Zapalenie migdałków: objawy, leczenie i postać przewlekła

01Co to jest

Czym jest zapalenie migdałków

Angina to ostre zapalenie migdałków podniebiennych, czyli dwóch skupisk tkanki chłonnej po bokach gardła. Według Medycyny Praktycznej może je wywołać wiele drobnoustrojów: wirusy lub bakterie.

Przyczyna zależy od wieku. U dorosłych wirusy odpowiadają za 90–95% zachorowań, a bakterie za 5–10%. U dzieci wirusy powodują 70–85% zapaleń gardła i migdałków. Najczęstszą bakterią jest paciorkowiec β-hemolizujący grupy A (PBHA).

02Objawy

Objawy: angina paciorkowcowa i wirusowa

Angina paciorkowcowa, zwana też ropną, ma zwykle nagły początek. Według mp.pl jej objawy to:

• silny ból gardła i ból przy połykaniu,
• gorączka, zwykle powyżej 38°C,
• ból głowy, a u dzieci także ból brzucha, nudności i wymioty,
• żywoczerwone, obrzęknięte gardło i migdałki, wybroczyny na podniebieniu, język początkowo obłożony, później malinowy,
• tkliwe, powiększone węzły chłonne z przodu szyi,
• brak kaszlu i kataru.

Angina wirusowa zaczyna się łagodniej: ból gardła jest mniejszy, gorączka niewielka lub nie ma jej wcale. Często towarzyszą jej katar, kaszel, chrypka i zapalenie spojówek.

03Zakażenie

Jak dochodzi do zakażenia

Źródłem zakażenia jest chory człowiek, rzadziej bezobjawowy nosiciel. Według mp.pl do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt, najczęściej późną jesienią, zimą i wczesną wiosną.

W zapaleniach wirusowych okres wylęgania trwa 1–6 dni, a chory może zakażać od 1–2 dni przed objawami do 3 tygodni po ich wystąpieniu. Zakaża się około 2/3 domowników. Okres wylęgania anginy paciorkowcowej wynosi od 12 godzin do 4 dni. Ryzyko zakażenia domowników wynosi około 25%. Chory przestaje zakażać po około 24 godzinach skutecznego leczenia antybiotykiem, a bez antybiotyku zakaża jeszcze około 7 dni po ustąpieniu objawów.

04Diagnoza

Jak lekarz rozpoznaje anginę paciorkowcową

Odróżnienie anginy wirusowej od paciorkowcowej jest ważne, bo antybiotyk pomaga tylko w tej drugiej. Lekarz ocenia objawy w skali Centora/McIsaaca, w której po punkcie dają gorączka powyżej 38°C, brak kaszlu, powiększone węzły chłonne z przodu szyi oraz nalot i obrzęk migdałków. Punkt dodaje się też za wiek do 15 lat, a odejmuje od 45. roku życia.

• 0–1 punktu: leczenie objawowe,
• 2–3 punkty: szybki test na paciorkowce,
• 4–5 punktów: szybki test lub, zależnie od objawów, antybiotyk.

U dzieci z co najmniej 2 punktami wykonuje się szybki test antygenowy lub posiew wymazu z gardła. Według mp.pl za anginą paciorkowcową przemawiają też wiek 5–15 lat, zachorowanie zimą lub wczesną wiosną oraz kontakt z chorym na anginę paciorkowcową.

05Leczenie

Leczenie: kiedy antybiotyk

W anginie paciorkowcowej lekiem z wyboru jest penicylina fenoksymetylowa przyjmowana doustnie przez 10 dni. Nie należy przerywać leczenia, gdy objawy ustąpią. W zakażeniach wirusowych antybiotyków się nie stosuje.

Przegląd Cochrane z 2021 roku pokazał, że antybiotyki skracają ból gardła i ból głowy, ale bez nich po tygodniu objawów nie miało już 82% chorych. Antybiotyki zmniejszały natomiast częstość powikłań, takich jak zapalenie ucha środkowego czy ropień okołomigdałkowy.

06W domu

Co pomaga w domu

Według mp.pl niezależnie od przyczyny pomagają:

• odpoczynek i dużo płynów, szczególnie przy gorączce,
• paracetamol lub ibuprofen na ból i gorączkę,
• tabletki do ssania o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym,
• nawilżanie gardła i płukanie roztworem soli.

Lekarz może też zalecić jednorazową dawkę deksametazonu, która przyspiesza ustępowanie bólu gardła. Dzieci z anginą paciorkowcową powinny zostać w domu przez pierwsze 24 godziny antybiotykoterapii.

07Przewlekłe

Przewlekłe zapalenie migdałków

Według mp.pl przewlekłe zapalenie migdałków to choroba niejasno zdefiniowana. Zwykle chodzi o ból gardła trwający ponad 3 miesiące, z cechami zapalenia migdałków w badaniu i odczynem węzłów chłonnych. Najczęściej jest następstwem nawracających zapaleń. Przyczyną jest zakażenie mieszane bakteriami tlenowymi i beztlenowymi, które mogą tworzyć tzw. biofilm.

Objawy są mało charakterystyczne: niezbyt silny ból gardła, uczucie zawadzania przy połykaniu, nieprzyjemny zapach z ust, zaleganie wydzieliny w zagłębieniach migdałków, powiększone węzły chłonne pod żuchwą, czasem stany podgorączkowe. Przy niewielkich dolegliwościach stosuje się płukanie jamy ustnej, w zaostrzeniach antybiotyki, a gdy leczenie nie pomaga, usunięcie migdałków.

08Nawracające

Nawracające zapalenie migdałków i operacja

Według mp.pl o nawracającym zapaleniu migdałków podniebiennych mówi się, gdy wystąpiło 4–7 ostrych zapaleń w ciągu 12 miesięcy, 5 w ciągu 2 lat albo po 3 w roku przez 3 lata. Ostre epizody trzeba leczyć zgodnie z zaleceniami, bo źle leczone sprzyjają przejściu w postać przewlekłą.

Usunięcie migdałków, czyli tonsillektomię, rozważa się przy braku poprawy po leczeniu zachowawczym. Decyzję podejmuje laryngolog. W poradni laryngologicznej naszej kliniki w Bilbao oceniamy gardło i pomagamy zdecydować o leczeniu (wizyty po hiszpańsku).

09Powikłania

Możliwe powikłania

Powikłania u dorosłych są rzadkie. Według mp.pl do wczesnych, ropnych powikłań anginy paciorkowcowej należą ropień okołogardłowy, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyi, ropne zapalenie ucha środkowego lub wyrostka sutkowatego i ropne zapalenie zatok.

Bardzo rzadko, częściej po nieleczonej anginie paciorkowcowej, pojawiają się późne powikłania immunologiczne, takie jak gorączka reumatyczna czy kłębuszkowe zapalenie nerek. Antybiotyk w anginie paciorkowcowej skraca okres zakaźności i zmniejsza ryzyko powikłań.

10W skrócie

Najważniejsze

• U dorosłych 90–95% zapaleń migdałków wywołują wirusy.
• Na anginę paciorkowcową wskazują nagły początek, wysoka gorączka, silny ból gardła i brak kaszlu.
• Antybiotyk, zwykle penicylinę przez 10 dni, stosuje się tylko w anginie bakteryjnej.
• Przewlekłe zapalenie to ból gardła ponad 3 miesiące z cechami zapalenia migdałków.
• Przy nawracających zapaleniach i braku poprawy rozważa się usunięcie migdałków.