Kolano skoczka: ból pod rzepką u osób aktywnych

01Definicja

Czym jest kolano skoczka

Lek. Karolina Stępień, ortopeda, wyjaśnia w mp.pl, że kolano skoczka to potoczna nazwa zmian zwyrodnieniowych więzadła rzepki, zwłaszcza w miejscu, gdzie przyczepia się ono do dolnego bieguna rzepki. To choroba z grupy entezopatii.

Więzadło rzepki to pasmo łączące dolną część rzepki z guzowatością kości piszczelowej. Gdy jest wielokrotnie przeciążane, w jego włóknach nakładają się mikrouszkodzenia, a tkanka ulega degeneracji.

02Ryzyko

Kto choruje

Według mp.pl kolano skoczka najczęściej dotyczy osób intensywnie trenujących dyscypliny z gwałtownym podbieganiem (np. piłka nożna) i intensywnymi wyskokami (np. siatkówka). Sprzyjają mu źle zaplanowany, przeciążający trening, ćwiczenia wykonywane z błędami technicznymi i nadmierna masa ciała.

Mp.pl podaje, że nawet co dziesiąty zawodnik może mieć kolano skoczka, częściej sportowcy amatorzy, a mężczyźni chorują nawet dwa razy częściej niż kobiety. Badania podają nieco inne liczby. W norweskim badaniu sportowców wyczynowych (Lian i wsp., 2005) objawy miało 14,2%, w siatkówce 44,6%, w koszykówce 31,9%, a wśród kolarzy nikt. W holenderskim badaniu sportowców amatorów (Zwerver i wsp., 2011) było to 8,5%: od 14,4% w siatkówce do 2,5% w piłce nożnej.

Oba badania potwierdzają, że mężczyźni chorują częściej: 13,5% wobec 5,6% wśród zawodników wyczynowych i 10,2% wobec 6,4% wśród amatorów.

03Objawy

Objawy kolana skoczka

Mp.pl wymienia jako główny objaw ból i tkliwość z przodu kolana, w okolicy więzadła rzepki:

• ból wyraźnie silniejszy w trakcie i po wysiłku, zwłaszcza przy podskokach i bieganiu,
• dyskomfort przy chodzeniu po schodach,
• przy silnym bólu utykanie,
• czasem obrzęk w bolesnym miejscu.

Objawy potrafią utrzymywać się długo. W badaniu Lian i wsp. sportowcy z kolanem skoczka mieli dolegliwości średnio od 32 miesięcy, a w badaniu Zwerver i wsp. od około 19 miesięcy.

04Rozpoznanie

Jak się je rozpoznaje

Ortopeda zbiera wywiad i bada kolano. Według mp.pl zmiany są dobrze widoczne w USG, ale lekarze często zlecają rezonans magnetyczny, który pokazuje całe kolano i pozwala wykluczyć inne problemy. RTG nie pokazuje samego więzadła, ale pozwala ocenić zwapnienia w miejscu przyczepu do rzepki.

Mp.pl zwraca uwagę, że zmiany przypadkowo wykryte w rezonansie, np. wykonanym z powodu uszkodzenia łąkotki, zwykle nie wymagają leczenia. Leczy się tylko zmiany, które dają dolegliwości.

05Na start

Co robić, gdy boli

Doraźnie mp.pl zaleca odpoczynek, schładzanie bolesnej okolicy i leki przeciwbólowe. Przy podejrzeniu kolana skoczka potrzebna jest konsultacja w poradni ortopedycznej.

Według mp.pl rozpoznaniem i leczeniem zajmuje się ortopeda we współpracy z fizjoterapeutą.

06Fizjoterapia

Fizjoterapia: podstawa leczenia

Według mp.pl podstawą skutecznego leczenia jest fizjoterapia, która ma odciążyć bolesną okolicę, uelastycznić więzadło i poprawić balans mięśniowy całej kończyny dolnej.

Ważne jest przygotowanie do powrotu do treningu: nauka prawidłowej techniki, rozgrzewka przed ćwiczeniami i rozciąganie po nich. Fizjoterapeuci często proponują też taping, czyli taśmy przyklejane w bolesnej okolicy.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy rehabilitację przy przeciążeniach kolana (wizyty po hiszpańsku).

07Ćwiczenia

Ćwiczenia: co mówią badania

W badaniu Bahr i wsp. (2006) osoby z zaawansowaną tendinopatią więzadła rzepki wykonywały w domu przysiady ekscentryczne na desce nachylonej pod kątem 25°: 3 serie po 15 powtórzeń dwa razy dziennie przez 12 tygodni. Po roku poprawa była taka sama jak po operacji.

Nowsze badanie Breda i wsp. (2021, 76 osób z przewlekłym kolanem skoczka) porównało ćwiczenia ekscentryczne z programem stopniowo zwiększanego obciążenia ścięgna. Po 24 tygodniach poprawa w skali VISA-P wyniosła 28 wobec 18 punktów na korzyść programu stopniowego; do sportu wróciło 43% wobec 27% osób, ale ta różnica nie była istotna statystycznie. W podsumowaniu zalecono program stopniowy jako pierwsze leczenie zachowawcze.

Dobór ćwiczeń i ich progresję najlepiej ustalić z fizjoterapeutą.

08Zastrzyki

Zastrzyki i operacja

Mp.pl podaje, że fizjoterapię można w niektórych sytuacjach wspomagać zastrzykami z czynników wzrostu wyizolowanych z krwi pacjenta. Zdecydowanie odradza natomiast miejscowe podawanie glikokortykosteroidów: krótko znoszą ból, ale mogą zwiększać obszar uszkodzenia.

Przy bardzo rozległych zmianach lub takich, które długo nie poddają się leczeniu, ortopeda może według mp.pl rozważyć operację: wycięcie uszkodzonej części więzadła i jego zszycie, potem ortezę i rehabilitację.

Badanie Bahr i wsp. nie wykazało jednak przewagi operacji nad ćwiczeniami ekscentrycznymi. W podsumowaniu zalecono próbę ćwiczeń przez 12 tygodni, zanim rozważy się zabieg.

09Rokowanie

Rokowanie i zapobieganie

Według mp.pl rokowanie jest w większości przypadków dobre: zmiany zwykle udaje się wyciszyć bez operacji, a po operacji i rehabilitacji pacjenci także wracają do pełnej sprawności. Proces jest jednak długi i wymaga zmian w treningu.

Rozległe zmiany mogą doprowadzić do zerwania więzadła, choć zwykle przyczyną jest uraz. Wtedy konieczna jest operacja, a rokowanie jest gorsze niż w samym kolanie skoczka.

Aby zapobiegać, mp.pl radzi planować trening tak, by nie przeciążać kolan, dbać o prawidłową technikę, rozgrzewkę, rozciąganie i ćwiczenia ogólnomotoryczne oraz utrzymywać prawidłową masę ciała.

10Podsumowanie

W skrócie

• Kolano skoczka to przeciążenie więzadła rzepki, typowe dla sportów z wyskokami.
• Boli z przodu kolana, w trakcie i po wysiłku, także na schodach.
• Częstość zależy od sportu: w siatkówce wyczynowej nawet 44,6%; mężczyźni chorują częściej.
• Podstawą leczenia są fizjoterapia i ćwiczenia; program stopniowego obciążania wypadł lepiej niż same ćwiczenia ekscentryczne.
• Zastrzyki ze sterydów są odradzane, bo mogą pogłębiać uszkodzenie.
• Operacja nie dała lepszych wyników niż 12 tygodni ćwiczeń ekscentrycznych.