Gegeneraliseerde angststoornis: klachten en behandeling

01Wat is het

Wat is een gegeneraliseerde angststoornis?

Bij een angststoornis ben je bijna de hele tijd bang en bezorgd, bijvoorbeeld over je werk, je relatie, je kinderen en geld. Je denkt er steeds over na en kunt er moeilijk mee stoppen. Ook heb je bijvoorbeeld gespannen spieren en ben je snel moe.

Je dagelijkse dingen lukken niet meer goed, zoals slapen, eten, werken of het huishouden doen. Als je dit 6 maanden en bijna elke dag hebt, heet het volgens Thuisarts.nl een gegeneraliseerde angststoornis (GAS).

Een gegeneraliseerde angststoornis is iets anders dan een paniekaanval, die volgens Thuisarts.nl vanzelf overgaat, meestal binnen een half uur. Lees daarover meer bij paniekaanval.

02Klachten

Wat merk je bij een gegeneraliseerde angststoornis?

Bij een gegeneraliseerde angststoornis:

• maak je je zorgen over dagelijkse dingen en heb je daar bijna de hele tijd een bang en bezorgd gevoel over,
• denk je steeds dat er iets ergs gaat gebeuren,
• maak je je zorgen over gevaren in de toekomst,
• kun je je zorgen moeilijk stoppen; je hebt er geen controle over.

Je hebt er ook een aantal van deze klachten bij: een onrustig, gespannen gevoel, slecht je aandacht ergens bij kunnen houden, slaapproblemen, snel moe zijn, sneller boos worden of je ergeren, en spierpijn of gespannen spieren.

03Oorzaken

Waardoor krijg je een angststoornis?

Volgens Thuisarts.nl komt een angststoornis meestal door een aantal dingen samen:

• je DNA: in sommige families hebben meer mensen angstproblemen dan in andere,
• je karakter: ben je bijvoorbeeld heel verlegen of heel gevoelig voor stress, dan krijg je sneller een angststoornis,
• een storing in bepaalde delen van je hersenen die geluk, stress en angst regelen,
• je opvoeding en wat je hebt meegemaakt.

Sommige andere ziektes maken de kans groter, zoals een depressie of verslaving, of een lichamelijke ziekte die niet meer overgaat, zoals een longziekte of zenuwziekte.

04Cirkel

De cirkel van angst

Thuisarts.nl legt met de cirkel van angst uit hoe te veel angst ontstaat en steeds erger kan worden:

• Start: iets maakt je bang, zoals een gebeurtenis, een situatie of iets wat je in je lichaam voelt.
• Gedachten: je denkt dat er iets ergs gaat gebeuren, zoals «Het gaat vast verkeerd» of «Ik raak mijn werk kwijt».
• Gevoel: je voelt angst, soms met lichamelijke klachten zoals trillen en het warm krijgen.
• Gedrag: je ontwijkt dingen, of je doet iets om je veiliger te voelen, zoals controleren, geruststelling vragen of piekeren.
• Gevolg: je angst is even minder, maar later komt hij vaker en sterker terug.

Zo kan de angst steeds meer invloed op je leven krijgen. Je durft steeds minder en je wereld wordt steeds kleiner.

05Uit de cirkel

Hoe kom je uit de cirkel van angst?

• Doe wel wat je angstig maakt: bedenk welke situaties je ontwijkt en ga juist doen wat je spannend vindt. Zo merk je dat de erge dingen waar je bang voor was niet gebeuren, en dat je de angst aankan.
• Gebruik gedachten die jou helpen: kloppen je angstige verwachtingen wel? Hoe groot is de kans dat ze waar zijn? Het is maar een gedachte.
• Verdraag de spanning: je kunt tegen jezelf zeggen «Ik ben bang en ik doe het». Soms helpt het om even op iets anders te letten.

Hoe vaker je oefent, hoe minder je angst uiteindelijk wordt. In het begin kan de angst tijdelijk erger worden en kun je je moe voelen, want angst ervaren kost veel energie.

06Zelfzorg

Goed voor jezelf zorgen

• Praat erover met iemand die je vertrouwt, zoals een vriend of collega.
• Maak stress minder en zorg dat je goed slaapt, genoeg beweegt en ontspant. Vaak heb je meer last van angst als je veel stress hebt en moe bent.
• Blijf je dagelijkse dingen doen, zoals je studie of werk. Komen je klachten door je werk, praat dan met je werkgever of de bedrijfsarts.
• Verdoof je gevoelens niet met alcohol, kalmeringspillen of drugs. Ze helpen even, maar langzaam worden je angsten er juist erger van.

Bij de drogist zijn kruidenmiddelen tegen angst te koop. Volgens Thuisarts.nl is vaak niet of niet goed onderzocht of ze werken, is meestal niet bekend wat er precies in zit en of ze veilig zijn, en geven sommige extra risico's samen met medicijnen. Thuisarts.nl raadt aan ze daarom niet te slikken.

07Behandeling

Behandeling van een gegeneraliseerde angststoornis

De eerste stap is uitleg over angst en adviezen van je huisarts, waarmee je zelf gaat oefenen. Helpt dat niet genoeg, dan kun je therapie krijgen: je gaat oefenen met angstige situaties en leert gedachten die je helpen. Dat heet cognitieve gedragstherapie (CGT). Soms kunnen ook medicijnen helpen; dat bespreek je met je huisarts.

Je kunt hulp krijgen van je huisarts, de praktijkondersteuner of een psycholoog. In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor begeleiding bij angst (de consulten zijn in het Spaans).

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over therapie?

Een Cochrane-review (Hunot e.a., 2007) bundelde 25 studies met 1305 mensen met een gegeneraliseerde angststoornis:

• therapie volgens de principes van cognitieve gedragstherapie werkte beter dan gewone zorg of op een wachtlijst staan, voor angst, piekeren en depressieve klachten,
• er waren geen studies die dat op langere termijn vergeleken,
• tussen cognitieve gedragstherapie en ondersteunende gesprekstherapie werd geen duidelijk verschil gevonden.

Volgens de auteurs is cognitieve gedragstherapie effectief als kortdurende behandeling. Er waren te weinig studies om te zeggen welke therapie het beste werkt.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De bronnen zijn het niet op alle punten eens:

• Welke therapie: Thuisarts.nl noemt cognitieve gedragstherapie als behandeling. De Cochrane-review vond dat CGT beter werkte dan gewone zorg, maar geen duidelijk verschil met ondersteunende gesprekstherapie, en te weinig studies om te kiezen.
• Op lange termijn: volgens Thuisarts.nl wordt je angst minder hoe vaker je oefent. De review vond geen studies die het effect van CGT op langere termijn vergeleken met gewone zorg.

10Samengevat

Het belangrijkste over een gegeneraliseerde angststoornis

• Bij GAS ben je minstens 6 maanden bijna elke dag erg bezorgd over dagelijkse dingen.
• Je kunt moeilijk stoppen met piekeren en hebt klachten zoals spanning, slecht slapen en moeheid.
• Ontwijken geeft even minder angst, maar maakt de angst later groter.
• Blijf dingen doen die angst geven en gebruik gedachten die je helpen.
• Cognitieve gedragstherapie helpt; soms helpen ook medicijnen.
• Je huisarts, de praktijkondersteuner of een psycholoog kan je helpen.