Przewlekłe zapalenie zatok: objawy i leczenie

01Co to jest

Czym jest przewlekłe zapalenie zatok

Według Medycyny Praktycznej przewlekłe zapalenie zatok przynosowych trwa ponad 12 tygodni, a objawy nie ustępują całkowicie. Często ma okresy remisji i zaostrzeń, które trwają latami, i rzadko ustępuje zupełnie.

To inna sytuacja niż ostre zapalenie zatok, które trwa krócej niż 12 tygodni i mija całkowicie, oraz niż zapalenie nawracające, czyli co najmniej 4 epizody ostrego zapalenia w roku z okresami bez objawów. Ostrą postać opisujemy w poradniku zapalenie zatok.

02Objawy

Objawy przewlekłego zapalenia zatok

Objawy są takie same jak w ostrym zapaleniu, ale utrzymują się miesiącami:

• zatkany nos,
• wydzielina z nosa lub spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, z drapaniem w gardle, chrypką i kaszlem,
• ból lub uczucie rozpierania twarzy, nasilające się po pochyleniu głowy,
• upośledzenie lub utrata węchu,
• czasem ból głowy, obrzęk powiek i pogorszenie smaku.

Według mp.pl nasilenie objawów ocenia się na skali od 0 do 10: 0–3 to choroba łagodna, powyżej 3 do 7 umiarkowana, a powyżej 7 ciężka. Wynik powyżej 5 oznacza już pogorszenie jakości życia.

03Przyczyny

Z czym wiąże się przewlekłe zapalenie zatok

Według mp.pl w przebiegu przewlekłego zapalenia zatok mogą występować polipy nosa, alergia i zakażenia grzybicze. Przyczyną mogą być też choroby zębów, guzy w okolicy zatok oraz choroby ogólnoustrojowe, na przykład zapalenie naczyń czy niedobory odporności.

Objawy mogą nasilać dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza i czynniki drażniące w miejscu pracy. Znacznego stopnia skrzywienie przegrody nosa sprzyja częstym zapaleniom, szczególnie jednostronnym. Europejskie wytyczne EPOS 2020 dzielą przewlekłe zapalenie zatok na pierwotne i wtórne oraz na ograniczone i rozlane.

04Polipy

Przewlekłe zapalenie zatok a polipy nosa

Polipy nosa to miękkie, bezbolesne i nienowotworowe rozrosty błony śluzowej, w kształcie kropli wody lub winogron. Według mp.pl występują u około 4% populacji, częściej u chorych na astmę, szczególnie aspirynową, oraz przy mukowiscydozie. Ich powstawanie bardzo często ma związek z przewlekłym, trwającym ponad 12 tygodni stanem zapalnym nosa i zatok. Przyczyna nie jest do końca znana, ale u osób z polipami układ odpornościowy inaczej reaguje na zakażenie.

Małe polipy zwykle nie dają objawów. Większe mogą powodować zatkanie nosa, wyciek, upośledzenie węchu i smaku, ucisk u nasady nosa, bóle głowy i chrapanie. Mogą też prowadzić do obturacyjnego bezdechu sennego, wyzwalać napady astmy i sprzyjać nawracającym zapaleniom zatok.

05Diagnostyka

Jak rozpoznaje się przewlekłe zapalenie zatok

Według mp.pl lekarz najpierw bada dotykiem twarz, a potem ogląda wnętrze nosa wziernikiem (rynoskopia przednia), szukając wydzieliny i polipów. W razie potrzeby używa endoskopu, który pozwala zajrzeć też do zatok. Do pełnej oceny często potrzebna jest tomografia komputerowa: pokazuje zakres zmian i pomaga zaplanować leczenie, także operacyjne. Rezonans magnetyczny stosuje się rzadziej.

W zależności od sytuacji wykonuje się też posiew wydzieliny i testy alergiczne. Duże polipy są widoczne już w rynoskopii jako gładkie, białawoszare lub żółtawe, ruchome masy, najczęściej w przewodzie nosowym środkowym. Tomografia lub rezonans pozwalają dokładnie określić ich położenie, co jest ważne przy wyborze leczenia. Przy podejrzeniu alergicznego podłoża polipów wykonuje się też diagnostykę alergii.

06Płukanie

Płukanie nosa solą

Płukanie nosa 0,9% roztworem NaCl to według mp.pl podstawowe leczenie zapalenia zatok. Przegląd Cochrane z 2016 roku dotyczący przewlekłego zapalenia zatok objął tylko dwa badania. W jednym z nich płukanie dużą objętością (150 ml) 2% roztworu soli przez sześć miesięcy poprawiło jakość życia w porównaniu ze zwykłym leczeniem, choć jakość dowodów oceniono jako niską.

Płukanie można wykonywać w domu. Technikę i rodzaj roztworu warto ustalić z laryngologiem.

07Sterydy

Sterydy donosowe i leki biologiczne

Według mp.pl w leczeniu przewlekłego zapalenia zatok zwykle stosuje się glikokortykosteroidy donosowe, a czasem także leki biologiczne. Ważne jest też leczenie choroby podstawowej, na przykład zapalenia naczyń, sarkoidozy czy grzybicy.

Przegląd Cochrane z 2016 roku, oparty głównie na badaniach osób z polipami nosa, wykazał, że sterydy donosowe zmniejszają nasilenie objawów, z umiarkowaną korzyścią dla zatkania nosa i niewielką dla kataru. Zwiększają ryzyko krwawienia z nosa, często w postaci niewielkich smużek krwi. Przy polipach steroidy często zmniejszają je lub usuwają, ale według mp.pl po odstawieniu leków objawy nawracają.

08Operacja

Kiedy operacja

Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, lekarz może skierować pacjenta na czynnościową endoskopową operację zatok (FESS). Podczas takiej operacji można usunąć polipy, poszerzyć naturalne ujścia zatok i skorygować inne nieprawidłowości.

Według mp.pl niezależnie od metody ważne jest leczenie choroby podstawowej, na przykład przewlekłego stanu zapalnego czy alergii. W poradni laryngologicznej naszej kliniki w Bilbao badamy nos endoskopowo i ustalamy plan leczenia (wizyty po hiszpańsku).

09Na co dzień

Życie z przewlekłym zapaleniem zatok

• Stosuj leki donosowe zgodnie z zaleceniem lekarza.
• Nie stosuj kropli obkurczających dłużej niż 5 dni.
• Unikaj dymu tytoniowego i zanieczyszczonego powietrza.
• Lecz alergię, jeśli ją masz.
• W sezonie grzewczym nawilżaj powietrze w mieszkaniu.

Pilnej pomocy wymagają objawy dotyczące oka, bardzo silny ból głowy, obrzęk czoła i objawy neurologiczne. Powikłania są rzadkie, ale groźne.

10W skrócie

Najważniejsze

• Przewlekłe zapalenie zatok trwa ponad 12 tygodni i objawy nie ustępują całkowicie.
• Często wiąże się z polipami nosa, alergią, chorobami zębów lub chorobami ogólnoustrojowymi.
• Rozpoznanie opiera się na badaniu laryngologicznym, endoskopii i tomografii komputerowej.
• Podstawą leczenia są płukanie nosa i sterydy donosowe, czasem leki biologiczne.
• Gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, rozważa się operację endoskopową.