Trichotillomania: przyczyny, objawy i leczenie

01Co to jest

Czym jest trichotillomania

Według mp.pl trichotillomania to zaburzenie psychiczne polegające na uporczywym i niekontrolowanym przymusie wyrywania sobie włosów. Jest zaburzeniem nawracającym.

Mp.pl zaznacza, że przymus może dotyczyć nie tylko własnych włosów. Można zaobserwować także wyrywanie włosów lalkom, włókien z dywanów czy sierści zwierząt.

Jeśli zmagasz się też z myślami, które wracają wbrew twojej woli, przeczytaj nasz poradnik o natrętnych myślach.

02Rodzaje

Rodzaje trichotillomanii

Mp.pl wyróżnia dwa rodzaje trichotillomanii:

• automatyczną: włosy są wyrywane nieświadomie, automatycznie,
• skupioną: wyrywanie poprzedza uczucie napięcia lub niepokoju, a sama czynność przynosi odprężenie.

Niekiedy przymusowi wyrywania włosów towarzyszy trichofagia, czyli przymus ich zjadania.

03Kogo dotyczy

Kogo dotyczy trichotillomania

Według mp.pl trichotillomania może zacząć się w każdym wieku, ale zwykle pojawia się po raz pierwszy w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Występuje 5–10 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.

Przegląd Cochrane z 2021 roku (Hoffman i wsp.) określa trichotillomanię jako zaburzenie częste i utrudniające codzienne funkcjonowanie, którego istotą jest nawracające wyrywanie włosów.

04Objawy

Objawy trichotillomanii

Mp.pl opisuje, że w badaniu lekarz stwierdza pojedyncze lub liczne ogniska wyłysienia o nieregularnym kształcie. Skóra w miejscu wyłysienia jest niezmieniona: nie ma cech stanu zapalnego, zaniku ani blizn.

Najczęściej włosy są wyrywane z:

• owłosionej skóry głowy,
• brwi,
• rzęs,
• a w dalszej kolejności ze skóry przedramion, okolicy łonowej lub okołoodbytniczej.

W postaci skupionej osoba odczuwa przed wyrwaniem włosa napięcie lub niepokój, a po nim ulgę. W postaci automatycznej może w ogóle nie zauważać, że wyrywa włosy.

05Kiedy do lekarza

Do jakiego lekarza z trichotillomanią

Według mp.pl przy objawach wskazujących na trichotillomanię należy zgłosić się do lekarza rodzinnego (POZ) lub dermatologa.

Lekarz rozpoznaje trichotillomanię na podstawie obrazu klinicznego. W większości przypadków choroba wymaga też konsultacji psychiatrycznej.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy psychoterapię przy trichotillomanii i innych zachowaniach powtarzalnych (wizyty po hiszpańsku).

06Leczenie

Jak leczy się trichotillomanię

Mp.pl podaje, że u niektórych pacjentów, zwłaszcza małych dzieci, już sam kontakt z lekarzem, postawienie rozpoznania i wyjaśnienie problemu może powstrzymać dalsze wyrywanie włosów.

Poza tym w leczeniu stosuje się:

• psychoterapię, która według mp.pl jest ważnym elementem terapii,
• leki przeciwdepresyjne z grupy hamujących wychwyt zwrotny serotoniny, o których decyduje lekarz.

Ze względu na psychiatryczne tło choroby trudno według mp.pl podjąć działania zapobiegawcze.

07Terapia

Terapia behawioralna: co pokazują badania

Metaanaliza z 2014 roku (McGuire i wsp.) objęła 11 badań z randomizacją dotyczących terapii behawioralnej i leków hamujących wychwyt zwrotny serotoniny w trichotillomanii.

• terapia behawioralna dawała duży efekt w zmniejszaniu nasilenia wyrywania włosów,
• efekt był większy w badaniach z większą liczbą godzin kontaktu z terapeutą,
• był też większy, gdy terapię uzupełniano technikami poprawiającymi nastrój, niż przy samych tradycyjnych elementach terapii behawioralnej,
• leki hamujące wychwyt zwrotny serotoniny dawały efekt umiarkowany.

Metaanaliza wskazuje, że potrzebne są dalsze badania, zwłaszcza nad lekami u dzieci i młodzieży.

08Leki

Leki w trichotillomanii: co mówi Cochrane

Przegląd Cochrane z 2021 roku objął 12 badań z udziałem dorosłych, dzieci i nastolatków. Były to niewielkie badania, prowadzone w jednym ośrodku i trwające od 5 do 13 tygodni.

Według przeglądu nie ma wystarczających dowodów, by potwierdzić lub wykluczyć skuteczność jakiegokolwiek leku czy grupy leków w leczeniu trichotillomanii u dorosłych, dzieci ani nastolatków. Wstępne wyniki pojedynczych, małych badań sugerują możliwe korzyści kilku leków z różnych grup u dorosłych. Dla leków z grupy SSRI zabrakło danych o odpowiedzi na leczenie.

Prawie wszystkie badania porównywały lek z placebo. Przegląd ocenił m.in. przeciwutleniacze, leki przeciwpsychotyczne, modulatory glutaminianu i leki blokujące receptory opioidowe. Przy większości porównań różnica wobec placebo była niewielka albo żadna, a część wyników pochodziła z jednego badania z kilkudziesięcioma uczestnikami. Dla leków blokujących receptory opioidowe dowody są bardzo niepewne.

O tym, czy zastosować lek, decyduje lekarz.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Leki przeciwdepresyjne. Mp.pl wymienia leki hamujące wychwyt zwrotny serotoniny jako stosowane w leczeniu. Metaanaliza z 2014 roku przypisuje im umiarkowany efekt, a przegląd Cochrane z 2021 roku uznaje, że dowody nie wystarczają, by potwierdzić skuteczność jakiejkolwiek grupy leków.
• Psychoterapia. Mp.pl nazywa psychoterapię ważnym elementem leczenia, obok farmakoterapii. Metaanaliza z 2014 roku wykazała dla terapii behawioralnej efekt duży, wyraźnie większy niż dla leków.
• Dzieci. Mp.pl podaje, że u małych dzieci samo rozpoznanie i wyjaśnienie problemu bywa wystarczające. W przeglądzie Cochrane badanie leku u dzieci i nastolatków nie wykazało różnicy wobec placebo.

10W skrócie

Najważniejsze o trichotillomanii

• Trichotillomania to uporczywy, niekontrolowany przymus wyrywania sobie włosów.
• Może być automatyczna albo skupiona, poprzedzona napięciem i dająca ulgę.
• Zwykle zaczyna się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i częściej dotyczy kobiet.
• Daje nieregularne ogniska wyłysienia na skórze bez stanu zapalnego i blizn.
• Zacznij od lekarza rodzinnego lub dermatologa; zwykle potrzebna jest konsultacja psychiatryczna.
• Najsilniejsze dowody dotyczą terapii behawioralnej; skuteczność leków jest niepewna.