BPPD-oefeningen: de Epley-beweging stap voor stap

Wat is positieduizeligheid (BPPD)?

Bij positieduizeligheid word je duizelig als je je hoofd opeens beweegt. Bijvoorbeeld als je je omdraait in bed, voorover buigt, omhoog kijkt of achterom kijkt. Het duizelig zijn duurt een paar seconden tot minuten.

Positieduizeligheid is vervelend, maar het kan geen kwaad. Het gaat meestal binnen 4 weken vanzelf over. Artsen noemen het BPPD: benigne paroxismale positieduizeligheid. Andere oorzaken van duizeligheid lees je in onze gids over duizeligheid.

BPPD-symptomen: wat merk je?

Je wordt duizelig als je hoofd snel beweegt, bijvoorbeeld bij omdraaien in bed, voorover buigen, omhoog kijken of achterom kijken.
Je blijft een paar seconden tot minuten duizelig. Daarna gaat het vanzelf weer over.
Het kan lijken alsof alles om je heen beweegt.
Tijdens een aanval kun je misselijk zijn en overgeven.
Als je je hoofd langzaam beweegt, word je meestal niet duizelig.

Steentjes in je evenwichtsorgaan

Positieduizeligheid heeft te maken met je evenwichtsorgaan. Je hebt 2 evenwichtsorganen. Ze zitten binnen in je oor en bestaan uit buisjes met vloeistof erin.

Artsen denken dat positieduizeligheid ontstaat door hele kleine steentjes (gruis) van kalk in die vloeistof. Iedereen heeft gruis in het evenwichtsorgaan. Het gruis geeft pas klachten als de steentjes zich verplaatsen. Waarom dat gebeurt, is vaak onduidelijk.

Arts wijst een vrouw op een model van het oor — Je evenwichtsorganen zitten binnen in je oor: buisjes met vloeistof en gruis. Illustratie gemaakt met AI.

Wat kun je zelf doen bij een aanval?

Probeer gewoon door te gaan met wat je deed. Ben je erg duizelig, wacht dan even tot je je minder duizelig voelt.
Probeer je hoofd normaal te bewegen, ook als je bang bent om duizelig te worden.
Word je duizelig als je achterom kijkt? Dat kan gevaarlijk zijn bij autorijden of fietsen. Ga daarom pas weer autorijden of fietsen als de aanvallen over zijn.

Wat doet de Epley-beweging?

Een behandeling is vaak niet nodig, omdat de aanvallen meestal binnen 4 weken vanzelf stoppen. Heb je er veel last van? Bespreek dan met de huisarts of je de Epley-beweging kunt doen.

Door deze beweging verplaatsen de kleine steentjes in je evenwichtsorgaan naar een minder gevoelig deel. Als dat lukt, ben je daarna minder duizelig. Je kunt de Epley-beweging zelf doen, of samen met de fysiotherapeut of de huisarts. De beweging duurt ongeveer 2 minuten, en vaak is 1 keer genoeg om de duizeligheid te verminderen of te stoppen.

Kun je je nek niet goed bewegen, bijvoorbeeld door ernstige artrose, reumatoïde artritis of de ziekte van Bechterew? Dan kan de Epley-beweging niet bij jou.

Fysiotherapeut begeleidt een persoon die op de behandeltafel op de zij ligt — Je kunt de Epley-beweging ook samen met de fysiotherapeut of de huisarts doen. Illustratie gemaakt met AI.

Epley-beweging als het probleem rechts zit

De huisarts heeft tegen je gezegd aan welke kant het probleem zit. Zit het rechts, dan doe je het zo:

Ga rechtop op de rand van je bed zitten en leg een kussen achter je op het bed. Zorg dat er genoeg ruimte is om achterover te vallen.
Draai je hoofd naar rechts.
Laat je snel achterover vallen, met je schouders op het kussen, zodat je hoofd iets achterover hangt. Je hoofd blijft naar rechts gedraaid.
Blijf zo liggen tot je niet meer duizelig bent.
Draai je hoofd nu snel naar links en blijf weer liggen tot je niet meer duizelig bent.
Draai op je linkerzij. Je hoofd blijft naar links gedraaid; je neus wijst naar het matras.
Kom rustig overeind tot je weer rechtop zit. Je kijkt nog steeds naar links. Blijf zitten tot je niet meer duizelig bent.

Epley-beweging als het probleem links zit

Zit het probleem links, dan doe je alles in spiegelbeeld:

Ga rechtop op de rand van je bed zitten, met een kussen achter je.
Draai je hoofd naar links.
Laat je snel achterover vallen, met je schouders op het kussen. Je hoofd blijft naar links gedraaid. Blijf liggen tot je niet meer duizelig bent.
Draai je hoofd snel naar rechts en blijf weer liggen tot je niet meer duizelig bent.
Draai op je rechterzij. Je hoofd blijft naar rechts gedraaid; je neus wijst naar het matras.
Kom rustig overeind. Je kijkt nog steeds naar rechts. Blijf zitten tot je niet meer duizelig bent.

Je kunt tijdens of direct na de Epley-beweging misselijk worden of moeten overgeven. Dat is niet erg. Thuisarts heeft ook een video waarin je de beweging ziet.

Nog duizelig na 1 week of na 4 weken?

Bij meer dan de helft van de mensen met positieduizeligheid helpt de Epley-beweging. Ben je daarna minder duizelig, ga dan gewoon door met wat je normaal doet en beweeg je hoofd normaal.

Na 1 week nog duizelig, of komen de aanvallen terug? Bespreek met de huisarts of je de Epley-beweging nog 1 of 2 keer kunt doen, op verschillende momenten.
Na 4 weken nog aanvallen? Bespreek het met je huisarts; soms is meer onderzoek nodig. Houd je aanvallen of een onzeker gevoel bij lopen of staan, dan kun je vaak speciale oefeningen tegen duizeligheid doen. Doordat je minder duizelig wordt, wordt ook de angst om duizelig te worden vaak minder.

Bel ook dezelfde dag als je opeens duizelig bent en 65 jaar of ouder bent, een grotere kans hebt op hart- en vaatziekten, ooit een beroerte hebt gehad, bloedverdunners gebruikt of hard op je hoofd bent gevallen. In onze praktijk voor KNO in Bilbao onderzoeken we positieduizeligheid (de consulten zijn in het Spaans).

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Hilton en Pinder, 2014) bundelde 11 gerandomiseerde studies met 745 volwassenen met BPPD. De bronnen vullen elkaar aan:

Hoe vaak helpt het? Thuisarts zegt dat de Epley-beweging bij meer dan de helft van de mensen helpt. In de review verdween de duizeligheid helemaal bij 56% na de Epley-beweging, tegen 21% na een nepbeweging of geen behandeling.
Andere oefeningen. De Epley-beweging werkte even goed als twee andere bewegingen die artsen doen, en in één studie beter dan een week lang 3 keer per dag de oefeningen van Brandt-Daroff.
Terugkomen. Thuisarts noemt dat de aanvallen kunnen terugkomen. In de review kwam BPPD na de behandeling bij 36% terug.
Veiligheid. Er waren geen ernstige bijwerkingen. Misselijkheid tijdens de beweging kwam voor bij 17 tot 32%, en sommige mensen konden de beweging niet doen door problemen met hun nek. De studies waren meestal klein en volgden mensen maar kort.

Het belangrijkste over BPPD

Bij BPPD word je een paar seconden tot minuten duizelig als je je hoofd opeens beweegt.
Het komt waarschijnlijk door steentjes van kalk die zich verplaatsen in je evenwichtsorgaan.
Het kan geen kwaad en gaat meestal binnen 4 weken vanzelf over.
De Epley-beweging verplaatst de steentjes en helpt bij meer dan de helft van de mensen.
Bij nekproblemen zoals ernstige artrose kan de Epley-beweging niet.
Bel direct bij dubbelzien, moeite met praten of lopen, minder kracht of opeens slechter horen.

Vragen over BPPD en de Epley-beweging

De antwoorden zijn algemeen en vervangen geen consult of persoonlijke medische beoordeling.

Wat zijn de symptomen van BPPD?

Je wordt een paar seconden tot minuten duizelig als je je hoofd snel beweegt, bijvoorbeeld bij omdraaien in bed of omhoog kijken. Het kan lijken alsof alles beweegt, en je kunt misselijk zijn.

Zitten er steentjes of kristallen in mijn oor?

Artsen denken dat positieduizeligheid komt door hele kleine steentjes (gruis) van kalk in de vloeistof van je evenwichtsorgaan. Iedereen heeft dat gruis; het geeft pas klachten als de steentjes zich verplaatsen.

Kan ik de Epley-beweging zelf doen?

Ja, als de huisarts heeft gezegd aan welke kant het probleem zit en dat de beweging bij jou kan. Je kunt het ook samen met de fysiotherapeut of huisarts doen.

Hoe vaak mag ik de Epley-beweging doen?

Vaak is 1 keer genoeg. Ben je na 1 week nog duizelig of komen de aanvallen terug, bespreek dan met de huisarts of je het nog 1 of 2 keer kunt doen.

Hoe lang duurt positieduizeligheid?

De aanvallen stoppen meestal binnen 4 weken vanzelf, ook zonder de Epley-beweging.

Mag ik autorijden met BPPD?

Word je duizelig als je achterom kijkt, dan kan dat gevaarlijk zijn bij autorijden of fietsen. Ga pas weer rijden of fietsen als de aanvallen over zijn.

Bronnen

Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medische beoordeling. Diagnose en behandeling hangen af van je consult en je medische voorgeschiedenis. Bel bij een noodgeval 112.