Ból kolana: przyczyny i leczenie

01Budowa

Dlaczego kolano tak często boli

Kolano jest według Medycyny Praktycznej stawem najbardziej narażonym na urazy, zmiany wynikające ze zużycia związanego z wiekiem oraz zmiany zapalne z różnych przyczyn. Funkcjonalnie to staw zawiasowy: pozwala zginać i prostować nogę, a w zgięciu także wykonywać ruchy rotacyjne. Działają na niego bardzo duże obciążenia.

Ból kolana może wynikać z nieprawidłowości samego stawu, ze struktur, które go otaczają, takich jak mięśnie, albo być objawem chorób ogólnoustrojowych, np. reumatoidalnego zapalenia stawów.

02Przeciążenie

Ból kolana z przeciążenia

Według mp.pl do najczęstszych przyczyn bólu z przeciążenia należą:

• Ból rzepki: najczęstszy rodzaj bólu kolana z przeciążenia. Boli z przodu kolana albo głębiej, za rzepką; ból nasila się przy kucaniu, bieganiu, długim siedzeniu oraz wchodzeniu i schodzeniu po schodach. Zwykle narasta stopniowo i zasadniczo nie powoduje obrzęku. Jedną z przyczyn bólu w przedniej części kolana jest chondromalacja rzepki.
• Zapalenie kaletki maziowej: wypełnione płynem torebki wokół kolana ulegają podrażnieniu lub obrzękowi, np. u osób pracujących na klęczkach. Więcej w poradniku o zapaleniu kaletki.
• Zapalenie więzadła rzepki, czyli kolano skoczka: ból z przodu kolana przy bieganiu, skakaniu, wchodzeniu po schodach, kucaniu i każdym ruchu wymagającym szybkiego wyprostu kolana.
• Choroba zwyrodnieniowa stawów: zużycie chrząstki stawowej, najczęstsza przyczyna bólu stawów po 50. roku życia. Zwykle daje poranny ból i łagodną sztywność, która zmniejsza się po rozruszaniu stawu, a potem wraca przy większej aktywności.

03Uraz

Uraz kolana: mięśnie, łąkotki i więzadła

Mięśnie czworogłowe z przodu uda i mięśnie dwugłowe z tyłu uda poruszają nogą w kolanie i są podatne na nadwyrężenie, czyli naciągnięcie. Według Medycyny Praktycznej dochodzi do niego najczęściej w sportach wymagających gwałtownego przyspieszania i hamowania, jak koszykówka czy piłka nożna. Na początku stosuje się odpoczynek i zimne okłady.

• Uszkodzenie łąkotek zdarza się często. Ból może być po wewnętrznej lub zewnętrznej stronie kolana, pod kolanem, pod rzepką albo głęboko w kolanie; mogą mu towarzyszyć obrzęk i kłopot ze zginaniem i prostowaniem nogi. Więcej w poradniku o uszkodzeniu łąkotki.
• Uszkodzenie więzadeł: więzadła poboczne i krzyżowe tylne uszkadza zwykle uderzenie w kolano. Więzadło krzyżowe przednie najczęściej uszkadza się bez kontaktu, przy obrocie lub lądowaniu po wyskoku. Typowe są obrzęk, ból i uczucie niestabilności kolana.
• Zwichnięcie rzepki: rzepka wyskakuje poza swoją bruzdę na kości udowej; więcej w poradniku o zwichnięciu rzepki.

04Obrzęk

Spuchnięte kolano i płyn w kolanie

Obrzęk to jeden z typowych objawów urazu łąkotki lub więzadeł. Według mp.pl, gdy ból kolana wynika z zapalenia stawu, towarzyszą mu zaczerwienienie i ocieplenie skóry nad stawem, obrzęk i ograniczenie ruchomości. Zapalenie stawu kolanowego może być reaktywne, infekcyjne albo być objawem boreliozy.

Obrzęk przedniej części kolana, zwłaszcza po przeciążeniu, potocznie nazywa się „wodą w kolanie”. Według poradnika Medycyny Praktycznej o chondromalacji jest to w istocie wysięk w stawie, który pojawia się przy zaostrzeniu zmian zwyrodnieniowych. Ten sam poradnik podkreśla, że każdy ból i obrzęk kolana wymaga konsultacji ortopedycznej.

05Inne choroby

Gdy ból kolana nie dotyczy tylko kolana

Ból kolan może być objawem chorób, które nie ograniczają się do kolan. Według Medycyny Praktycznej należą do nich choroby reumatyczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów i zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.

Ból kolan nie jest wtedy jedynym objawem: bolą też inne stawy, a mogą występować objawy ogólne, takie jak stan podgorączkowy, utrata masy ciała i zmęczenie.

06W domu

Co robić po urazie kolana

Jeśli kolano boli po urazie, według mp.pl można:

• przykładać zimny okład żelowy albo torebkę z lodem lub mrożonymi warzywami co 1–2 godziny na około 15 minut, zawsze przez cienki ręcznik, nigdy bezpośrednio na skórę,
• podczas okładu usiąść lub położyć się i unieść nogę, aby zmniejszyć obrzęk,
• oszczędzać kolano i unikać ruchów, które nasilają ból: nie kucać, nie klękać i nie biegać,
• przy dokuczliwym bólu i braku przeciwwskazań przyjąć lek przeciwbólowy dostępny bez recepty.

Przy naciągnięciu mięśni uda trzeba iść do lekarza, jeśli ból nie pozwala chodzić, zginać lub prostować nogi albo obrzęk lub ból trwa dłużej niż dwa tygodnie.

07Lekarz

Kiedy z bólem kolana do lekarza

Według Medycyny Praktycznej trzeba zgłosić się do lekarza, gdy:

• nie możesz stanąć na nodze, kolano blokuje się lub ugina, kiedy przenosisz na nie ciężar ciała,
• kolano jest znacznie obrzęknięte lub bardzo boli,
• masz gorączkę, a kolano boli, jest obrzęknięte i zaczerwienione,
• ból nie ustępuje albo nasila się po kilku dniach samodzielnego leczenia w domu.

08Leczenie

Leczenie bólu kolana

Leczenie zależy od przyczyny. Według mp.pl w wielu przypadkach wystarcza leczenie zachowawcze: przerwa w aktywnościach, przy których się kuca, robi przysiady lub skręca nogę w kolanie, oraz ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie zlecone przez fizjoterapeutę i inne formy fizjoterapii.

Czasem potrzebne są orteza lub wkładki do butów, zmniejszenie nadmiernej masy ciała albo leki, np. podawane w zastrzyku do stawu. W poważniejszych przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne. W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao oceniamy ból kolana i dobieramy ćwiczenia wzmacniające i rozciągające (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i przegląd Cochrane o ćwiczeniach w chorobie zwyrodnieniowej kolana (Lawford, 2024) inaczej rozkładają akcenty:

• Zakres: mp.pl omawia wszystkie częste przyczyny bólu kolana. Przegląd dotyczy wyłącznie choroby zwyrodnieniowej i obejmuje 139 badań z udziałem 12 468 osób.
• Efekt ćwiczeń: mp.pl stawia ćwiczenia zlecone przez fizjoterapeutę w centrum leczenia zachowawczego. Przegląd stwierdza, że ćwiczenia prawdopodobnie zmniejszają ból oraz poprawiają sprawność i jakość życia w krótkim okresie, ale znaczenie kliniczne tych korzyści jest niepewne według przyjętych progów.
• Pewność danych: w większości badań uczestnicy wiedzieli, jakie leczenie otrzymują, co według przeglądu mogło wpłynąć na zgłaszaną poprawę.

10W skrócie

Najważniejsze o bólu kolana

• Ból kolana wynika najczęściej z przeciążeń lub urazów, rzadziej z zapalenia stawu lub chorób ogólnoustrojowych.
• Ból rzepki to najczęstszy ból kolana z przeciążenia; zwykle nie daje obrzęku.
• Po urazie pomagają zimne okłady przez ręcznik, uniesienie nogi i oszczędzanie kolana.
• „Woda w kolanie” to wysięk w stawie, który wymaga konsultacji ortopedycznej.
• Gorączka z obrzękiem i zaczerwienieniem kolana lub niemożność stanięcia na nodze to powód do wizyty u lekarza.
• Często wystarcza leczenie zachowawcze z ćwiczeniami zleconymi przez fizjoterapeutę.