Chrapanie: przyczyny, kiedy się martwić i jak je leczyć

01Co to jest

Czym jest chrapanie

Według Medycyny Praktycznej chrapanie to dźwięk wytwarzany przez wibracje tkanek miękkich górnych dróg oddechowych podczas snu. Zwykle pojawia się na wdechu, ale może też występować na wydechu.

Sporadyczne chrapanie, np. przy przeziębieniu, jest powszechne. Nawykowe, czyli przewlekłe chrapanie dotyczy około 44% mężczyzn i około 28% kobiet w wieku od 30 do 60 lat.

02Przyczyny

Skąd się bierze chrapanie

Drożność gardła podczas snu zależy od napięcia mięśni gardła, podniebienia miękkiego i języka. Według mp.pl do zwężenia dróg oddechowych dochodzi, gdy podciśnienie podczas wdechu przewyższa napięcie tych mięśni. Sprzyjają temu:

• spanie na plecach,
• otyłość i duży obwód szyi,
• wydłużone podniebienie miękkie i języczek, duży język,
• powiększone migdałki podniebienne, a u dzieci migdałek gardłowy,
• niedrożność nosa, np. przy skrzywieniu przegrody, polipach czy przeroście małżowin,
• alkohol oraz leki nasenne i uspokajające.

Medycyna Praktyczna wymienia też niedoczynność tarczycy, akromegalię i nieprawidłowości budowy twarzoczaszki.

03Bezdech

Chrapanie a obturacyjny bezdech senny

Obturacyjny bezdech senny to powtarzające się podczas snu zamykanie się dróg oddechowych. Według mp.pl dotyczy około 4% mężczyzn i 2% kobiet, a jego objawy to:

• głośne, nieregularne chrapanie z przerwami w oddychaniu,
• niespokojny sen z częstymi przebudzeniami,
• przebudzenia z uczuciem duszenia się i kołatania serca,
• częste oddawanie moczu w nocy,
• senność i apatia w ciągu dnia, poranne zmęczenie, ból głowy i suchość w ustach.

Według mp.pl pomocna bywa relacja osoby, która śpi obok.

04Skutki

Czy chrapanie jest szkodliwe

Według mp.pl badania wiążą chrapanie z nadciśnieniem tętniczym i chorobami układu krążenia, ale nie wiadomo, czy to skutek samego chrapania, czy towarzyszącego mu bezdechu sennego. Przyjmuje się, że chrapanie może się łączyć z miażdżycą tętnic szyjnych, nadciśnieniem i chorobą niedokrwienną serca.

Chrapanie zakłóca też sen osoby śpiącej obok i bywa źródłem problemów w związku. Według mp.pl przedłużający się bezdech senny prowadzi do zaburzeń koncentracji, wybuchowości i zespołów depresyjnych.

05Diagnostyka

Jak wygląda diagnostyka

Diagnostyką chrapania zajmują się przede wszystkim laryngolodzy. Lekarz pyta, jak często chrapiesz, czy budzisz się z uczuciem duszenia, czy jesteś senny w dzień, a także o przyrost masy ciała, alergie, problemy z zatokami, pozycję podczas snu, leki nasenne i alkohol. Potem wykonuje badanie laryngologiczne.

Według dr. hab. Wojciecha Kukwy pierwszym etapem leczenia chrapania i bezdechu powinno być badanie nocne: nie należy leczyć pacjenta bez diagnostyki. Pełną ocenę daje polisomnografia. Według mp.pl nowoczesne aparaty przesiewowe pozwalają wykonać badanie w domu.

06Nawyki

Co możesz zrobić sam

Jeśli badanie wykluczyło bezdech, a chrapanie przeszkadza, lekarz zaleca zwykle zmianę nawyków. Medycyna Praktyczna wymienia:

• normalizację masy ciała przy nadwadze i otyłości,
• rzucenie palenia i rezygnację z alkoholu, a przynajmniej niepicie go na kilka godzin przed snem,
• spanie na boku.

Prosty sposób na odzwyczajenie się od spania na plecach to koszulka z kieszenią wszytą na plecach i piłką tenisową w środku: niewygoda zwykle wystarcza, by przewrócić się z powrotem na bok bez budzenia się.

07Nos

Gdy przyczyną jest zatkany nos

Przy chrapaniu w przebiegu ostrego zapalenia nosa i zatok mogą pomóc stosowane przed snem płukanie nosa solą fizjologiczną lub krople zmniejszające przekrwienie. Krople te stosuje się tylko dwa–trzy dni, bo dłuższe używanie może ponownie wywołać przekrwienie i nieżyt nosa. Więcej o leczeniu zatok przeczytasz w poradniku zapalenie zatok.

Gdy mimo to chrapanie się utrzymuje, lekarz może zaproponować rozszerzacze nosa, np. paski naklejane na nos, choć ich efekt jest różny u różnych osób. Bywa też wskazana operacja poprawiająca drożność nosa, np. przegrody nosowej. Według mp.pl nie zaleca się sprayów nawilżających drogi oddechowe, bo nie są skuteczne w leczeniu chrapania.

08Leczenie

Aparaty, CPAP i zabiegi

Medycyna Praktyczna opisuje inne metody leczenia:

• aparaty wewnątrzustne, które wysuwają żuchwę, zmieniają położenie podniebienia miękkiego lub cofnięcie języka; według mp.pl są skuteczne u dużej części chrapiących, ale w bezdechu sennym słabsze niż CPAP,
• CPAP, czyli aparat podający przez maskę powietrze pod niewielkim dodatnim ciśnieniem; to leczenie stosowane przede wszystkim w bezdechu sennym,
• operacje podniebienia lub usunięcie innych przeszkód w drogach oddechowych.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy nos, gardło i przyczyny chrapania oraz kierujemy na badanie snu, gdy jest potrzebne (wizyty po hiszpańsku).

09Ćwiczenia

Ćwiczenia mięśni gardła i języka

Terapia miofunkcjonalna to ćwiczenia logopedyczne mięśni języka, ust i gardła. Według mp.pl ich celem jest przywrócenie prawidłowego oddychania przez nos podczas snu i czuwania.

Metaanaliza w czasopiśmie Sleep z 2015 roku wykazała, że u dorosłych z bezdechem sennym taka terapia zmniejsza wskaźnik bezdechów i spłyceń oddechu (AHI) o około 50%, a u dzieci o około 62%. U dorosłych zmniejszały się też chrapanie i senność. W podsumowaniu uznano ją za uzupełnienie innych metod, a nie ich zamiennik.

10W skrócie

Najważniejsze

• Przewlekle chrapie około 44% mężczyzn i 28% kobiet w wieku 30–60 lat.
• Głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu i senność w dzień mogą oznaczać bezdech senny.
• Leczenie zaczyna się od diagnostyki u laryngologa i badania snu.
• Pomagają spadek masy ciała, rezygnacja z alkoholu i spanie na boku.
• Przy bezdechu stosuje się m.in. CPAP, aparaty wysuwające żuchwę i zabiegi.