Bezdech senny: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym jest obturacyjny bezdech senny

Według artykułu w mp.pl (dr med. Filip Mejza) obturacyjny bezdech senny to choroba, w której w czasie snu wielokrotnie dochodzi do zatrzymania oddychania (bezdechu) lub jego znacznego spłycenia. Przyczyną jest zamykanie się światła dróg oddechowych na poziomie gardła, mimo że mięśnie oddechowe pracują.

Za bezdech uznaje się przerwę w oddychaniu dłuższą niż 10 sekund. Krótkie bezdechy przy zasypianiu zdarzają się u większości zdrowych osób. Do 5 bezdechów na godzinę snu uznaje się za granicę normy; chorobę rozpoznaje się, gdy wskaźnik zaburzeń oddychania wynosi co najmniej 5 i są objawy, albo co najmniej 15 u osób bez objawów.

02Mechanizm

Co dzieje się w czasie bezdechu

Ściana gardła jest zbudowana tylko z mięśni, bez podparcia chrzęstnego ani kostnego. W czasie snu ich napięcie się zmniejsza, gardło zwęża się i może się całkowicie zamknąć. Mp.pl opisuje, że spada wtedy zawartość tlenu, rośnie stężenie dwutlenku węgla, przyspiesza rytm serca i dochodzi do mikroprzebudzenia, którego chory nie zauważa.

Mikroprzebudzenia powtarzają się czasem kilkadziesiąt razy na godzinę i niszczą strukturę snu. Skutkiem jest stałe niewyspanie, zmęczenie i problemy z koncentracją, a niedotlenienie i pobudzenie układu współczulnego sprzyjają opornemu na leczenie nadciśnieniu oraz zwiększają ryzyko udaru i zawału.

03Objawy nocne

Objawy w nocy

Mp.pl wymienia objawy, które pojawiają się w czasie snu:

• chrapanie, często głośne i z przerwami,
• przerwy w oddychaniu zauważane przez bliskich,
• wiercenie się w czasie snu i wzmożona potliwość,
• duszność i dławienie się, budzenie się z uczuciem braku powietrza,
• oddawanie moczu w nocy, kołatanie serca, zgaga,
• trudności z ponownym zaśnięciem, ból w klatce piersiowej i suchość w ustach.

O tym, kiedy chrapanie jest tylko uciążliwe, a kiedy może sygnalizować bezdech, piszemy w poradniku chrapanie.

04Objawy dzienne

Objawy w ciągu dnia

Bezdech występuje w czasie snu, ale wpływa na funkcjonowanie przez cały dzień. Według mp.pl objawy dzienne to:

• nadmierna senność,
• poranny ból głowy,
• zaburzenia pamięci i koncentracji,
• osłabienie libido i impotencja,
• depresja i zaburzenia emocjonalne: apatia, rozdrażnienie, zmienność nastroju.

Osoby z bezdechem są bardziej narażone na wypadki komunikacyjne: według mp.pl powodują je 2–7 razy częściej, głównie z powodu senności w ciągu dnia.

05Ryzyko

Kto jest najbardziej narażony

Według mp.pl bezdech częściej dotyczy mężczyzn po 40. roku życia i kobiet po 50., po menopauzie. Sprzyjają mu:

• otyłość, zwłaszcza duży obwód szyi: ponad 43 cm u mężczyzn i ponad 40 cm u kobiet,
• skrzywienie przegrody nosa i choroby upośledzające drożność nosa, np. alergiczny nieżyt nosa,
• przerost migdałków podniebiennych i mała, cofnięta żuchwa,
• alkohol, zwłaszcza wieczorem, palenie tytoniu oraz większość leków uspokajających i nasennych,
• niedoczynność tarczycy, akromegalia i ciąża.

Według analizy Benjafielda i współpracowników z 2019 roku obturacyjny bezdech senny może dotyczyć na świecie blisko miliarda dorosłych w wieku 30–69 lat.

06Badanie snu

Jak rozpoznaje się bezdech senny

Mp.pl podkreśla, że objawy są nieswoiste, więc do rozpoznania potrzebne jest badanie snu. Najdokładniejsza jest całonocna polisomnografia: czujniki rejestrują m.in. zawartość tlenu we krwi, tętno, przepływ powietrza przez nos i usta, chrapanie, czynność mózgu i ruchy kończyn.

Prostszym badaniem jest poligrafia, bez zapisu czynności mózgu. Jest mniej precyzyjna w odróżnianiu bezdechu od innych chorób, ale w typowych przypadkach wystarcza do rozpoznania i rozpoczęcia leczenia i można ją wykonać w domu. Proste aparaty mierzące pojedyncze parametry służą tylko do badań przesiewowych.

07Co pomaga

Co pomaga: zmiana stylu życia

Według mp.pl w lekkiej postaci bezdechu zmiany stylu życia mogą wystarczyć do opanowania dolegliwości, a w postaci umiarkowanej i ciężkiej czasem łagodzą objawy:

• dbanie o prawidłową masę ciała i regularny wysiłek fizyczny,
• kładzenie się i wstawanie o stałych porach,
• niepalenie papierosów,
• unikanie nawet małych ilości alkoholu wieczorem,
• u niektórych spanie na boku; pomaga np. piłeczka tenisowa wszyta w plecy piżamy.

Mp.pl przestrzega przed tabletkami, aerozolami i maściami „na chrapanie”: nie są skuteczne, a niektóre mogą szkodzić.

08Leczenie

CPAP, aparaty i operacja

Według mp.pl złotym standardem i najskuteczniejszą metodą jest CPAP, czyli stałe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych. Maska na nos połączona z aparatem utrzymuje drożność gardła w czasie snu, likwiduje bezdechy, chrapanie i senność dzienną oraz poprawia koncentrację.

U chorych z lekkim i umiarkowanym bezdechem albo nietolerujących CPAP stosuje się aparat wysuwający żuchwę, zakładany na noc. Operację zaleca się osobom z nieprawidłowościami anatomicznymi górnych dróg oddechowych, np. skrzywioną przegrodą nosa. W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy drożność nosa i gardła u osób z podejrzeniem bezdechu (wizyty po hiszpańsku).

09Powikłania

Powikłania nieleczonego bezdechu

Mp.pl wymienia wiele niekorzystnych skutków zdrowotnych obturacyjnego bezdechu sennego:

• nadciśnienie tętnicze, które występuje u ponad połowy chorych,
• choroba niedokrwienna i zawał serca, z ryzykiem zwiększonym 2–4 razy,
• zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca, udar i TIA,
• refluks żołądkowo-przełykowy, depresja i zaburzenia funkcji poznawczych,
• zaburzenia tolerancji glukozy, cukrzyca typu 2 i zespół metaboliczny.

U dzieci bezdech jest znacznie rzadszy, najczęściej z powodu przerostu migdałka gardłowego lub otyłości, ale również wymaga leczenia.

10W skrócie

Najważniejsze

• Bezdech senny to powtarzające się w czasie snu przerwy w oddychaniu z powodu zamykania się gardła.
• Typowe są głośne chrapanie z przerwami i senność w ciągu dnia.
• Sprzyjają mu otyłość, alkohol wieczorem, palenie i niedrożny nos.
• Rozpoznanie wymaga badania snu: polisomnografii lub poligrafii.
• Najskuteczniejszym leczeniem jest CPAP; nieleczony bezdech zwiększa ryzyko chorób serca.