Duizeligheid: welk soort heb je en wat helpt?

01Soorten

Welk soort duizeligheid heb je?

• Een licht gevoel in je hoofd: het voelt alsof je bijna flauwvalt. Dat gebeurt bijvoorbeeld als je lang staat en het warm is, als je honger, dorst of slaap hebt, als je snel opstaat, door stress, angst of schrikken, of door bepaalde medicijnen.
• Alles draait of beweegt: je ziet alles om je heen draaien, of je hebt het gevoel dat je zelf draait terwijl je stil ligt of zit. Dat heet draaiduizeligheid.
• Een onvast gevoel in je benen: je bent bang om te vallen, vooral als je wat ouder bent. Dat heeft vaak met veel dingen te maken, zoals minder spierkracht, een slechtere conditie, pijn in je gewrichten, slechter zien en medicijnen.

Je kunt één soort duizeligheid hebben of meer soorten.

02Draaiduizeligheid

Waardoor komt draaiduizeligheid?

Draaiduizeligheid komt meestal door een probleem met een evenwichtsorgaan. Je hebt er 2, binnen in je oren: buisjes met vloeistof. Werkt zo'n buisje niet goed, dan krijgen je hersenen verkeerde informatie en zie je alles draaien.

Heel soms komt het door een probleem in de hersenen, zoals een beroerte; dan heb je meestal ook andere klachten. Ook sommige medicijnen kunnen draaiduizeligheid geven, bijvoorbeeld sommige medicijnen tegen bacteriën, epilepsie of een hoge bloeddruk.

03Oorzaken

BPPD, neuritis vestibularis, Ménière en migraine

• Positieduizeligheid (BPPD): je wordt duizelig als je je hoofd opeens beweegt; het duurt een paar seconden tot minuten. Het gaat meestal binnen 4 weken vanzelf over; door de Epley-beweging kan het sneller.
• Neuritis vestibularis: je bent een paar dagen zo duizelig dat je met je ogen dicht in bed moet liggen, en je bent misselijk en moet overgeven. Meestal is het binnen een week over.
• Ziekte van Ménière: aanvallen van erge draaiduizeligheid van 20 minuten tot 12 uur, met minder horen, een vol gevoel in je oren of oorsuizen. Er kan weer een aanval komen, soms pas na een jaar.
• Duizeligheid bij of na migraine: aanvallen van vaak een paar uur, soms met hoofdpijn. Ze kunnen terugkomen.

04Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

• probeer rustig door te gaan met waar je mee bezig was,
• is het zo erg dat dat niet lukt, ga dan liggen en wacht tot het minder wordt,
• ga bewegingen of activiteiten niet uit de weg uit angst om weer duizelig te worden; dat helpt niet: probeer ze rustig weer te doen,
• bij een licht gevoel in je hoofd: sta rustig op en let op honger, dorst en vermoeidheid.

Er zijn geen medicijnen die helpen tegen draaiduizeligheid, en ook niet tegen minder horen of oorsuizen. Tegen misselijkheid en overgeven kan de huisarts metoclopramide of domperidon voorschrijven.

05Oefeningen

Speciale oefeningen tegen duizeligheid

Je huisarts raadt de oefeningen (vestibulaire revalidatie) meestal aan als je al 1 maand of langer duizelig bent, als het erger wordt als je je hoofd beweegt en als je zelf thuis wilt oefenen. Je beweegt steeds je hoofd, zodat je hersenen leren beter met duizeligheid om te gaan. Je wordt er wel een beetje duizelig van: dat is de bedoeling, en het is niet gevaarlijk.

• doe de 6 oefeningen elke dag, het liefst 2 keer: 's ochtends en 's avonds; dat duurt ongeveer 10 minuten,
• bijvoorbeeld: draai je hoofd 10 keer in ongeveer 10 seconden van links naar rechts, zo ver als je kunt, en kijk mee; daarna met je ogen dicht, en daarna terwijl je naar je vinger staart,
• begin zittend; word je niet meer duizelig, beweeg dan sneller, of oefen staand en daarna lopend,
• word je heel duizelig, maak de oefening dan makkelijker, maar blijf elke dag oefenen,
• zorg dat je snel kunt gaan zitten, bijvoorbeeld naast je bed of bank.

06Verloop

Hoe gaat het verder?

3 van de 5 mensen die de oefeningen doen, zijn na 3 maanden minder duizelig, en een angst voor duizeligheid wordt vaak ook minder. Hulp nodig? Je kunt een gratis online cursus doen of naar een fysiotherapeut gaan. Bel je huisarts als het na 2 maanden oefenen niet beter gaat.

Bij 1 van de 3 mensen met duizeligheid, vooral ouderen, is er geen oorzaak te vinden. Dan heeft het geen zin om verder te zoeken; je kijkt samen met je huisarts wat er wel aan te doen is. In onze KNO-praktijk in Bilbao onderzoeken we duizeligheid die uit het oor komt (de consulten zijn in het Spaans).

07Bellen

Wanneer bel je de huisarts?

Bel dezelfde dag als je opeens duizelig bent en je ouder bent dan 65, een grotere kans hebt op ziektes van hart en bloedvaten, zoals bij diabetes, ooit een beroerte hebt gehad, bloedverdunners gebruikt, of hard op je hoofd bent gevallen.

Bel direct bij hoofdpijn, misselijkheid en sloomheid na een verblijf in een ruimte zonder frisse lucht, of als je diabetes hebt en misschien een te lage bloedsuiker.

Maak een afspraak als de duizeligheid je veel last geeft bij dagelijkse dingen, als de klachten erger worden of als ze na 4 weken niet over zijn.

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over de oefeningen?

Een Cochrane-review (McDonnell en Hillier, 2015) bundelde 39 studies met 2441 deelnemers met een probleem van het evenwichtsorgaan aan één kant. Vestibulaire revalidatie verminderde duizeligheid vaker dan geen of een nepbehandeling, en hielp ook bij dagelijkse activiteiten. Er werden geen bijwerkingen gemeld.

Een uitzondering was BPPD: daar werkten draaibewegingen van het hoofd, zoals de Epley-beweging, op korte termijn beter dan oefeningen. Een combinatie van beide was effectief voor herstel op langere termijn. Welke vorm van oefenen het beste is, kon de review niet zeggen.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• BPPD: Thuisarts.nl noemt BPPD een van de redenen voor de oefeningen. De Cochrane-review vond dat bij BPPD een draaibeweging zoals de Epley-beweging op korte termijn beter werkt dan oefeningen.
• Hoe goed het werkt: Thuisarts.nl zegt dat 3 van de 5 mensen na 3 maanden minder duizelig zijn. De review spreekt van matig tot sterk bewijs dat de oefeningen veilig zijn en werken.
• Welke oefeningen: Thuisarts.nl geeft 6 vaste oefeningen. Volgens de review is er onvoldoende bewijs om de ene vorm van vestibulaire revalidatie boven de andere te verkiezen.

10In het kort

Het belangrijkste over duizeligheid

• Duizeligheid is een licht gevoel in je hoofd, draaiduizeligheid of een onvast gevoel.
• Draaiduizeligheid komt meestal door het evenwichtsorgaan in je oor.
• BPPD gaat meestal binnen 4 weken over; neuritis vestibularis binnen een week.
• Medicijnen helpen niet tegen draaiduizeligheid.
• Na 4 weken nog duizelig: speciale oefeningen kunnen helpen.
• Duizelig met dubbelzien, moeilijk praten of minder kracht: bel direct.