Zapalenie ucha u dziecka: objawy i co robić

01Co to jest

Czym jest zapalenie ucha środkowego

Ostre zapalenie ucha środkowego to najczęściej zakażenie, które przechodzi z części nosowej gardła do ucha przez trąbkę słuchową. Według Medycyny Praktycznej sprzyjają mu wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych. W około 66% przypadków przyczyna jest mieszana: wirusy i bakterie.

Większość dzieci choruje na ostre zapalenie ucha środkowego przynajmniej raz w życiu. Szczyt zachorowań przypada między 6. a 18. miesiącem życia, a po 7. roku życia zachorowania wyraźnie się zmniejszają.

02Ryzyko

Co zwiększa ryzyko

Według mp.pl ryzyko zapalenia ucha zwiększają:

• częste infekcje górnych dróg oddechowych i przerost migdałka gardłowego,
• niedojrzały układ odpornościowy, płeć męska i predyspozycje genetyczne,
• uczęszczanie do żłobka lub przedszkola,
• brak karmienia piersią,
• używanie smoczka przez dzieci, które już same się poruszają,
• okres jesienno-zimowy,
• wady twarzoczaszki, zaburzenia odporności i alergia.

03Objawy

Objawy zapalenia ucha u dziecka

Typowym objawem jest ból ucha: silny, tętniący, najczęściej w nocy. Zwykle trwa jeden dzień, rzadko dłużej niż kilka dni. Według mp.pl nie występuje jednak u ponad 20% chorych, więc jego brak nie wyklucza zapalenia. Gorączka pojawia się tylko u około 25% dzieci. Często towarzyszą uczucie pełności w uchu i gorsze słyszenie.

U niemowląt na zapalenie ucha wskazują gorączka, płacz i zaburzenia snu; mogą wystąpić wymioty, biegunka i ropny wyciek z ucha. Najmłodsze dzieci reagują też przerywaniem ssania, gorszym apetytem i budzeniem się z płaczem.

Według mp.pl niepokój, pocieranie ucha o poduszkę czy ból przy ucisku na skrawek ucha nie mają wartości diagnostycznej. Zapalenie potwierdza dopiero badanie lekarskie.

04W domu

Co robić w domu

Dziecku powyżej 2. roku życia, bez czynników ryzyka cięższego przebiegu i z łagodnymi objawami, według mp.pl należy podać doustnie lek przeciwbólowy: ibuprofen (zwykle co 6–8 godzin) lub paracetamol (zwykle co 4 godziny). Jeśli dolegliwości utrzymują się następnego dnia, konieczna jest wizyta u lekarza.

Leczenie przeciwbólowe stosuje się od chwili rozpoznania, niezależnie od tego, czy dziecko dostaje antybiotyk. Według mp.pl nie wykazano skuteczności leków przeciwhistaminowych, mukolityków ani kropli obkurczających błonę śluzową nosa w ostrym zapaleniu ucha środkowego.

05Do lekarza

Kiedy do lekarza tego samego dnia

Według mp.pl tego samego dnia do lekarza powinny trafić:

• dzieci poniżej 2. roku życia,
• dzieci z ciężkim przebiegiem: gorączką powyżej 39°C, wymiotami lub biegunką,
• dzieci z czynnikami ryzyka: nawracającymi zapaleniami ucha, wadami twarzoczaszki, zaburzeniami odporności lub zespołem Downa.

Wyciek wydzieliny z ucha jest objawem choroby i zawsze wymaga wizyty u lekarza.

06Diagnoza

Jak lekarz rozpoznaje zapalenie ucha

Podstawą rozpoznania jest badanie otoskopowe, czyli obejrzenie błony bębenkowej przez wziernik. Według mp.pl najważniejsze jest jej wyraźne uwypuklenie i zaczerwienienie. Jeśli doszło do pęknięcia błony bębenkowej, co zdarza się u około 5% chorych, w przewodzie słuchowym widać ropny, pulsujący wyciek.

Pęknięcie zwykle zamyka się samo w ciągu kilku dni, a ostre zapalenie ucha w większości przypadków cofa się bez powikłań i trwałych następstw.

07Antybiotyk

Kiedy potrzebny jest antybiotyk

Ponieważ u większości dzieci zapalenie ucha ustępuje samo, zaleca się „czujną obserwację”: leki przeciwbólowe i decyzję o antybiotyku dopiero przy braku poprawy w ciągu 24–48 godzin. Według mp.pl pozwala to uniknąć antybiotyku u około 2/3 chorych. Po 24 godzinach dolegliwości ustępują u około 60% nieleczonych dzieci.

Antybiotyk stosuje się obowiązkowo m.in. u dzieci z wysoką gorączką i wymiotami, z wyciekiem z ucha, z grupy zwiększonego ryzyka i przy braku poprawy po 24–48 godzinach. Lekiem z wyboru jest amoksycylina.

Przegląd Cochrane z 2015 roku wykazał, że antybiotyki nie zmniejszają bólu w pierwszej dobie, a jedno na 14 leczonych dzieci ma działania niepożądane, takie jak wymioty, biegunka czy wysypka. Najwięcej korzyści dają dzieciom poniżej 2. roku życia z obustronnym zapaleniem oraz dzieciom z wyciekiem z ucha.

08Po chorobie

Po chorobie: kontrola i nawroty

Według mp.pl po zakończeniu leczenia wskazana jest kontrola u lekarza i badanie słuchu. U około 40% dzieci płyn w uchu utrzymuje się ponad miesiąc i powoduje przejściowe gorsze słyszenie; zwykle ustępuje sam. Tylko u około 10% utrzymuje się ponad 3 miesiące i może wymagać leczenia.

Nawracające zapalenia ucha dotyczą głównie dzieci do 2. roku życia: kryteria spełnia około 15% dzieci w tym wieku. W poradni laryngologicznej naszej kliniki w Bilbao badamy ucho i słuch dziecka (wizyty po hiszpańsku).

09Zapobieganie

Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania

Według mp.pl ryzyko zapalenia ucha zmniejszają:

• karmienie piersią, co najmniej przez pierwsze 6 miesięcy,
• ochrona dziecka przed dymem tytoniowym,
• niekarmienie butelką w pozycji leżącej,
• rezygnacja ze smoczka po 6. miesiącu życia,
• ograniczanie kontaktu z infekcjami górnych dróg oddechowych,
• szczepienie przeciwko pneumokokom, które w niewielkim stopniu zmniejsza częstość ostrych zapaleń ucha, a skuteczniej nawracających.

10W skrócie

Najważniejsze

• Ostre zapalenie ucha środkowego najczęściej dotyczy dzieci w wieku 6–18 miesięcy.
• Ból ucha nie występuje u ponad 20% chorych, a gorączka tylko u około 25%.
• Dzieci poniżej 2 lat, z gorączką powyżej 39°C, wymiotami lub biegunką powinny trafić do lekarza tego samego dnia.
• Czujna obserwacja przez 24–48 godzin pozwala uniknąć antybiotyku u około 2/3 dzieci.
• Po chorobie warto skontrolować ucho i słuch.