Chondromalacja rzepki: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym jest chondromalacja rzepki

Chondromalacja to według Medycyny Praktycznej ogólne określenie wszystkich uszkodzeń chrząstki, czyli tkanki pokrywającej końce kości w stawach. W zależności od zaawansowania może to być tylko zmiana struktury chrząstki, która staje się zbyt miękka, niewielki ubytek jej powierzchni, głębsze ubytki i nierówności, a w najcięższej postaci zniszczenie całej grubości chrząstki i odsłonięcie kości.

Chondromalacja w stawie rzepkowo-udowym dotyczy chrząstki pokrywającej rzepkę i część kości udowej, do której rzepka przylega. Te powierzchnie ślizgają się względem siebie, gdy prostujemy i zginamy kolano. Według mp.pl występowanie chondromalacji jest równoznaczne ze zmianami zwyrodnieniowymi.

02Przyczyny

Przyczyny chondromalacji rzepki

Medycyna Praktyczna dzieli przyczyny na dwie grupy. Pierwsza to czynniki, które sprzyjają zmianom zwyrodnieniowym w całym organizmie:

• przewlekłe przeciążenia i otyłość,
• palenie papierosów,
• zaburzenia metaboliczne i choroby reumatologiczne,
• przyjmowanie niektórych leków, np. steroidów,
• skłonność genetyczna i wiek, bo choroba częściej dotyczy osób starszych.

Druga grupa to przyczyny swoiste dla stawu rzepkowo-udowego: urazy przedniej części kolana, np. upadki na tę okolicę, przebyte złamania lub zwichnięcia rzepki, zwłaszcza wielokrotne. Predysponuje też dysplazja stawu rzepkowo-udowego, czyli wrodzona, nieoptymalna budowa tej części kolana; osoby z dysplazją często doznają zwichnięcia rzepki.

03Objawy

Objawy chondromalacji rzepki

Głównym objawem jest ból w przedniej części kolana; część osób odczuwa go w głębi stawu. Według mp.pl ból ma zmienne nasilenie i może pojawiać się okresowo. Charakterystyczne jest, że pojawia się lub wyraźnie nasila:

• po długim siedzeniu ze zgiętymi kolanami, np. po długim locie, jeździe samochodem czy seansie w kinie,
• po wysiłku z powtarzanym, intensywnym zginaniem kolan, np. po chodzeniu po górach.

Po długim siedzeniu chorzy odczuwają potrzebę wyprostowania i rozruszania kolan, co często na chwilę zmniejsza dyskomfort.

04Obrzęk i trzaski

Obrzęk i chrupanie w kolanie

Oprócz bólu może okresowo pojawiać się obrzęk przedniej części stawu, zwłaszcza po przeciążeniu. Według Medycyny Praktycznej potocznie nazywa się go „wodą w kolanie”, a w istocie jest to wysięk w stawie wywołany zaostrzeniem zmian zwyrodnieniowych.

Gdy uszkodzona chrząstka staje się wyraźnie nierówna, powierzchnie stawowe nie przesuwają się gładko. Chorzy odczuwają to jako chrupanie, przeskakiwanie lub chrobotanie w stawie, które nasila się zwłaszcza przy chodzeniu po schodach i wstawaniu z krzesła.

05Kiedy do lekarza

Kiedy z chondromalacją do ortopedy

Chondromalacja rozwija się zwykle miesiącami lub latami, więc objawy narastają stopniowo. Według mp.pl nie należy ich jednak lekceważyć ani odkładać wizyty: każdy ból lub obrzęk kolana wymaga konsultacji ortopedycznej w poradni.

Jeśli dolegliwości długo są niewielkie, a potem nagle się zaostrzają, np. w ciągu jednego dnia pojawia się duży obrzęk i ból, który nie mija po środkach bez recepty, może to wymagać wizyty na ostrym dyżurze ortopedycznym.

Niebolesne chrupanie lub przeskakiwanie bez innych objawów, które nie utrudnia życia, zwykle nie wymaga diagnostyki. Jeśli dołącza dyskomfort, kolano puchnie lub ma ograniczoną ruchomość, wizyta u ortopedy jest konieczna.

06Diagnostyka

Jak rozpoznaje się chondromalację rzepki

Lekarz zbiera wywiad i bada kolano. Według Medycyny Praktycznej zwykle wystarcza to do postawienia diagnozy, ale nie pozwala dokładnie określić stopnia zaawansowania zmian, od którego zależy leczenie. Dlatego wykonuje się badania obrazowe:

• RTG: podstawa diagnostyki ortopedycznej; ocenia budowę stawu, wstępnie stopień zmian i wyklucza inne choroby,
• rezonans magnetyczny: najdokładniejsze badanie w tej chorobie, zlecane po RTG,
• tomografia komputerowa: gdy ortopeda podejrzewa swoistą przyczynę, np. dysplazję stawu rzepkowo-udowego.

Badanie USG według mp.pl nie ma zastosowania w diagnostyce chondromalacji, bo nie pozwala ocenić zmian zwyrodnieniowych tej okolicy.

07Fizjoterapia

Leczenie zachowawcze i fizjoterapia

Metoda leczenia zależy od stopnia uszkodzenia chrząstki i nasilenia dolegliwości. Przy stosunkowo niewielkich zmianach stosuje się leczenie zachowawcze. Według Medycyny Praktycznej największe znaczenie ma fizjoterapia oraz regularne wykonywanie w domu ćwiczeń zaleconych przez fizjoterapeutę.

Wspomagająco stosuje się doustne preparaty o udowodnionym działaniu zmniejszającym ból oraz zastrzyki dostawowe, m.in. z czynnikami wzrostu wyizolowanymi z krwi pacjenta. Żadna z tych metod nie odbudowuje uszkodzonej chrząstki; mają nie dopuścić do narastania uszkodzeń. Przy okresowych zaostrzeniach stosuje się leki przeciwzapalne, chłodzenie i odciążanie.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao układamy ćwiczenia przy bólu z przodu kolana do regularnego wykonywania w domu (wizyty po hiszpańsku).

08Operacja

Leczenie operacyjne i rokowanie

Jeśli leczenie nieinwazyjne nie pomaga lub ubytki chrząstki są duże, rozważa się operację. Według mp.pl zabieg polega na oczyszczeniu ubytku i wypełnieniu go, np. przez mikrozłamania albo pokrycie specjalnym żelem lub błoną kolagenową. Powstaje blizna chrząstkopodobna, która nie ma struktury zdrowej chrząstki, ale często wystarcza do funkcjonowania bez bólu.

Gdy zmiany wynikają z nawracających zwichnięć rzepki lub nieprawidłowej budowy stawu, operacja może objąć też rekonstrukcję więzadeł lub osteotomię, czyli przecięcie kości i ustawienie jej we właściwym kształcie. Przy bardzo zaawansowanych zmianach, zwłaszcza u starszych osób, jedynym rozwiązaniem może być endoproteza kolana.

Rokowanie zależy od zaawansowania: niewielkie zmiany udaje się zahamować metodami nieinwazyjnymi, a przy dużych ubytkach wyniki, nawet po operacji, nie zawsze są zadowalające. Dlatego według Medycyny Praktycznej ważne jest wczesne leczenie.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i przegląd Cochrane o ćwiczeniach w zespole bólu rzepkowo-udowego (van der Heijden, 2015) różnią się w kilku punktach:

• Pojęcia: mp.pl opisuje chondromalację, czyli uszkodzenie chrząstki widoczne w badaniach obrazowych. Przegląd dotyczy zespołu bólu rzepkowo-udowego, a kryteria włączenia chorych do badań bardzo się w nim różniły. Według mp.pl nie każdy ból z przodu kolana wynika z chondromalacji.
• Skuteczność ćwiczeń: mp.pl przypisuje fizjoterapii największe znaczenie. Przegląd 31 badań znalazł dowody bardzo niskiej jakości, ale spójne, że ćwiczenia mogą istotnie zmniejszać ból, poprawiać sprawność i sprzyjać długotrwałemu powrotowi do zdrowia.
• Rodzaj ćwiczeń: mp.pl nie podaje konkretnych ćwiczeń. Przegląd stwierdza, że brakuje danych, aby wskazać najlepszą formę; dowody bardzo niskiej jakości sugerują, że ćwiczenia biodra i kolana razem mogą lepiej zmniejszać ból niż same ćwiczenia kolana.

10W skrócie

Najważniejsze o chondromalacji rzepki

• To uszkodzenie chrząstki rzepki i przylegającej kości udowej, równoznaczne ze zmianami zwyrodnieniowymi.
• Typowy jest ból z przodu kolana po długim siedzeniu i na schodach, czasem z obrzękiem i chrupaniem.
• Przyczyny to m.in. przeciążenia, otyłość, palenie, urazy i zwichnięcia rzepki oraz dysplazja stawu.
• Rozpoznanie potwierdzają RTG i rezonans; USG nie ma tu zastosowania.
• Przy mniejszych zmianach największe znaczenie ma fizjoterapia z ćwiczeniami w domu.
• Zapobiegają prawidłowa masa ciała, regularny ruch z dobrą techniką i unikanie długiego siedzenia ze zgiętymi kolanami.