Stożek rotatorów: uszkodzenie, objawy i leczenie

01Budowa

Co to jest stożek rotatorów

Mp.pl opisuje stożek rotatorów jako wspólną nazwę czterech ścięgien w barku, które otaczają głowę kości ramiennej. Dzięki ich skoordynowanej pracy ręka może poruszać się we wszystkich płaszczyznach: staw ramienny ma największy zakres ruchomości w ludzkim ciele.

Stożek rotatorów tworzą ścięgna mięśni:

• nadgrzebieniowego,
• podgrzebieniowego,
• podłopatkowego,
• obłego mniejszego.

Mięśnie te zaczynają się na łopatce i biegną do głowy kości ramiennej, oplatając ją dookoła.

02Przyczyny

Dlaczego stożek rotatorów się uszkadza

Według mp.pl do uszkodzenia jednego lub kilku ścięgien dochodzi na dwa sposoby:

• Ostro: naderwanie lub zerwanie ścięgna po bezpośrednim urazie, np. upadku na rękę, gwałtownym pociągnięciu lub wykręceniu ręki. To rzadszy mechanizm.
• Przewlekle: zdecydowanie częściej, na tle zmian zwyrodnieniowych. Struktura ścięgien się pogarsza i powoli się one rozrywają. Czasem powstają w nich zwapnienia, a długotrwałe zmiany mogą prowadzić nawet do zaniku mięśni.

03Ryzyko

Czynniki ryzyka

Mp.pl wymienia czynniki ryzyka uszkodzenia stożka rotatorów:

• wiek ponad 60 lat,
• praca lub sport wymagające częstego podnoszenia rąk nad głowę,
• skłonność genetyczna,
• palenie papierosów,
• nadwaga i otyłość,
• przebyte urazy.

Uszkodzenia częściej dotyczą mężczyzn i częściej występują po stronie ręki dominującej.

04Objawy

Objawy uszkodzenia stożka rotatorów

Według mp.pl najczęstszym objawem jest ból barku, odczuwany głęboko, w środku stawu. Często nasila się przy ruchach. Charakterystyczne jest to, że pojawia się w nocy, wybudza ze snu lub utrudnia zasypianie. Więcej o nocnym bólu przeczytasz w poradniku o bólu barku.

• ograniczenie ruchomości: trudność z sięgnięciem wysoko i uniesieniem ręki,
• osłabienie siły: kłopot z unoszeniem lub utrzymaniem przedmiotów,
• obrzęk stawu, zwłaszcza po urazie; przy zmianach zwyrodnieniowych rzadko,
• rzadziej chrupanie, przeskakiwanie lub blokowanie się stawu.

05Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje uszkodzenie

Mp.pl opisuje, że ortopeda zbiera wywiad: od kiedy pojawiły się objawy, co je nasila, a co łagodzi. Do badania barku trzeba rozebrać się od pasa w górę, bo lekarz ocenia całą kończynę i łopatkę oraz porównuje bolesną stronę ze zdrową. Wykonuje specjalne testy, układając rękę w różnych pozycjach i sprawdzając zakres ruchu i siłę.

• USG i rezonans magnetyczny pokazują ścięgna i potwierdzają uszkodzenie; o wyborze badania decyduje się indywidualnie.
• RTG barku nie pokazuje ścięgien, ale pozwala ocenić ogólny stan stawu, ustawienie kości, zmiany zwyrodnieniowe i zwapnienia oraz wykluczyć inne choroby, np. nowotwory.

06Kiedy leczyć

Kiedy uszkodzenie wymaga leczenia

Według mp.pl leczy się uszkodzenia, które dają dolegliwości. Jeśli uszkodzenie nie boli, nie przeszkadza w codziennych czynnościach ani w funkcjonowaniu, co jest częste u osób starszych i mających niewielkie wymagania wobec sprawności ręki, nie ma wskazań do leczenia.

Przewlekłe, bezobjawowe uszkodzenie może czasem wywołać zapalenie kaletki podbarkowej, leżącej nad ścięgnami. Decyzję o leczeniu podejmuje się z uwzględnieniem rozległości uszkodzenia, jego podłoża (zwyrodnienie czy uraz) i oczekiwań pacjenta, np. rodzaju wykonywanej pracy.

07Fizjoterapia

Fizjoterapia i zabiegi mniej inwazyjne

Mp.pl podaje, że w wielu przypadkach po odpowiednio prowadzonej fizjoterapii dolegliwości się zmniejszają, a funkcja barku się poprawia. Dobrze dobrane ćwiczenia wspomagają pracę mięśni wokół uszkodzenia i odciążają bolesną okolicę.

• Czynniki wzrostu z krwi pacjenta: szczególnie przy częściowych uszkodzeniach preparat z pobranej krwi podaje się pod kontrolą USG w okolicę uszkodzenia, by wspomóc gojenie.
• Barbotaż: przy zwapnieniach w ścięgnach wypłukuje się je roztworem soli fizjologicznej przez igłę, w znieczuleniu miejscowym i pod kontrolą USG.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy rehabilitację barku po uszkodzeniu stożka rotatorów (wizyty po hiszpańsku).

08Operacja

Kiedy rozważa się operację

Według mp.pl przy rozległych uszkodzeniach lub braku poprawy po mniej inwazyjnych metodach rozważa się operacyjne zszycie ścięgien. Obecnie wykonuje się je zwykle artroskopowo, z kilku małych, centymetrowych nacięć, mocując ścięgna tzw. kotwicami. Po zabiegu może być potrzebne kilkutygodniowe unieruchomienie barku w ortezie, a do powrotu do sprawności zawsze konieczna jest rehabilitacja.

Gdy zmiany są tak zaawansowane, że ścięgien nie da się zszyć, a rehabilitacja nie pomaga, rozważa się artroskopowe wszczepienie amortyzujących implantów lub wymianę stawu na protezę. Jeśli ból barku łączy się z narastającą sztywnością, przyczyną może być też zamrożony bark.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Operacja czy ćwiczenia. Mp.pl zaleca rozważenie operacji przy rozległych uszkodzeniach lub braku poprawy. Przegląd Cochrane z 2019 roku (9 badań, 1007 osób z pełnym przerwaniem ścięgna) nie ma pewności, czy operacja daje istotne klinicznie korzyści: po roku mogła przynosić niewielką lub żadną poprawę bólu, funkcji, jakości życia i oceny skuteczności przez pacjentów w porównaniu z leczeniem bez operacji.
• Wielkość różnic. W przeglądzie ból po roku był po operacji niższy średnio o 0,87 punktu na skali 0–10, a funkcja lepsza o 6 punktów na skali 0–100. Dowody miały umiarkowaną lub niską pewność.
• Zakres badań. Badania obejmowały głównie osoby w wieku 56–68 lat z możliwym do zszycia przerwaniem ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego; dwa wykluczały urazowe uszkodzenia.

10W skrócie

Najważniejsze o stożku rotatorów

• Stożek rotatorów to cztery ścięgna otaczające głowę kości ramiennej.
• Najczęściej uszkadza się powoli, na tle zwyrodnienia, zwłaszcza po 60. roku życia.
• Typowy objaw to głęboki ból barku, nasilający się przy ruchu i w nocy.
• Rozpoznanie potwierdza USG lub rezonans magnetyczny.
• Leczy się uszkodzenia, które dają dolegliwości; fizjoterapia zwykle pomaga.
• Operację rozważa się przy rozległych uszkodzeniach lub braku poprawy.