Czym jest dysmorfofobia
Mp.pl opisuje dysmorfofobię jako nadmierne zaabsorbowanie defektem lub defektami ciała, które w ocenie otoczenia albo nie występują wcale, albo są bardzo dyskretne, niemal niezauważalne. Zaburzenie przejawia się powtarzalnymi zachowaniami i czynnościami umysłowymi, które zaburzają normalne funkcjonowanie i powodują cierpienie.
W klasyfikacji DSM-5 zaburzenie nazywa się cielesnym zaburzeniem dysmorficznym, a w ICD-11 zaburzeniem dysmorficznym ciała. Obie klasyfikacje uznają je za pokrewne zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnemu (OCD) i wyodrębniają jako osobną jednostkę. W starszej klasyfikacji ICD-10 dysmorfofobię traktowano jako rodzaj zaburzeń hipochondrycznych.
Jak często występuje i kiedy się zaczyna
Według mp.pl dysmorfofobia dotyczy średnio około 2% populacji i nieco częściej rozpoznaje się ją u kobiet niż u mężczyzn. Odsetek jest kilkukrotnie większy wśród pacjentów gabinetów:
- dermatologicznych (9–15%),
- chirurgii plastycznej (3–16%),
- ortodontycznych (8%),
- stomatologicznych i chirurgii szczękowej (10%).
W większości przypadków pierwsze objawy pojawiają się przed 18. rokiem życia, a średni wiek zachorowania to około 15 lat. Początek jest zwykle podstępny: zamartwianie się wyglądem narasta stopniowo, a nagłe pojawienie się pełnych objawów zdarza się znacznie rzadziej.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Mp.pl zaznacza, że nie da się jednoznacznie wskazać przyczyny dysmorfofobii. Badacze wyodrębnili jednak kilka czynników ryzyka:
- doświadczenie zaniedbania i wykorzystywania w dzieciństwie,
- czynniki genetyczne: zaburzenie częściej występuje u krewnych pierwszego stopnia osób z rozpoznaniem OCD.
Na razie nie wiadomo, które konkretne geny odpowiadają za pojawienie się dysmorfofobii.
Dysmorfofobia: objawy
Według mp.pl do rozpoznania potrzebne jest nie tylko przekonanie o mankamencie wyglądu, ale też wynikające z niego powtarzalne zachowania lub czynności umysłowe. Takimi zachowaniami mogą być:
- ciągłe przeglądanie się w lustrze,
- kamuflowanie części ciała uznanej za wadliwą,
- uporczywe poprawianie makijażu,
- samodzielne „poprawki” wyglądu, np. wyrywanie włosów czy skubanie skóry,
- korzystanie z usług medycyny estetycznej, by usunąć lub złagodzić domniemane defekty.
Najczęstszą czynnością umysłową jest nadmierne porównywanie wyglądu danej części ciała z innymi osobami.
Które części ciała budzą niepokój
Mp.pl podaje, że najczęściej obawy dotyczą skóry (np. zmarszczek, blizn, karnacji), włosów i nosa, choć mogą dotyczyć każdej części ciała. Mężczyźni częściej niż kobiety skupiają się na okolicy narządów płciowych.
Charakterystyczne jest to, że koncentracja na domniemanych defektach zajmuje średnio 3–8 godzin dziennie. Myśli i zachowania są uciążliwe i natrętne, a osoba nie potrafi się im przeciwstawić, nawet gdy tego chce.
Dysmorfia mięśniowa, czyli bigoreksja
Według mp.pl bigoreksja, czyli dysmorfia mięśniowa, jest odmianą cielesnego zaburzenia dysmorficznego. Występuje niemal wyłącznie u mężczyzn i polega na przekonaniu o niewystarczającym umięśnieniu mimo prawidłowej, a w ocenie otoczenia nawet muskularnej budowy ciała.
Prowadzi do nadmiernej aktywności fizycznej, najczęściej na siłowni, i nierzadko do stosowania steroidów anabolicznych. Ich działania niepożądane bywają bardzo niebezpieczne, m.in. zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i powodują zaburzenia hormonalne.
Związek z innymi zaburzeniami
Mp.pl wyjaśnia, że podobne objawy występują przede wszystkim w zaburzeniach odżywiania, w których nieprawidłowy obraz ciała dotyczy subiektywnie nadmiernej masy. Dysmorfofobia może współistnieć z zaburzeniem odżywiania, zdecydowanie częściej u kobiet. Więcej o nich w poradnikach o anoreksji i bulimii.
Skubanie skóry czy wyrywanie włosów są też typowe dla dermatillomanii i trichotillomanii. W tych zaburzeniach celem nie jest jednak poprawa wyglądu, a za zachowaniem zwykle stoi potrzeba zmniejszenia napięcia psychicznego.
Leczenie dysmorfofobii
Według mp.pl najskuteczniejsze jest połączenie psychoterapii, najlepiej poznawczo-behawioralnej (CBT), z lekami z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Żaden lek z tej grupy nie ma udowodnionej przewagi nad pozostałymi. Wybór należy do psychiatry, w porozumieniu z pacjentem, z uwzględnieniem innych chorób, przyjmowanych leków i wcześniejszej tolerancji.
Pełne wyleczenie jest możliwe, ale udaje się u co piątej osoby, która podejmuje leczenie. U 40% objawy wracają.
Nieleczona dysmorfofobia często prowadzi do wycofania się z pracy i życia towarzyskiego, a nawet 1/5 młodych osób przerywa naukę. Częstymi następstwami są zaburzenia lękowe, zwłaszcza lęk uogólniony i społeczny, a wtórnie depresja. Zagrożeniem dla zdrowia są też powikłania zabiegów estetycznych.
W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy psychoterapię przy zaburzeniach obrazu ciała (wizyty po hiszpańsku).
Gdzie źródła się różnią
- Siła dowodów. Mp.pl przedstawia połączenie CBT i leków z grupy SSRI jako najskuteczniejsze leczenie. Przegląd Cochrane z 2009 roku (Ipser i wsp.) znalazł tylko 4 badania z randomizacją, łącznie 169 uczestników, i ocenił, że dowody są nieliczne.
- Co wykazały badania. Według przeglądu leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i terapia poznawczo-behawioralna mogą być przydatne w leczeniu tego zaburzenia, ale potrzebne są dalsze badania.
- Ryzyko samobójcze. Mp.pl podaje, że nawet 3/4 osób z dysmorfofobią ma myśli samobójcze, a 3–63% podejmuje próby samobójcze. Tak szeroki zakres wynika z różnic między badanymi grupami.
Najważniejsze o dysmorfofobii
- Dysmorfofobia to nadmierne skupienie na defekcie wyglądu, którego otoczenie nie widzi lub uznaje za nieistotny.
- Dotyczy około 2% osób i zwykle zaczyna się przed 18. rokiem życia.
- Typowe są przeglądanie się w lustrze, kamuflowanie i porównywanie się z innymi.
- Bigoreksja to jej odmiana dotycząca umięśnienia.
- Leczy się ją psychoterapią poznawczo-behawioralną i lekami dobranymi przez psychiatrę.
- Myśli samobójcze wymagają pilnej konsultacji psychiatrycznej.
Najczęstsze pytania o dysmorfofobię
Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.
Co to jest dysmorfofobia?
Według mp.pl to nadmierne zaabsorbowanie defektem ciała, który w ocenie otoczenia nie występuje lub jest niemal niezauważalny, z powtarzalnymi zachowaniami zaburzającymi codzienne funkcjonowanie.
Jakie są objawy dysmorfofobii?
Ciągłe przeglądanie się w lustrze, kamuflowanie części ciała, uporczywe poprawianie makijażu, skubanie skóry lub wyrywanie włosów, zabiegi estetyczne i nadmierne porównywanie się z innymi.
Czym jest bigoreksja?
To dysmorfia mięśniowa, odmiana dysmorfofobii, polegająca na przekonaniu o zbyt słabym umięśnieniu mimo prawidłowej lub muskularnej budowy ciała. Występuje niemal wyłącznie u mężczyzn.
Czy dysmorfofobię można wyleczyć?
Mp.pl podaje, że pełne wyleczenie jest możliwe u co piątej osoby, która podejmuje leczenie, a u 40% objawy wracają.
Jak leczy się dysmorfofobię?
Najskuteczniejsze jest połączenie psychoterapii poznawczo-behawioralnej z lekami z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, które dobiera psychiatra.
Kiedy z dysmorfofobią pilnie do specjalisty?
Gdy pojawiają się myśli samobójcze lub przygotowania do odebrania sobie życia, gdy objawy uniemożliwiają funkcjonowanie lub pojawiają się dodatkowe skutki zdrowotne. Mp.pl zaleca wtedy psychiatrę i psychoterapeutę.
Źródła
- Medycyna Praktyczna dla pacjentów (mp.pl) · Dysmorfofobia – co to są cielesne zaburzenia dysmorficzne?
- Ipser JC, et al. Pharmacotherapy and psychotherapy for body dysmorphic disorder. Cochrane Database Syst Rev. 2009
Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.