.nl noemt een medicijn waar je rustig van wordt als je erg bang bent voor een MRI. De meta-analyse ging alleen over psychologische behandeling en zegt daar niets over.
• Claustrofobie apart: de meta-analyse vond geen verschil tussen soorten fobieën; Thuisarts.nl geeft voor alle fobieën dezelfde adviezen.

10In het kort

Het belangrijkste over claustrofobie

• Bij claustrofobie ben je heel bang in kleine ruimtes, zoals een lift of een wc.
• Ontwijken geeft even minder angst, maar later meer.
• Doe juist wel wat je spannend vindt en gebruik gedachten die je helpen.
• Cognitieve gedragstherapie met exposure helpt bij een fobie.
• Bij een MRI: vertel vooraf dat je bang bent; je krijgt een alarmbel in je hand.
• Als je erg bang bent, kun je voor de MRI misschien een rustgevend medicijn krijgen.