Zapalenie gardła: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym jest zapalenie gardła

Mp.pl opisuje zapalenie błony śluzowej gardła jako jedną z częstszych przyczyn wizyt u lekarzy rodzinnych i otolaryngologów. Stan zapalny obejmuje obszar od migdałków podniebiennych do krtani, głównie tylną ścianę gardła.

Ze względu na czas trwania wyróżnia się zapalenie ostre i przewlekłe. Ostre zaczyna się zwykle nagle i trwa nie dłużej niż 3–7 dni. Przewlekłe trwa tygodnie, a nawet lata, z okresami poprawy i zaostrzeń.

Ostre zapalenie gardła występuje najczęściej jesienią, zimą i wczesną wiosną. Chorują głównie dzieci, nastolatki i młodzi dorośli, ale choroba może dotyczyć osób w każdym wieku.

02Przyczyny

Wirusy czy bakterie

Według mp.pl wirusy odpowiadają za 70–90% zapaleń gardła. Najczęściej są to adenowirusy, rynowirusy, koronawirusy oraz wirusy grypy i paragrypy.

Bakterie są rzadsze. Najczęstszą z nich jest paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, odpowiedzialny za do 30% zachorowań. Mogą to być też inne bakterie, w tym atypowe, np. chlamydie czy mykoplazmy.

Rozróżnienie ma znaczenie, bo od niego zależy decyzja o antybiotyku.

03Objawy

Objawy zapalenia gardła

Mp.pl wymienia jako typowe objawy:

• drapanie, dyskomfort i ból gardła,
• bolesne połykanie,
• kaszel, gorączkę, zatkany nos i katar,
• czasem powiększone węzły chłonne na szyi,
• nudności, wymioty i ból głowy,
• przy infekcji wirusowej także zapalenie spojówek.

Z powodu silnego bólu chorzy często ograniczają jedzenie i picie, dlatego lekarz ocenia także nawodnienie.

04Różnicowanie

Jak odróżnić infekcję wirusową od bakteryjnej

Mp.pl wskazuje, że za zakażeniem wirusowym przemawiają kaszel, katar, biegunka, bóle mięśni i zapalenie spojówek. Za bakteryjnym przemawiają raczej nagły i ostry początek, gorączka, nudności, wymioty, obrzęk migdałków i powiększone węzły chłonne.

Pomocna jest skala Centora. Za każde kryterium przyznaje się 1 punkt:

• gorączka powyżej 38°C,
• brak kaszlu,
• nalot i obrzęk migdałków,
• powiększone lub bolesne węzły chłonne szyi.

Przy 0–1 punkcie zakażenie bakteryjne jest mało prawdopodobne. Przy 2–3 punktach warto pobrać wymaz. Przy 4 punktach prawdopodobieństwo zakażenia bakteryjnego jest duże. W razie wątpliwości lekarz może pobrać wymaz na posiew lub wykonać szybki test na paciorkowce.

05Leczenie

Leczenie wirusowego zapalenia gardła

Według mp.pl leczenie wirusowego zapalenia gardła jest wyłącznie objawowe. Zaleca się:

• płukanie gardła wodą z solą,
• inhalacje z izotonicznego roztworu soli, które pomagają upłynnić gęsty śluz,
• leki przeciwbólowe i tabletki do ssania,
• oszczędzający tryb życia.

Warto pamiętać o piciu, bo ból często zniechęca do przyjmowania płynów. W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy nawracające i przewlekłe dolegliwości gardła (wizyty po hiszpańsku).

06Antybiotyk

Kiedy antybiotyk i co mówią badania

Przy zakażeniu paciorkowcowym mp.pl podaje leczenie penicyliną (fenoksymetylpenicyliną) przez 10 dni.

Przegląd Cochrane (Spinks i wsp., 2021) objął 29 badań z ponad 15 tysiącami przypadków bólu gardła, w większości z lat 50. XX wieku. Antybiotyki zmniejszały ból gardła i głowy w 3. dniu, ale bez nich 82% osób nie miało objawów po tygodniu. Nie zmniejszały istotnie gorączki w 3. dniu. Zmniejszały ryzyko ostrego zapalenia ucha środkowego i ropnia okołomigdałkowego, które jednak występowały rzadko.

W przeglądzie zaznaczono, że korzyść bywa niewielka, dlatego lekarz musi indywidualnie ocenić, czy przyczyna jest prawdopodobnie bakteryjna i czy korzyść przeważa nad ryzykiem oporności bakterii na antybiotyki.

07Powikłania

Możliwe powikłania

Mp.pl zaznacza, że powikłania dotyczą głównie infekcji bakteryjnych, choć mogą pojawić się też przy wirusowych. Odkąd stosuje się skuteczne antybiotyki, jest ich znacznie mniej. Częściej występują u osób z obniżoną odpornością.

Najczęstsze powikłania to:

• ropień okołomigdałkowy,
• ostre zapalenie ucha środkowego (zobacz poradnik o zapaleniu ucha u dziecka),
• ostre zapalenie zatok przynosowych (zobacz poradnik o zapaleniu zatok).

Gdy zajęte są głównie migdałki, przydatny będzie poradnik o zapaleniu migdałków, a przy chrypce o zapaleniu krtani.

08Postać przewlekła

Przewlekłe zapalenie gardła: przyczyny

Według mp.pl przewlekłe zapalenie gardła może być proste, zanikowe lub przerostowe. Przyczynia się do niego długotrwałe drażnienie błony śluzowej przez:

• alergeny, np. kurz,
• dym i opary w miejscu pracy,
• zawodowe nadużywanie głosu,
• dym papierosowy i mocny alkohol,
• zimno, gorąco i suche powietrze.

Przyczyną mogą być też przewlekłe zapalenie zatok, powiększony migdałek gardłowy oraz choroby ogólne, np. cukrzyca, niewydolność serca lub nerek, refluks żołądkowo-przełykowy i choroby hormonalne. O refluksie przeczytasz w poradniku dieta na refluks.

09Postać przewlekła

Objawy i leczenie postaci przewlekłej

W prostym zapaleniu przewlekłym typowe jest uczucie przeszkody lub kuli w gardle, zalegająca gęsta wydzielina, częste odkrztuszanie i napady kaszlu, bez objawów ogólnych.

Zapalenie zanikowe dotyczy głównie osób starszych. Objawy nasilają się, gdy jest sucho i gorąco, a słabną przy większej wilgotności. Mp.pl zaznacza, że w tej postaci ważne jest wykluczenie nowotworu w nosowej części gardła. W postaci przerostowej uczucie przeszkody może nasilać odruch wymiotny.

Leczenie polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny, czasem nawet na zmianie pracy. Pomocne są inhalacje nawilżające, preparaty oleiste na wysuszoną błonę śluzową oraz unikanie mocnego alkoholu i nikotyny.

10Podsumowanie

W skrócie

• Za 70–90% zapaleń gardła odpowiadają wirusy; ostra postać trwa zwykle 3–7 dni.
• Kaszel i katar przemawiają za wirusem; gorączka, nalot na migdałkach i brak kaszlu za bakteriami.
• Skala Centora i wymaz pomagają zdecydować o antybiotyku.
• Przy infekcji wirusowej pomaga płukanie solą, leki przeciwbólowe i picie płynów.
• Antybiotyki skracają objawy w niewielkim stopniu; większość osób zdrowieje w ciągu tygodnia także bez nich.
• Przewlekłe zapalenie gardła wynika z czynników drażniących, które trzeba wyeliminować.