Zwyrodnienie stawu biodrowego (koksartroza): objawy i leczenie

01Czym jest

Czym jest koksartroza

Staw biodrowy to staw kulisty utworzony przez głowę kości udowej i panewkę miednicy. Jego płynny ruch zależy od zdrowej chrząstki pokrywającej obie powierzchnie stawowe.

W chorobie zwyrodnieniowej chrząstka się zużywa i pojawiają się wyrośla kostne (osteofity). Gdy zmiany wynikają z wieku, mówi się o postaci pierwotnej. Postać wtórna, rzadsza, jest skutkiem dziecięcych chorób stawu (np. dysplazji), urazów lub chorób ogólnych, np. reumatoidalnego zapalenia stawów czy hemofilii.

Według mp.pl koksartroza dotyczy ok. 7,5% populacji, częściej kobiet niż mężczyzn, a po 65. roku życia jest znacznie częstsza.

02Objawy

Objawy zwyrodnienia stawu biodrowego

Mp.pl wymienia jako typowe objawy:

• ból w okolicy stawu biodrowego, który może promieniować do kolana,
• ból utrudniający normalny sen,
• sztywność i ograniczenie zakresu ruchu przy codziennych czynnościach,
• nieprzyjemne „trzeszczenie” w stawie,
• stopniowe pogarszanie się sprawności w pracy i w domu.

Dolegliwości zwykle zaczynają się łagodnie i z czasem narastają, a przebieg choroby jest zazwyczaj postępujący. Nie każdy ból biodra to jednak zwyrodnienie: inne przyczyny opisujemy w poradniku o bólu biodra.

03Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje koksartrozę

Lekarz pyta o charakter bólu, ale też o nieplanowaną utratę masy ciała, gorączkę, poty nocne oraz przebyte choroby i pobyty w szpitalu. Mp.pl radzi zabrać na wizytę wcześniejsze wyniki badań obrazowych wraz z opisem radiologa.

W badaniu ortopeda ocenia zakres ruchu, wykonuje testy (np. test Patricka czy FADDIR) i obserwuje chód. Jeśli nie ma aktualnego zdjęcia, zleca RTG miednicy.

Rozpoznanie stawia się na podstawie typowych objawów, badania i RTG, po wykluczeniu innych przyczyn bólu.

04Ruch

Ćwiczenia i aktywność fizyczna

Mp.pl zaleca unikać siedzącego trybu życia i regularnie:

• spacerować,
• pływać,
• jeździć na rowerze,
• ćwiczyć tai chi,
• uprawiać jogę.

Przegląd Cochrane (Fransen i wsp., 2014) wykazał w danych wysokiej jakości, że ćwiczenia lądowe zmniejszają ból i poprawiają funkcję bezpośrednio po leczeniu: średnio o ok. 8 i 7 punktów na skali 0–100. Zmniejszenie bólu utrzymywało się co najmniej 3–6 miesięcy po zakończeniu ćwiczeń pod nadzorem. Wpływu na jakość życia nie wykazano, ale dotyczyły go tylko trzy małe badania.

Wytyczne American College of Rheumatology (Kolasinski i wsp., 2020) silnie zalecają w chorobie zwyrodnieniowej m.in. ćwiczenia, redukcję masy ciała u osób z nadwagą i zwyrodnieniem kolana lub biodra, programy samodzielnego radzenia sobie z chorobą, tai chi i laskę.

05Leczenie

Leczenie zachowawcze: dieta, leki, fizykoterapia

Według mp.pl leczenie nieoperacyjne obejmuje:

• zdrowe odżywianie, nawodnienie i dążenie do prawidłowej masy ciała (BMI 18,5–24,9 kg/m²),
• leki przeciwbólowe, najczęściej niesteroidowe leki przeciwzapalne, stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza; przed ich użyciem trzeba poinformować lekarza lub farmaceutę o innych chorobach i lekach,
• fizykoterapię pomocniczo, np. krioterapię, TENS, terapię manualną, hydroterapię,
• wsparcie psychologiczne; pozytywny wpływ ma m.in. terapia poznawczo-behawioralna.

Leczenie zachowawcze może przynieść ulgę i spowolnić rozwój zmian; bez leczenia choroba ma przebieg postępujący.

06Różnice

Fizykoterapia i zastrzyki: co mówią źródła

Mp.pl zaznacza, że istnieją sprzeczne doniesienia co do skuteczności fizykoterapii przy zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych.

Co do zastrzyków dostawowych, mp.pl pisze, że w biodrze mają ograniczone zastosowanie, choć obserwacje kliniczne i część badań sugerują, że kwas hialuronowy lub osocze bogatopłytkowe (PRP) mogą przynieść korzyść niektórym pacjentom.

Wytyczne ACR wymieniają wśród silnych zaleceń zastrzyki ze sterydu do stawu kolanowego, a nie biodrowego, i nie umieszczają kwasu hialuronowego ani PRP wśród zaleceń w streszczeniu. Decyzję o zastrzyku warto omówić z lekarzem, znając tę niepewność.

07Endoproteza

Kiedy endoproteza i ile wytrzymuje

Endoprotezoplastykę, czyli zastąpienie zniszczonego stawu sztucznym, wykonuje się według mp.pl szczególnie przy zaawansowanym zwyrodnieniu, które utrudnia poruszanie się i powoduje ból. Po zabiegu konieczna jest rehabilitacja.

Mp.pl pisze, że endoprotezoplastyka w większości przypadków trwale uwalnia od objawów. Metaanaliza Evansa i wsp. (Lancet, 2019) podaje dane liczbowe: według rejestrów krajowych z Australii i Finlandii około 58% endoprotez biodra działa po 25 latach, a według serii przypadków 77,6%.

W podsumowaniu uznano dane z rejestrów za mniej obciążone błędem. Każda endoproteza może się w końcu zużyć, dlatego warto znać te liczby przed decyzją.

08Fizjoterapia

Rola fizjoterapeuty

Największą skuteczność mają według mp.pl regularne ćwiczenia wykonywane przez pacjenta samodzielnie na podstawie instrukcji lekarza lub fizjoterapeuty. Fizjoterapeuta pomaga dobrać ćwiczenia do stanu stawu i nauczyć ich poprawnego wykonywania.

Po endoprotezie rehabilitacja jest konieczna, by odzyskać pełną sprawność.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy ćwiczenia przy zwyrodnieniu biodra i rehabilitację po endoprotezie (wizyty po hiszpańsku).

09Codzienność

Jak żyć z koksartrozą na co dzień

• ruszać się regularnie zamiast oszczędzać staw: siedzący tryb życia nie pomaga,
• dbać o prawidłową masę ciała,
• leki przeciwbólowe stosować według zaleceń lekarza,
• przy chodzeniu rozważyć laskę, którą silnie zalecają wytyczne ACR,
• nie odkładać wizyty u ortopedy, gdy ból i sztywność narastają.

Choroba bez leczenia postępuje, ale leczenie zachowawcze może przynieść ulgę i spowolnić jej rozwój.

10Podsumowanie

W skrócie

• Koksartroza dotyczy ok. 7,5% populacji, a po 65. roku życia jest znacznie częstsza.
• Typowe są ból biodra (także w kolanie), sztywność, trzeszczenie i ograniczenie ruchu.
• Rozpoznanie opiera się na badaniu i RTG po wykluczeniu innych przyczyn.
• Ćwiczenia zmniejszają ból o ok. 8 punktów na 100 (Cochrane) i są podstawą leczenia.
• Skuteczność fizykoterapii i zastrzyków w biodrze jest niepewna.
• Endoproteza działa po 25 latach u ok. 58% według rejestrów.