Prikkelbare darm syndroom (PDS): klachten en wat helpt

01Wat is het

Wat is het prikkelbare-darm-syndroom?

Bij het prikkelbare-darm-syndroom (PDS) heb je vaak buikpijn en problemen met poepen. Ook kun je veel winden laten en een opgeblazen gevoel in je buik hebben.

Bij PDS heb je geen afwijking in de darm, zoals een ontsteking. Maar je darm werkt en reageert vaak wel anders dan bij mensen zonder PDS. In Nederland heeft 1 van de 25 mensen PDS, en vrouwen hebben het vaker dan mannen. Vroeger noemden artsen het een spastische darm.

02Symptomen

Symptomen van het prikkelbare-darm-syndroom

Je kunt deze buikklachten hebben:

• buikpijn of buikkrampen; de pijn kan overal in je buik zitten en van plek wisselen,
• een vervelend of opgeblazen gevoel in je buik, die ook boller kan zijn,
• klachten die meer of minder worden nadat je hebt gepoept, of soms na het eten.

En je kunt deze problemen met poepen hebben:

• het lukt niet goed om te poepen en je poep is hard en droog: verstopping,
• je moet juist heel vaak poepen en de poep is dun: diarree,
• soms verstopping en soms diarree,
• slijm in je poep of veel winden.

De klachten verschillen per persoon: sommige mensen hebben weinig last, andere heel veel. Ook per dag kan het verschillen.

03Oorzaak

Hoe ontstaat PDS, en wat maakt het erger?

Hoe PDS ontstaat, weten artsen niet precies. Ze denken dat het te maken heeft met deze dingen:

• Je darm is extra gevoelig. Bijvoorbeeld na buikgriep, een nare gebeurtenis of een tijd van veel stress. De zenuwen in je buik sturen dan extra pijnseintjes naar je hersenen. Je voelt daardoor pijn als er poep of lucht door je darm gaat, en je hersenen kunnen extra gevoelig worden voor pijn.
• Je darm beweegt te weinig of te veel. Te weinig bewegen geeft verstopping, te veel geeft diarree. Als je darm opeens meer beweegt, kun je buikkramp voelen.
• De bacteriën in je darm zijn anders. Bijvoorbeeld na buikgriep kunnen de bacteriën veranderen, waardoor de binnenkant van je darm gevoeliger wordt.

Meer klachten kun je krijgen door:

• Eten en drinken. Sommige mensen krijgen meer last door bepaald eten of drinken.
• Te weinig bewegen. Genoeg bewegen is belangrijk om je darm goed te laten werken.
• Stress en spanning. Bijvoorbeeld door drukte, psychische klachten of problemen thuis of op je werk. Zie ook onze gids over chronische stress.
• Wat je denkt, voelt en doet. Denk je dat je buikpijn gevaarlijk is, dan maak je je zorgen en ben je gespannen. Misschien doe je minder dingen, bijvoorbeeld omdat je bang bent dat er geen wc in de buurt is. Daardoor ben je minder fit en minder ontspannen, en kun je meer last hebben.

04Diagnose

Hoe weet je of je PDS hebt, en is het gevaarlijk?

Je huisarts stelt je vragen en onderzoekt je buik. Meestal kan je huisarts dan zeggen of je PDS hebt. Je hoeft geen onderzoeken in het ziekenhuis te krijgen. Een kijkonderzoek van de darm heeft geen zin: een prikkelbare darm ziet er hetzelfde uit als een darm zonder PDS, en een kijkonderzoek heeft risico’s.

Denkt je huisarts dat je misschien iets anders hebt, zoals coeliakie, dan kan die je bloed of poep laten onderzoeken.

PDS is niet gevaarlijk. Je hebt geen grotere kans op een darmziekte, zoals ontstekingen of darmkanker.

05PDS dieet

Eten bij PDS: gezond, regelmatig en genoeg vezels

Eet elke dag 3 gezonde maaltijden op vaste tijden, en eet niet de hele dag door. Zorg dat je genoeg vezels eet. Vezels zitten alleen in eten van planten: groente, fruit, aardappels, volkoren producten, peulvruchten, noten, zaden en pitten. In vlees, kaas en eieren zitten geen vezels. Meer daarover lees je in onze gids over vezelrijk voedsel.

• Bij verstopping houden vezels vocht vast, waardoor je poep zachter wordt.
• Bij diarree binden vezels zich aan het vocht, waardoor je poep dikker wordt.
• Drink genoeg: 1,5 tot 2 liter per dag, liefst water of thee zonder suiker of zoetstof.

Blijf je problemen houden met poepen, dan kun je extra natuurlijke vezels nemen die je bij de drogist of apotheek koopt. Neem je ze tegen verstopping, drink dan een extra glas water. Neem je ze tegen diarree, drink er dan maar een half klein glaasje bij.

In onze praktijk voor voeding in Bilbao helpen we je met gezond eten en genoeg vezels bij PDS (de consulten zijn in het Spaans).

06Diëtist

Welk eten geeft klachten?

Er is niet 1 soort eten of drinken waar iedereen met PDS last van krijgt; het is per persoon anders. Klachten na bepaald eten betekenen niet dat je allergisch bent. Sommige mensen merken klachten van bijvoorbeeld kool, uien, knoflook, pittige kruiden, vet eten, alcohol, koffie of andere drankjes met cafeïne, frisdrank of light-frisdrank, melk en tarwezemelen.

• Gaat het om 1 of 2 dingen? Probeer hoe het gaat als je die een paar weken minder of niet eet of drinkt.
• Gaat het om meer soorten eten? Stop dan niet zomaar. Een diëtist helpt je uitzoeken waar je klachten van krijgt en wat je dan wel extra kunt eten. Glutenvrij eten is niet nodig.
• Zonder hulp meerdere dingen schrappen kan slecht zijn: je krijgt misschien te weinig voedingsstoffen, minder vezels kan juist meer klachten geven en sommige mensen krijgen een eetstoornis.
• Helpen de adviezen niet genoeg, dan kun je het FODMAP-dieet volgen. Dat duurt meestal een paar maanden; doe het alleen met hulp van een diëtist. Het is niet bedoeld om af te vallen.

07Zelf doen

Bewegen, blijven meedoen en minder stress

• Beweeg genoeg. Ga bijvoorbeeld elke dag een half uur wandelen of fietsen. Stop niet meteen als je buikpijn krijgt, maar probeer steeds iets langer door te gaan.
• Blijf doen wat je normaal doet. Werk, hobby’s en feestjes geven afleiding en ontspanning. Vraag van tevoren waar de wc’s zijn en wat voor eten er is, of spreek af dat je wat korter blijft.
• Praat over je zorgen. Zorgen en klachten kunnen elkaar erger maken. Bedenk dat PDS niet gevaarlijk is en niet komt door een erge ziekte.
• Zorg voor minder stress. Bedenk waar de stress vandaan komt, houd een dagboek bij en zorg voor ontspanning, bijvoorbeeld met muziek, lezen, wandelen, meditatie, yoga of sporten.

08Behandeling

Behandelingen en wanneer naar de huisarts

PDS gaat meestal niet helemaal over, maar als je de adviezen volgt, worden je klachten meestal minder. Helpen ze niet genoeg, dan kun je samen met je huisarts een behandeling kiezen. Elke behandeling helpt maar bij een deel van de mensen; helpt er een niet, dan kun je een andere proberen:

• medicijnen tegen verstopping, tegen diarree of tegen buikpijn; bij veel pijn kun je paracetamol nemen, maar geen sterkere pijnstillers,
• oefeningen om te ontspannen, of hypnotherapie,
• cognitieve gedragstherapie bij een psycholoog, waarin je leert anders over je klachten te denken en ermee om te gaan,
• voedingsadviezen van een diëtist,
• probiotica: of die de klachten minder maken, weten we niet; je kunt ze 8 weken proberen en stoppen als het niet helpt.

Maak een afspraak bij je huisarts als er bloed bij of door je poep zit, je opeens veel vaker of veel minder vaak poept, je poep opeens veel dunner of dikker is, je vaak het gevoel hebt dat je moet poepen terwijl er niks komt, je afvalt zonder dat je weet hoe dat komt, of als je 50 jaar of ouder bent en voor het eerst darmklachten krijgt.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een meta-analyse (Moayyedi e.a., 2014) bundelde 14 gerandomiseerde studies met 906 volwassenen met PDS, die extra vezels vergeleken met een placebo of de gewone zorg. De bronnen vullen elkaar aan:

• Helpen vezels? Thuisarts adviseert genoeg vezels en zo nodig extra vezels. Volgens de meta-analyse hielpen extra vezels: gemiddeld had 1 op de 10 behandelde mensen er baat bij.
• Welke vezels? Het voordeel zag je alleen bij oplosbare vezels. Zemelen hielpen niet. Thuisarts noemt tarwezemelen juist als iets waar sommige mensen meer klachten van merken.
• Schade? De onderzoekers vonden geen bewijs dat zemelen schadelijk zijn.
• Voor wie? De meta-analyse ging over volwassenen; Thuisarts geeft de adviezen aan iedereen met PDS.

10Samengevat

Het belangrijkste over het prikkelbare-darm-syndroom

• Bij PDS heb je vaak buikpijn en problemen met poepen, zonder afwijking in de darm.
• Je darm is extra gevoelig, beweegt te weinig of te veel, of heeft andere bacteriën.
• Eet gezond en regelmatig, eet genoeg vezels en drink 1,5 tot 2 liter per dag.
• Schrap niet zomaar meerdere soorten eten; vraag dan hulp van een diëtist.
• Bewegen en minder stress helpen ook; zo nodig zijn er behandelingen.
• PDS is niet gevaarlijk, maar bloed bij de poep of afvallen past er niet bij.