Zaparcia: przyczyny, co jeść i kiedy do lekarza

01Co to jest

Czym są zaparcia

Mp.pl definiuje zaparcie jako zbyt małą częstość wypróżnień, czyli 2 lub mniej na tydzień, oraz inne dolegliwości zgłaszane przez pacjentów. Zaparcie ciężkie oznacza 2 lub mniej wypróżnienia na miesiąc.

Według mp.pl przejście treści przez jelito grube zajmuje u większości osób około 2–3 dni, a może trwać nawet 6 dni. Gdy pasaż się wydłuża, treść traci wodę, a stolec staje się twardy i zbity, co utrudnia wypróżnienie.

02Objawy

Zaparcia: objawy

Mp.pl wymienia jako objawy zaparcia:

• wypróżnienia 2 razy w tygodniu lub rzadziej,
• trudności w zapoczątkowaniu wypróżnienia i konieczność nadmiernego parcia,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• oddawanie suchego, zbitego stolca.

03Kogo dotyczy

Kto częściej ma zaparcia

Według mp.pl problem zaparcia dotyczy 20–30% populacji i znacznie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Zaparcia mają też często osoby starsze, osoby z ograniczoną możliwością poruszania się oraz chorujące na inne choroby, w których stosuje się leki nasilające zaparcia.

04Przyczyny

Zaparcia: przyczyny

Mp.pl wyjaśnia, że zaparcie może wynikać z wydłużonego przechodzenia treści przez jelito grube albo z zaburzeń samego aktu wypróżnienia. Najczęstszą przyczyną zaparcia przewlekłego jest zaparcie czynnościowe, w którym nie stwierdza się choroby organicznej. Często jego podłoże nie jest znane.

Zaparciom sprzyjają styl życia i nieprawidłowe nawyki żywieniowe: stres, jedzenie w pośpiechu i brak ruchu. Inne możliwe przyczyny to m.in.:

• zespół jelita drażliwego z zaparciem,
• leki, np. niektóre przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe, na nadciśnienie, preparaty żelaza oraz zawierające wapń lub glin,
• choroby jelita grubego, odbytu i odbytnicy, w tym hemoroidy, szczelina odbytu i nowotwory,
• choroby układu nerwowego, np. choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane,
• choroby hormonalne i metaboliczne, np. cukrzyca i niedoczynność tarczycy,
• ciąża, depresja i jadłowstręt psychiczny.

Zaparcia może też wywołać stałe lekceważenie potrzeby wypróżnienia: z czasem bańka odbytnicy się poszerza i potrzeba słabnie.

05Co jeść

Co jeść na zaparcia

Według mp.pl najważniejsze jest zwiększenie ilości błonnika pokarmowego do 25–30 g dziennie, podzielonego na kilka porcji. Taka ilość znajduje się w ponad 0,5 kg owoców i warzyw. Bogatym źródłem są otręby pszenne: 3–4 łyżki stołowe zawierają 15–20 g błonnika.

• Produkty zbożowe: grube kasze, chleb pełnoziarnisty, otręby pszenne, płatki owsiane.
• Warzywa i owoce: więcej surowych, zwłaszcza owoców pestkowych, takich jak maliny, truskawki i jeżyny.
• Nabiał: fermentowane produkty mleczne, np. jogurt, kefir i maślanka.
• Mniej: produktów tłustych i słodyczy.

Mp.pl zaleca 4–5 regularnych posiłków dziennie co 3–4 godziny i nie pomijanie śniadania, bo rano jelita pracują najaktywniej. Listę produktów z dużą ilością błonnika znajdziesz w poradniku o produktach bogatych w błonnik.

06Nawyki

Płyny, ruch i nawyki

Oprócz błonnika mp.pl podkreśla znaczenie:

• odpowiedniej ilości płynów,
• aktywności fizycznej, np. umiarkowanego wysiłku przez 30–60 minut dziennie, takiego jak spacer, bieganie czy pływanie,
• udawania się do toalety jak najszybciej po odczuciu potrzeby, także w podróży i poza domem.

W naszej poradni dietetycznej w Bilbao pomagamy dobrać dietę przy zaparciach (wizyty po hiszpańsku).

07Kiedy do lekarza

Kiedy zaparcia wymagają lekarza

Mp.pl podkreśla, że nagła zmiana rytmu wypróżnień w kierunku zaparcia u osoby, która wcześniej nie miała z tym problemu, jest ważnym sygnałem. Może zapowiadać różne choroby, także groźne, w których opóźnienie rozpoznania jest niebezpieczne. Porady lekarza należy szukać przy:

• utracie ponad 10% masy ciała w ciągu 3–6 miesięcy, osłabieniu lub gorączce,
• objawach utraty krwi: niedokrwistości, krwawieniu z jelita, smolistych stolcach,
• objawach chorób hormonalnych lub neurologicznych,
• raku jelita grubego w rodzinie,
• wieku powyżej 45 lat.

08Diagnostyka i leczenie

Badania i leczenie zaparć

Według mp.pl lekarz pyta o okoliczności pojawienia się zaparć, wygląd stolca i objawy towarzyszące. Warto spisać przyjmowane leki, bo często to one powodują zaparcia. Lekarz może zlecić badania laboratoryjne, radiologiczne lub kolonoskopię, a rzadko badania bardziej specjalistyczne.

Leczenie zależy od przyczyny. W wielu przypadkach wystarcza zmiana diety, więcej ruchu, odpowiednie nawyki lub odstawienie leków powodujących zaparcia. Mp.pl zaznacza, że leki przeczyszczające nie usuwają przyczyny, łagodzą tylko objawy i mogą prowadzić do uzależnienia, dlatego sięga się po nie dopiero po wykorzystaniu innych metod.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Ilość płynów. Strona mp.pl o zaparciach podaje ponad 3 litry płynów dziennie, a artykuł mp.pl o diecie w zaparciach co najmniej 1,5 litra, optymalnie 2–2,5 litra.
• Rodzaj błonnika. Artykuł o diecie akcentuje błonnik nierozpuszczalny, ale wspomina też rozpuszczalny błonnik z nasion babki płesznik. Metaanaliza z 2022 roku (van der Schoot i wsp., 16 badań, 1251 dorosłych) wykazała, że suplementacja błonnika poprawia zaparcia: odpowiedź na leczenie uzyskano u 66% osób wobec 41% w grupach kontrolnych. Najlepsze wyniki dawała babka płesznik, dawki powyżej 10 g dziennie i co najmniej 4 tygodnie stosowania, choć wyniki badań były bardzo zróżnicowane.
• Probiotyki. Według mp.pl brak dostatecznych dowodów na ich skuteczność w przewlekłych zaparciach czynnościowych.

10W skrócie

Najważniejsze o zaparciach

• Zaparcie to 2 lub mniej wypróżnienia w tygodniu, z parciem lub twardym stolcem.
• Najczęściej ma podłoże czynnościowe, ale mogą je powodować też leki i choroby.
• Podstawą jest 25–30 g błonnika dziennie, płyny i ruch.
• Nie należy powstrzymywać potrzeby wypróżnienia.
• Leki przeczyszczające stosuje się dopiero po innych metodach.
• Nagła zmiana rytmu wypróżnień i objawy alarmowe wymagają lekarza.