Ból barku: przyczyny, ból w nocy i leczenie

01Budowa

Jak zbudowany jest bark

Według mp.pl staw barkowy łączy kończynę górną z tułowiem, składa się z kilku stawów i ma największy zakres ruchów ze wszystkich stawów organizmu. Kość ramienną, łopatkę, obojczyk i mostek otaczają liczne więzadła, mięśnie, ścięgna i kaletki, które stabilizują bark i zapewniają płynność ruchów.

Najważniejszą rolę pełni tzw. stożek rotatorów: cztery mięśnie i ich ścięgna, które otaczają staw ramienno-łopatkowy i utrzymują go we właściwej pozycji. To właśnie te struktury najczęściej ulegają przeciążeniu.

02Przyczyny

Najczęstsze przyczyny bólu barku i ramienia

Mp.pl podaje, że najczęstszą przyczyną dolegliwości barku są przeciążenia, powtarzalne mikroprzeciążenia i urazy tkanek miękkich wokół stawu, powstające podczas codziennych czynności lub sportu. Wśród przyczyn wymienia:

• uszkodzenie stożka rotatorów,
• zespół ciasnoty podbarkowej,
• uszkodzenie ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego,
• bark zamrożony,
• zapalne choroby stawów, np. reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, dnę moczanową czy polimialgię reumatyczną,
• chorobę zwyrodnieniową stawu barkowego, która występuje rzadziej niż w innych stawach.

Rzadziej ból barku jest objawem chorób innych narządów, m.in. zawału serca, guza płuca czy choroby wrzodowej.

03Podnoszenie ręki

Ból barku przy podnoszeniu ręki

Według mp.pl ból przy czynnym podnoszeniu ręki najczęściej wiąże się z uszkodzeniem ścięgien stożka rotatorów. Typowo zmniejsza się, gdy ruch wykonuje za pacjenta osoba badająca. Do przeciążenia stożka dochodzi przy monotonnych, powtarzanych ruchach, np. z rękami nad głową przy wieszaniu zasłon czy grze w siatkówkę, ale też po niewielkich urazach, jak nagłe szarpnięcie w tramwaju. Ból często obejmuje przednią i boczną część ramienia i nasila się też przy zakładaniu ręki na plecy.

Przy zespole ciasnoty podbarkowej zapalenie kaletki lub wyrośla kostne blokują wsuwanie się kości ramiennej pod wyrostek barkowy. Silny ból pojawia się wtedy najbardziej przy odwodzeniu ramienia w zakresie 60–110°, czyli w tzw. bolesnym łuku.

Uszkodzenie ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego daje ból z przodu ramienia, zwłaszcza przy ruchach ze zgiętym łokciem. Przy całkowitym zerwaniu ścięgna nad łokciem pojawia się charakterystyczne wybrzuszenie.

04Sztywność

Zamrożony bark i zwyrodnienie

Bark zamrożony, czyli zarostowe zapalenie torebki stawowej, powstaje, gdy torebka stawu traci podatność. Według mp.pl nie da się wtedy wykonać pełnego zakresu ruchów, głównie odwodzenia i rotacji, np. przy czesaniu czy drapaniu się po plecach. Dominuje uczucie usztywnienia, choć zwłaszcza na początku może też boleć. Najczęściej jest skutkiem uszkodzenia stożka rotatorów, ale może też towarzyszyć np. cukrzycy, chorobom tarczycy, hiperlipidemii czy zawałowi serca. Dolegliwości zwykle stopniowo ustępują w ciągu 6–18 miesięcy.

W chorobie zwyrodnieniowej stawu barkowego dochodzi do zniszczenia chrząstki, najczęściej po stanach zapalnych, silnych przeciążeniach lub urazach. Objawia się bólem i ograniczeniem ruchomości.

05Noc

Co oznacza ból barku w nocy

Według mp.pl ból barku w nocy najczęściej wiąże się z wtórnym zapaleniem struktur wokół stawu, m.in. kaletki podbarkowej. Typowo nasila się po położeniu się na chorym barku i utrudnia spanie na tej stronie. Więcej o tej przyczynie piszemy w poradniku o zapaleniu kaletki.

Ból, który nasila się w nocy lub nad ranem, może też wskazywać na chorobę zapalną, np. reumatoidalne zapalenie stawów lub polimialgię reumatyczną. Wtedy zwykle towarzyszą mu inne objawy choroby.

Gdy ból barku promieniuje do ręki i szyi, trzeba przede wszystkim wykluczyć zmiany w kręgosłupie szyjnym, które uciskają korzenie nerwowe, np. przepuklinę krążka międzykręgowego.

06Kiedy do lekarza

Kiedy i do jakiego lekarza z bólem barku

Mp.pl radzi przypomnieć sobie, czy nie było urazu, nawet niewielkiego, i czy w ostatnim czasie bark nie był przeciążany pracą z rękami nad głową, dźwiganiem, pracami ogrodowymi lub domowymi. Warto też zauważyć, kiedy ból jest najsilniejszy i jakie czynności go wywołują.

• Do ortopedy warto się zgłosić, gdy ból ma przyczynę mechaniczną i nie mija mimo odstawienia obciążających czynności, a także przy nagłym bólu po urazie.
• Do reumatologa, gdy bólowi towarzyszą obrzęk i sztywność stawu, ból innych stawów lub objawy ogólne: uczucie rozbicia, stany podgorączkowe lub gorączka, nieuzasadniony spadek masy ciała, złe samopoczucie.
• Pilnie do lekarza, gdy ból barku nasila się przy wysiłku i towarzyszą mu duszność albo przyspieszone lub nierówne tętno. Ból barku w rzadkich przypadkach jest objawem zawału serca.

07Badania

Jakie badania przy bólu barku

Według mp.pl diagnostykę zaczyna się zwykle od badania obrazowego: RTG, zwłaszcza po urazie, albo USG, które dobrze pokazuje tkanki miękkie wokół stawu. W razie potrzeby wykonuje się rezonans magnetyczny.

Przy podejrzeniu choroby zapalnej stawów potrzebne są badania laboratoryjne, np. OB, CRP, morfologia, czynnik reumatoidalny, przeciwciała anty-CCP i kwas moczowy; ich dobór należy do lekarza. Gdy w stawie jest płyn, lekarz może zaproponować nakłucie stawu, by go odbarczyć, ocenić płyn i ewentualnie podać lek do stawu.

08Leczenie

Leczenie bólu barku i ćwiczenia

Mp.pl podaje, że leczenie zależy od przyczyny, a przy bólu z mechanicznego uszkodzenia podstawą jest rehabilitacja. Operacja bywa wskazana tylko czasami.

• W okresie silnego bólu unikaj czynności, które go nasilają, i stosuj okłady z lodu przez 15–20 minut raz lub kilka razy dziennie.
• Mimo dolegliwości zwykle warto jak najwcześniej zacząć odpowiednie ćwiczenia, które wzmacniają stabilizację stawu i chronią go przed dalszym uszkodzeniem.
• Ćwiczeń nie wykonuje się w ostrym okresie choroby ani gdy wyraźnie nasilają ból. Dobiera się je do przyczyny ustalonej w badaniu i badaniach obrazowych.
• Przejściową poprawę mogą dać tzw. blokady, czyli wstrzyknięcie kortykosteroidu z lekiem miejscowo znieczulającym, np. do kaletki podbarkowej.
• Wspomagająco stosuje się doustne leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne, ale krótko, bo mają działania niepożądane, m.in. chorobę wrzodową i ryzyko sercowo-naczyniowe.

Przy zapalnych chorobach stawu barkowego o leczeniu decyduje reumatolog.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao oceniamy bark i dobieramy ćwiczenia do przyczyny bólu (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Skuteczność ćwiczeń. Mp.pl uznaje rehabilitację z ćwiczeniami za podstawę leczenia mechanicznego bólu barku. Przegląd Cochrane z 2016 roku (Page i wsp.) dotyczący choroby stożka rotatorów objął 60 badań, ale tylko jedno, wysokiej jakości, porównało typową terapię manualną z ćwiczeniami z placebo. Nie wykazało ono klinicznie istotnych różnic.
• Ćwiczenia a zastrzyki i operacja. Według tego samego przeglądu terapia manualna z ćwiczeniami dawała podobne wyniki bólu i funkcji jak zastrzyk glikokortykosteroidu (dowody niskiej jakości) i jak artroskopowa dekompresja podbarkowa (jedno badanie niskiej jakości). Mp.pl opisuje blokady jako sposób na przejściową poprawę, a operację jako rzadko potrzebną.
• Działania niepożądane. W przeglądzie Cochrane osoby po terapii manualnej z ćwiczeniami częściej zgłaszały działania niepożądane, ale łagodne: krótkotrwały ból po zabiegu.

10W skrócie

Najważniejsze o bólu barku

• Ból barku najczęściej wynika z przeciążenia lub urazu stożka rotatorów.
• Ból przy podnoszeniu ręki zwykle dotyczy ścięgien stożka rotatorów lub ciasnoty podbarkowej.
• Ból w nocy najczęściej wiąże się z zapaleniem kaletki podbarkowej.
• Przy bólu mechanicznym, który nie mija, idź do ortopedy; przy obrzęku i objawach ogólnych do reumatologa.
• Ból barku z dusznością i nierównym tętnem wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
• Podstawą leczenia jest rehabilitacja z ćwiczeniami dobranymi do przyczyny.