Zwyrodnienie stawów (artroza): objawy, leczenie i ćwiczenia

Czym jest zwyrodnienie stawów

Mp.pl opisuje chorobę zwyrodnieniową stawów jako najczęstszą chorobę układu ruchu. Rozwija się, gdy pogarsza się jakość i ilość chrząstki stawowej, która amortyzuje ruchy i umożliwia przesuwanie się powierzchni stawowych. Z czasem uszkodzeniu ulegają też kość pod chrząstką, torebka stawowa, więzadła, ścięgna i mięśnie.

Skutkiem są ból i sztywność, a potem zniekształcenie stawu i ograniczenie ruchomości. Artroza najczęściej dotyczy kolan, bioder, kręgosłupa oraz stawów palców rąk i stóp, ale może zająć każdy staw. Osobno opisujemy zwyrodnienie stawu kolanowego i zwyrodnienie stawu biodrowego.

Mp.pl wyróżnia artrozę pierwotną, o nieznanej przyczynie, częstszą z wiekiem, oraz wtórną, wywołaną np. urazem, zakażeniem, innymi chorobami stawów, wadami wrodzonymi czy chorobami takimi jak cukrzyca.

Przyczyny i czynniki ryzyka artrozy

Według mp.pl na część czynników ryzyka mamy wpływ:

otyłość: im większa masa ciała, tym większe ryzyko, zwłaszcza dla kolan,
osłabienie mięśni otaczających staw,
praca: częste klęczenie, dźwiganie, długie stanie, wibracje,
sport z dużym przeciążeniem stawów, zwłaszcza wyczynowy,
zaburzenia budowy stawu, np. dysplazja biodra, koślawość lub szpotawość kolan.

Na inne nie mamy wpływu: wiek, płeć żeńska, bo kobiety chorują częściej, zwłaszcza po menopauzie, oraz czynniki genetyczne. Mp.pl podkreśla, że artroza nie jest tylko „naturalnym objawem starzenia”.

Jak często występuje artroza

Mp.pl podaje, że chorobę zwyrodnieniową można rozpoznać u ponad połowy osób po 40. roku życia, a niemal co piąta osoba ma z jej powodu istotne ograniczenie sprawności. Zmiany zwyrodnieniowe na zdjęciach RTG ma ponad 80% osób po 55. roku życia, choć nie zawsze dają one objawy.

Objawy zwyrodnienia stawów

Według mp.pl pierwsze objawy pojawiają się zwykle między 40. a 60. rokiem życia. Na początku występują tylko przy ruchu, później także w spoczynku i w nocy:

ból mechaniczny: przy ruchu, ustępuje w spoczynku, nasila się pod koniec dnia; typowy jest ból startowy, np. przy wstawaniu z krzesła,
sztywność poranna: zwykle mija w ciągu 5–10 minut i może wracać po bezruchu,
ograniczenie ruchomości: np. trudność z wyprostowaniem kolana; czasem nagłe zablokowanie stawu,
trzeszczenia przy ruchach stawu,
zniekształcenie i poszerzenie obrysów stawu, np. guzki na palcach rąk.

Mp.pl odróżnia ból mechaniczny od zapalnego, który występuje też w spoczynku, nasila się w nocy i rano, często z płynem w stawie, i wskazuje na zaostrzenie choroby.

Kiedy do lekarza

Mp.pl zaleca zgłosić się do lekarza przy objawach artrozy, bo wczesne rozpoznanie i leczenie pomagają uniknąć niesprawności. Pilnej pomocy artroza wymaga rzadko, ale jest ona konieczna, gdy:

zaostrzenie objawów nie daje się opanować,
po niedawnej punkcji stawu pojawiły się silny ból, obrzęk, ocieplenie stawu lub gorączka,
objawy nasilają się mimo leczenia,
pojawiły się ból wielu stawów, osłabienie, gorączka lub niezamierzona utrata masy ciała,
wystąpił ból pod kolanem lub w łydce: może to być pęknięta torbiel podkolanowa albo zakrzepowe zapalenie żył głębokich, które wymaga szybkiego leczenia.

Jak lekarz rozpoznaje artrozę

Według mp.pl lekarz rozpoznaje artrozę na podstawie objawów i typowych zmian na zdjęciu RTG: zwężenia szpary stawowej, torbieli, zagęszczenia kości pod chrząstką i wyrośli kostnych (osteofitów).

Czasem przydatne są USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Badania krwi wykonuje się przy podejrzeniu innej choroby reumatycznej i dla bezpieczeństwa leczenia, a przy płynie w stawie lekarz może wykonać punkcję i zbadać płyn.

Leczenie bez leków i ćwiczenia

Mp.pl podaje, że celem leczenia jest złagodzenie dolegliwości i utrzymanie aktywnego trybu życia, a kluczowe są rehabilitacja i dobra kondycja. Postępowanie bez leków obejmuje:

prawidłową masę ciała: nawet niewielkie schudnięcie zmniejsza ból i zapotrzebowanie na leki,
ćwiczenia: zwiększają zakres ruchu i wzmacniają mięśnie; program wdraża się pod okiem rehabilitanta i kontynuuje w domu; zaleca się np. nordic walking i rower stacjonarny,
odciążanie stawu: laska, kule, chodzik, ortezy, wkładki i odpowiednie obuwie,
okłady z lodu na 15–20 minut i ciepłe okłady do 20 minut, przez ręcznik,
edukację i wsparcie, także psychiczne.

Unieruchomienie jest wskazane tylko w znacznym zaostrzeniu, bo brak ruchu prowadzi do zaniku mięśni.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao układamy program ćwiczeń przy chorobie zwyrodnieniowej stawów (wizyty po hiszpańsku).

Leki i leczenie operacyjne

Według mp.pl nie udowodniono jednoznacznie, by jakikolwiek lek hamował niszczenie chrząstki. Leki stosuje się, by zmniejszyć ból i zapalenie: proste leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne (w zaostrzeniach, jak najkrócej i nigdy dwa naraz), maści z lekami przeciwzapalnymi, a przy silnym zaostrzeniu krótko opioidowe leki przeciwbólowe. Leki z grupy SYSADOA mogą u części osób łagodzić ból, ale nie udowodniono, że hamują postęp choroby.

Lekarz może też podać lek do wnętrza stawu: glikokortykosteroid, nie częściej niż 3–4 razy w roku do jednego stawu, lub preparat uzupełniający składnik płynu stawowego.

Przy zaawansowanej artrozie, która znacznie ogranicza aktywność i nie odpowiada na inne leczenie, rozważa się operację, najczęściej wszczepienie endoprotezy kolana lub biodra. Według mp.pl w większości przypadków prowadzi to do ustąpienia bólu i poprawy ruchomości.

Gdzie źródła się różnią

Ćwiczenia przy artrozie biodra. Mp.pl podaje, że osoby regularnie ćwiczące mają mniej bólu i lepiej funkcjonują niż nieaktywne. Przegląd Cochrane z 2026 roku (Hall i wsp., 18 badań, 1368 osób z artrozą biodra) ocenił, że w porównaniu z brakiem leczenia ćwiczenia prawdopodobnie nieznacznie zmniejszają ból i poprawiają sprawność, ale te efekty raczej nie mają znaczenia klinicznego.
Bezpieczeństwo. Według tego przeglądu ćwiczenia dodane do innego leczenia prawdopodobnie nieznacznie zmniejszały ryzyko działań niepożądanych.
Jakość danych. Autorzy zaznaczają, że większość badań była mała i bez zaślepienia, a wyniki dotyczą biodra, nie wszystkich stawów. Międzynarodowe wytyczne nadal zalecają ćwiczenia w artrozie biodra.

Najważniejsze o zwyrodnieniu stawów

Artroza to uszkodzenie chrząstki i innych struktur stawu.
Typowe są ból przy ruchu, ból startowy i krótka sztywność poranna.
Sprzyjają jej m.in. otyłość, słabe mięśnie i przeciążenia.
Podstawą leczenia są ruch, prawidłowa masa ciała i odciążanie stawu.
Leki łagodzą objawy, ale nie odbudowują chrząstki.
Przy zaawansowanej chorobie rozważa się endoprotezę.

Najczęstsze pytania o zwyrodnienie stawów

Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.

Jakie są pierwsze objawy artrozy?

Według mp.pl ból przy ruchu, zwłaszcza na początku ruchu, i krótka sztywność poranna, zwykle mijająca w ciągu 5–10 minut.

Czy zwyrodnienie stawów można wyleczyć?

Nie da się obecnie naprawić uszkodzonej chrząstki. Odpowiednie leczenie łagodzi jednak dolegliwości i spowalnia postęp choroby.

Jakie ćwiczenia na zwyrodnienie stawów?

Mp.pl zaleca ćwiczenia zwiększające zakres ruchu i wzmacniające mięśnie, pod okiem rehabilitanta, a także np. nordic walking, rower stacjonarny i pływanie.

Czy suplementy na stawy działają?

Według mp.pl leki z grupy SYSADOA mogą u części osób zmniejszyć ból, ale nie udowodniono, że hamują postęp choroby. Przed ich użyciem warto porozmawiać z lekarzem.

Lód czy ciepło na stawy?

Oba mogą pomóc: lód zmniejsza ból i zapalenie, ciepło łagodzi ból i rozluźnia mięśnie. Okłady stosuje się przez ręcznik, do 20 minut.

Kiedy potrzebna jest endoproteza?

Gdy zaawansowana artroza znacznie ogranicza aktywność, ból trudno opanować, a inne leczenie nie działa.

Źródła

Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.