Otyłość brzuszna: przyczyny i jak się jej pozbyć

01Co to jest

Czym jest otyłość brzuszna

Mp.pl opisuje otyłość brzuszną jako nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej wewnątrz jamy brzusznej. Nazywa się ją też otyłością trzewną, wisceralną, centralną, androidalną albo typu „jabłko”.

Ten typ otyłości uważa się za groźniejszy dla zdrowia niż otyłość pośladkowo-udowa, nazywana gynoidalną lub typu „gruszka”. Według mp.pl otyłość brzuszna częściej dotyczy mężczyzn, a u kobiet częściej pojawia się po menopauzie niż przed 50. rokiem życia.

02Przyczyny

Skąd się bierze otyłość

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia, przytoczonej przez mp.pl, nadwaga i otyłość to nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, będące efektem długo utrzymującego się dodatniego bilansu energetycznego, czyli sytuacji, gdy dostarczamy więcej energii, niż zużywamy.

Mp.pl wymienia dodatni bilans energetyczny wśród głównych przyczyn otyłości brzusznej. Rozwój otyłości zależy jednak od wielu czynników:

• genetyczne,
• hormonalne, m.in. niedoczynność tarczycy,
• psychologiczne, takie jak depresja, stany lękowe czy zaburzona regulacja głodu i sytości,
• społeczne,
• środowiskowe.

03Ryzyko

Dlaczego tłuszcz trzewny szkodzi

Mp.pl wyjaśnia, że nadmiar tłuszczu w jamie brzusznej sprzyja insulinooporności i upośledzeniu tolerancji glukozy. Zwiększa przez to ryzyko cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia tętniczego i niektórych nowotworów, co obniża jakość życia i zwiększa śmiertelność.

Tłuszcz w brzuchu i w przedniej części szyi zwiększa też ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego. To powtarzające się zwężenie lub zamknięcie dróg oddechowych na poziomie gardła podczas snu, które prowadzi do spłycenia oddechu lub bezdechu i mniejszego natlenienia krwi.

04Pomiar

Jak zmierzyć otyłość brzuszną

Według mp.pl wystarczy zmierzyć obwód talii w połowie odległości między dolnym brzegiem łuku żebrowego a górnym grzebieniem kości biodrowej.

Zgodnie z kryteriami Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (IDF) u dorosłych Europejczyków otyłość brzuszną rozpoznaje się przy obwodzie talii co najmniej 94 cm u mężczyzn i co najmniej 80 cm u kobiet.

Innym prostym wskaźnikiem jest stosunek obwodu talii do obwodu bioder (WHR). Mp.pl podaje, że otyłość brzuszną rozpoznaje się, gdy WHR przekracza 0,85 u kobiet i 0,9 u mężczyzn.

05Leczenie

Jak leczy się otyłość brzuszną

Mp.pl podkreśla, że podstawą leczenia otyłości jest leczenie żywieniowe, a postępowanie jest takie samo przy otyłości brzusznej i pośladkowo-udowej.

Zmianie nawyków żywieniowych powinny towarzyszyć więcej ruchu oraz wsparcie behawioralne i psychologiczne. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne lub operacyjne, czyli operację bariatryczną.

Mp.pl opisuje umiarkowane zmniejszenie kaloryczności diety o 500–600 kcal dziennie w stosunku do zapotrzebowania, co prowadzi do ubytku około 0,5 kg tygodniowo. Nie zaleca się diet z nadmiernymi ograniczeniami kalorii ani niezbilansowanych. Ogólne zasady opisuje poradnik jak schudnąć.

06Co jeść

Na czym opierać jadłospis

Według mp.pl ważne jest regularne jedzenie, czyli 3–5 posiłków dziennie z zachowaniem przerwy nocnej. Jadłospis warto opierać na:

• warzywach i owocach,
• pełnoziarnistych produktach zbożowych, np. pieczywie razowym, płatkach owsianych, grubych kaszach, brązowym ryżu,
• nasionach roślin strączkowych,
• chudym mięsie, np. drobiu, i rybach,
• orzechach,
• nabiale, zwłaszcza naturalnych jogurtach, kefirach, maślankach i twarogach.

Należy unikać produktów wysokoprzetworzonych z dużą ilością cukru i tłuszczów zwierzęcych oraz całkowicie zrezygnować ze słodzonych napojów.

07Modele żywienia

Sprawdzone modele żywienia

Mp.pl wymienia modele żywienia o udowodnionych korzyściach zdrowotnych, skuteczne i bezpieczne w dłuższej perspektywie:

• dietę śródziemnomorską,
• dietę DASH,
• dietę wegetariańską,
• dietę fleksitariańską.

Skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem, by dobrać sposób żywienia do swojego stanu zdrowia. Więcej poradników znajdziesz w dziale dietetyka.

08Tarczyca

Czy istnieje „brzuch tarczycowy”?

Mp.pl wyraźnie podkreśla, że określenie „brzuch tarczycowy”, spotykane na wielu stronach internetowych, nie istnieje w piśmiennictwie naukowym.

Niedoczynność tarczycy rzeczywiście występuje częściej u osób z otyłością. Zaburzenia hormonalne u osób z otyłością często są jednak wtórne, czyli są skutkiem, a nie przyczyną otyłości. W uproszczeniu są one przystosowaniem do zmian zachodzących w organizmie wraz ze zwiększającą się ilością tkanki tłuszczowej: dochodzi np. do zwiększonego zużycia tyroksyny, a wzrost stężenia TSH może wynikać ze zwiększonego stężenia insuliny i leptyny.

Według mp.pl skuteczna i utrzymana redukcja masy ciała ułatwia wyrównanie tych zaburzeń hormonalnych.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Mp.pl, za Polskim Towarzystwem Leczenia Otyłości, podaje progi obwodu talii IDF dla Europejczyków i zaznacza, że leczenie otyłości brzusznej jest takie samo jak innych rodzajów otyłości.

Stanowisko ekspertów Ross i wsp. z 2020 roku idzie dalej: uznaje obwód talii za ważny „parametr życiowy”, który powinno się mierzyć rutynowo, bo sam wskaźnik BMI nie wystarcza do oceny ryzyka sercowo-metabolicznego. Autorzy zalecają, by zmniejszenie obwodu talii było ważnym celem leczenia.

Według tego stanowiska klinicznie istotne zmniejszenie obwodu talii można osiągnąć regularnym wysiłkiem o umiarkowanej intensywności i zmianą diety. Autorzy zaznaczają też, że progi obwodu talii wymagają dopracowania dla różnego wieku, płci i pochodzenia etnicznego.

10Podsumowanie

Najważniejsze o otyłości brzusznej

• To nadmiar tłuszczu wewnątrz jamy brzusznej, groźniejszy niż tłuszcz na biodrach i udach.
• Zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, chorób serca, nadciśnienia i bezdechu sennego.
• Rozpoznaje się ją po obwodzie talii lub wskaźniku talia–biodro.
• Podstawą leczenia jest umiarkowanie zmniejszona kaloryczność diety, ruch i wsparcie psychologiczne.
• Sprawdzone modele żywienia to m.in. dieta śródziemnomorska i DASH.
• „Brzuch tarczycowy” nie istnieje jako pojęcie naukowe.