Coeliakie: symptomen herkennen en glutenvrij leven

01Wat is het

Wat is coeliakie?

Bij coeliakie word je ziek van gluten. Gluten is een eiwit dat zit in tarwe, gerst, rogge, spelt en kamut, en dus in bijvoorbeeld brood en pasta. Als je iets met gluten eet, krijg je ontstekingen in je darmen.

Coeliakie is volgens Thuisarts.nl een auto-immuunziekte: je afweer valt gezonde cellen aan, in dit geval je darmcellen. Het lijkt op een allergie, maar is niet hetzelfde: bij een allergie valt je lichaam een stof van buitenaf aan. Coeliakie kan op elke leeftijd beginnen.

02Darmklachten

Symptomen van coeliakie in je darmen

Bij coeliakie kun je veel verschillende klachten hebben. Vaak heb je last van je darmen:

• buikpijn,
• diarree, die soms erg stinkt,
• soms juist niet goed kunnen poepen (verstopping),
• een opgeblazen gevoel of een bolle buik.

Als de ontstekingen lang duren, kunnen je darmen de voedingsstoffen uit je eten niet goed opnemen. Je kunt dan bloedarmoede krijgen, of dunner worden terwijl je niet minder eet. Er zijn ook mensen met coeliakie die helemaal geen klachten hebben.

03Andere klachten

Andere symptomen, ook bij kinderen

Je kunt ook één of meer van deze klachten hebben:

• gewicht kwijtraken, moe zijn of je niet lekker voelen,
• bloedarmoede,
• steeds ontstekingen in je mond met rode pijnlijke plekjes en bloedend tandvlees,
• een tintelend of doof gevoel in handen of voeten, of een slecht evenwicht,
• ontstoken gewrichten,
• jeukende plekjes op de huid, vooral bij volwassenen,
• minder vruchtbaar zijn,
• bij kinderen: niet goed groeien en laat in de puberteit komen.

De klachten gaan weg als je geen dingen met gluten meer eet of drinkt.

04Oorzaak

Hoe ontstaat coeliakie, en wie heeft meer kans?

Hoe de ontstekingen precies ontstaan, is niet helemaal duidelijk. Wel heeft coeliakie met erfelijkheid te maken. In Nederland heeft 1 op de 100 mensen coeliakie; bij mensen met een ouder, broer of zus met coeliakie is dat ongeveer 10 op de 100.

Mensen met coeliakie hebben vaker andere ziektes van de afweer, zoals diabetes type 1 of een schildklierziekte, andere darmontstekingen en jeukende bultjes op de huid (dermatitis herpetiformis). Coeliakie komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, en bij mensen met downsyndroom of het syndroom van Turner.

05Onderzoek

Hoe weet je of je coeliakie hebt?

Je weet volgens Thuisarts.nl pas zeker of je coeliakie hebt na onderzoek in het ziekenhuis. Soms heeft de huisarts je bloed al onderzocht. In het ziekenhuis onderzoekt de maag-darm-leverarts je bloed. Soms is daaraan al te zien of je coeliakie hebt.

Vaak is een kijkonderzoek nodig van de twaalfvingerige darm, het eerste stukje darm na de maag. De arts haalt kleine stukjes van de binnenkant van de darm weg; onder de microscoop is te zien of je coeliakie hebt.

Blijf gluten eten tot het onderzoek. Als je geen gluten meer eet, kan de arts niet goed zien of je coeliakie hebt. Was je al gestopt, dan kan de arts vragen om tijdelijk weer gluten te eten.

06Glutenvrij eten

Glutenvrij eten: wat mag wel en wat niet?

De klachten gaan alleen weg als je helemaal geen gluten meer eet of drinkt. Niet: tarwe, rogge, gerst en spelt, en wat daarvan gemaakt is, zoals brood, pasta, beschuit, crackers, koekjes, cake, muesli en pizza; verder griesmeel, zemelen, couscous, bulgur, seitan, gort en haver (tenzij er glutenvrij op de verpakking staat). Ook in paneermeel, bindmiddel, mout en sojasaus kan gluten zitten.

Wel, bijvoorbeeld:

• rijst, maïs, popcorn, quinoa, boekweit, gierst en amarant,
• aardappelen, groente en fruit,
• linzen, erwten en bonen, noten, pitten en zaden,
• melk, yoghurt en eieren,
• vlees, vis en tofu (let op paneermeel en marinades).

Lees de etiketten van alles wat je koopt; glutenvrije producten hebben vaak een logo. In onze praktijk voor voeding in Bilbao helpen we bij het samenstellen van een glutenvrij eetpatroon (de consulten zijn in het Spaans).

07Verder

Controles en de familie

Er zijn geen medicijnen die helpen bij coeliakie. Je gaat regelmatig naar de maag-darm-leverarts voor controle, meestal 1 keer per 1 of 2 jaar, in het eerste jaar vaker. Een diëtist helpt je met glutenvrij eten. Bij volwassenen zonder klachten neemt de huisarts de controles soms over.

Je ouders, broers, zussen en kinderen hebben meer kans op coeliakie. Met bloedonderzoek kun je erachter komen. Heeft een familielid klachten, dan is het goed om naar de huisarts te gaan. Zonder klachten heeft testen voor- en nadelen: een negatieve uitslag zegt alleen iets over dat moment, en bij een positieve uitslag moet het familielid levenslang glutenvrij eten, wat niet makkelijk is zonder klachten, maar de kans op problemen later wel kleiner kan maken.

08Onderzoek

Wat zegt het overzicht in The Lancet?

Een overzichtsartikel in The Lancet (Lebwohl en collega's, 2018) vat de kennis over coeliakie samen:

• coeliakie komt in de meeste bevolkingen bij ongeveer 1% van de mensen voor,
• er worden steeds meer diagnoses gesteld, en dat lijkt te komen door een echte toename, niet alleen door beter testen,
• het beeld varieert van ernstige ondervoeding tot weinig of geen klachten,
• voor de diagnose is beschadiging van de darmvlokken nodig; de meeste patiënten hebben antistoffen tegen tissue-transglutaminase in het bloed,
• bij kinderen staan Europese richtlijnen een diagnose zonder darmbiopt toe als aan strenge criteria voor klachten en bloedonderzoek is voldaan,
• een glutenvrij dieet werkt bij de meeste mensen, maar een aanzienlijke minderheid houdt klachten of krijgt ze terug; behandelingen zonder dieet worden onderzocht.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Op een paar punten leggen de bronnen andere accenten:

• Klachten na glutenvrij eten: Thuisarts.nl schrijft dat de klachten meestal weggaan, soms na een paar dagen, soms na weken of maanden. The Lancet meldt dat een aanzienlijke minderheid klachten houdt of terugkrijgt.
• Kijkonderzoek: Thuisarts.nl zegt dat het vaak nodig is, maar dat de arts soms al aan het bloed kan zien of je coeliakie hebt. Volgens The Lancet is darmschade nodig voor de diagnose, met als uitzondering kinderen die aan strenge criteria voldoen.
• Medicijnen: Thuisarts.nl zegt dat er geen medicijnen helpen. The Lancet beschrijft behandelingen zonder dieet die nog in studies worden getest; die zijn dus nog geen standaardzorg.

10In het kort

Het belangrijkste over coeliakie

• Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij gluten ontstekingen in je darmen geven.
• Symptomen: buikpijn, diarree, opgeblazen buik, maar ook moeheid, bloedarmoede, afvallen en bij kinderen slecht groeien.
• Het is erfelijk: bij een ouder, broer of zus met coeliakie is de kans ongeveer 10 op de 100.
• Blijf gluten eten tot het onderzoek in het ziekenhuis.
• De enige behandeling is je hele leven glutenvrij eten, met hulp van een diëtist.
• Lees altijd de etiketten; ook in sojasaus, paneermeel en mout kan gluten zitten.