Oddychanie przez usta u dziecka i dorosłego: przyczyny

Dlaczego oddychamy przez usta

Nos oczyszcza, nawilża i ogrzewa wdychane powietrze. Gdy jest zatkany, organizm przechodzi na oddychanie ustami. Mp.pl opisuje kilka częstych przyczyn:

u dzieci przerost migdałka gardłowego (tzw. trzeciego migdała) i migdałków podniebiennych,
alergiczny nieżyt nosa, który sprzyja też przerostowi migdałków,
przewlekłe zapalenie zatok, które u dorosłych powoduje zatkany nos w dzień i w nocy,
skrzywioną przegrodę nosową lub nieprawidłowe ujścia zatok, obecne czasem od urodzenia,
polipy nosa.

O dorosłych przyczynach więcej w poradnikach o przewlekłym zapaleniu zatok, skrzywionej przegrodzie i polipach w nosie.

Trzeci migdał u dziecka

Według mp.pl powiększanie się migdałków w pierwszych latach życia jest wyrazem dużej aktywności immunologicznej. Najczęstszą przyczyną przerostu są nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, a sprzyjają mu też alergiczny nieżyt nosa, refluks i dym tytoniowy.

Przerost migdałka gardłowego uznaje się za istotny, gdy wypełnia ponad 60% nosogardła. Najczęściej dotyczy dzieci w wieku 3–7 lat.

Objawy, które towarzyszą oddychaniu przez usta

Mp.pl wymienia u dzieci z przerostem migdałka gardłowego:

przewlekle zatkany nos i oddychanie przez usta,
przewlekły wyciek z nosa,
chrapanie,
mowę nosową (tzw. nosowanie zamknięte),
pogorszenie węchu,
nawracające zapalenia ucha i zatok,
zaburzenia zachowania, trudności szkolne i niedowagę.

Przerost migdałków podniebiennych daje niewyraźną, „kluskowatą” mowę, czasem trudności w połykaniu i chrapanie. Więcej o chrapaniu w poradniku chrapanie.

Skutki długotrwałego oddychania przez usta

Mp.pl opisuje tzw. twarz adenoidalną: wydłużoną, z otwartymi ustami i wadą zgryzu. W wywiadzie opublikowanym w mp.pl wymieniono jako możliwe skutki stale otwartej buzi zaburzenia zgryzu, zniekształcenia mowy i wady twarzoczaszki, a także kłopoty ze słuchem i koncentracją.

Przerost migdałka utrudnia też pracę trąbki słuchowej, co sprzyja nawracającym i wysiękowym zapaleniom ucha. Więcej w poradniku o trąbce słuchowej.

Oddychanie przez usta w nocy i bezdech senny

Przerost migdałków jest według mp.pl głównym czynnikiem ryzyka zaburzeń oddychania w czasie snu, które dotyczą ok. 11% dzieci, najczęściej w wieku 3–7 lat. Obejmują one zarówno samo chrapanie, jak i groźniejszy zespół bezdechów sennych, występujący u ok. 2% dzieci.

Objawy bezdechu u dziecka to chrapanie z przerwami w oddychaniu, niespokojny sen, obfite poty w nocy, moczenie nocne, a w dzień nadpobudliwość, trudności z koncentracją i nauką. U dzieci dominują zaburzenia zachowania, a nie senność jak u dorosłych. Standardem rozpoznania jest badanie polisomnograficzne. Więcej w poradniku o bezdechu sennym.

Dziecko śpi w łóżku z pluszakiem, rodzic zagląda przez drzwi — Chrapanie i niespokojny sen u dziecka mogą wiązać się z przerostem migdałków. Ilustracja wygenerowana przez AI.

Jak lekarz ocenia przyczynę

Według mp.pl ostateczne rozpoznanie wymaga konsultacji laryngologicznej. Lekarz ogląda nos, a coraz częściej wykonuje endoskopię giętkim fiberoskopem, która pozwala ocenić, jaką część nozdrzy tylnych zasłania migdałek. RTG boczne czaszki nie jest zalecane do codziennej diagnostyki u dzieci.

W wywiadzie opublikowanym w mp.pl zwrócono uwagę, że w zwykłym badaniu laryngologicznym widać zaledwie 1/5 nosa, dlatego endoskopia pozwala zobaczyć polipy, guzy czy charakter wydzieliny.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy drożność nosa u dzieci i dorosłych (wizyty po hiszpańsku).

Rozmowa w gabinecie laryngologicznym o drożności nosa — Ostateczne rozpoznanie przyczyny wymaga konsultacji laryngologicznej. Ilustracja wygenerowana przez AI.

Leczenie zachowawcze: sterydy donosowe

Przed decyzją o zabiegu mp.pl wymienia próby leczenia zachowawczego, m.in. sterydami donosowymi, zaznaczając, że mimo dobrych krótkoterminowych wyników nie ustalono optymalnego czasu leczenia, trwałości efektu ani najmniejszej skutecznej dawki.

Przegląd Cochrane (Zhang i wsp., 2008, 5 badań, 349 dzieci) wskazuje, że ograniczone dowody przemawiają za tym, iż sterydy donosowe mogą istotnie zmniejszać objawy niedrożności nosa i wielkość migdałka u dzieci z umiarkowanym lub dużym przerostem. Długoterminowy efekt pozostaje nieznany.

Czy usuwać migdałek: różne stanowiska

Mp.pl podaje jako wskazania do usunięcia migdałka gardłowego m.in. znaczną niedrożność nosogardła, bezdech senny, nawracające zapalenia zatok, wysiękowe zapalenie ucha (powyżej 4. roku życia), twarz adenoidalną i wady zgryzu. Przy łagodnym przeroście i niewielkich objawach interwencja nie jest potrzebna, bo przerost często ustępuje samoistnie.

W wywiadzie opublikowanym w mp.pl wyrażono inne zdanie: gdy choroba jest rozpoznana, a jedynym leczeniem jest operacja, nie należy czekać w ogóle.

Przegląd Cochrane (van den Aardweg i wsp., 2010) ocenił dowody na skuteczność usuwania migdałka przy przewlekłych objawach nosowych jako skąpe i niejednoznaczne: w jedynym badaniu nie wykazano korzyści. W bezdechu sennym mp.pl podaje, że usunięcie migdałków poprawia zachowanie, funkcje poznawcze, masę ciała i wzrost w ok. 90% przypadków.

Oddychanie przez usta u dorosłych

U dorosłych częstą przyczyną zatkanego nosa jest według wywiadu w mp.pl przewlekłe zapalenie zatok: wydzielina, spływanie do gardła, chrapanie, pogorszenie węchu. W wywiadzie wskazano, że do laryngologa pacjenci trafiają po co najmniej 3 miesiącach objawów, a często dopiero po latach, co utrudnia leczenie.

Wiele osób ratuje się kroplami obkurczającymi, ale według tego samego wywiadu nie można ich stosować dłużej niż 3–5 dni. W przewlekłym zapaleniu zatok jedynym lekiem są według wywiadu sterydy donosowe; gdy nie pomagają, wykonuje się ponowną endoskopię i tomografię.

W skrócie

Oddychanie przez usta to objaw niedrożnego nosa, a nie osobna choroba.
U dzieci najczęstszą przyczyną jest przerost migdałka gardłowego, zwykle w wieku 3–7 lat.
Przerost często ustępuje sam; przy łagodnych objawach nie wymaga interwencji.
Chrapanie z przerwami w oddychaniu wymaga oceny w kierunku bezdechu sennego.
Sterydy donosowe mogą zmniejszać objawy, ale ich długoterminowy efekt jest nieznany.
U dorosłych przyczyną bywa przewlekłe zapalenie zatok, krzywa przegroda lub polipy.

Najczęstsze pytania o oddychanie przez usta

Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.

Dlaczego moje dziecko śpi z otwartą buzią?

Najczęściej z powodu niedrożnego nosa, np. przez przerost migdałka gardłowego. Mp.pl zaleca zgłosić się do pediatry, lekarza rodzinnego lub laryngologa.

Czy oddychanie przez usta szkodzi?

Długotrwałe może według mp.pl wiązać się z wadami zgryzu, tzw. twarzą adenoidalną, zaburzeniami mowy i nawracającymi zapaleniami ucha.

Czy trzeci migdał zawsze trzeba usuwać?

Nie. Mp.pl pisze, że przerost często ustępuje samoistnie, a przy łagodnych objawach interwencja nie jest potrzebna. O zabiegu decyduje laryngolog.

Czy są leki na przerośnięty migdałek?

Stosuje się sterydy donosowe. Przegląd Cochrane wskazuje, że mogą zmniejszyć objawy i wielkość migdałka, ale długoterminowy efekt jest nieznany.

Kiedy chrapanie dziecka jest niepokojące?

Gdy towarzyszą mu przerwy w oddychaniu, niespokojny sen, nocne poty, moczenie nocne lub nadpobudliwość w dzień. Wtedy potrzebna jest konsultacja laryngologiczna.

Czy dorosły też może oddychać przez usta z powodu nosa?

Tak. Przyczyną bywają przewlekłe zapalenie zatok, skrzywiona przegroda, polipy lub alergia. Przyczynę ocenia laryngolog, m.in. w endoskopii nosa.

Źródła

Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.