Zapalenie zatok: objawy, ile trwa i leczenie

01Co to jest

Czym jest zapalenie zatok

Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie w kościach twarzy, połączone z jamą nosa. Zapalenie zatok to stan zapalny ich błony śluzowej, zwykle razem z błoną śluzową nosa.

Według mp.pl ze względu na czas trwania dzieli się je na ostre i przewlekłe. Ostre trwa krócej niż 12 tygodni, a objawy ustępują całkowicie. Przewlekłe trwa ponad 12 tygodni bez pełnego ustąpienia objawów; opisujemy je w osobnym poradniku przewlekłe zapalenie zatok.

02Objawy

Objawy zapalenia zatok

Według Medycyny Praktycznej typowe objawy to:

• niedrożność, czyli zatkanie nosa,
• wydzielina z nosa: katar z przodu lub spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, co może dawać drapanie w gardle, chrypkę i kaszel,
• ból lub uczucie rozpierania twarzy, nasilające się po pochyleniu głowy,
• upośledzenie lub utrata węchu.

Mogą też wystąpić ból głowy, obrzęk powiek i pogorszenie smaku. Przy zapaleniu zatoki szczękowej zdarzają się ból zębów i nieprzyjemny zapach z ust. Często pojawia się gorączka.

Według mp.pl nasilenie objawów ocenia się na skali od 0 do 10: 0–3 to postać łagodna, powyżej 3 do 7 umiarkowana, a powyżej 7 ciężka. Wynik powyżej 5 wiąże się z wyraźnym pogorszeniem jakości życia.

03Rodzaje

Wirusowe, powirusowe czy bakteryjne

Mp.pl wyróżnia trzy rodzaje ostrego zapalenia zatok:

• wirusowe, towarzyszące przeziębieniu: najczęstsze, zwykle trwa mniej niż 10 dni;
• powirusowe: objawy trwają dłużej niż 10 dni albo nasilają się po 5 dniach, ale krócej niż 12 tygodni;
• bakteryjne: gorączka powyżej 38°C, nasilenie wcześniejszych objawów, zmiana barwy wydzieliny, silny miejscowy ból twarzy i zwiększone wskaźniki stanu zapalnego we krwi (OB, CRP).

Bakteryjne zapalenie zatok jest rzadkie: dotyczy 0,5–2% przypadków. O nawracającym zapaleniu zatok mówi się przy co najmniej 4 epizodach w roku, rozdzielonych okresami bez objawów.

04Ile trwa

Ile trwa zapalenie zatok

Według mp.pl wirusowe zapalenie zatok poprawia się zwykle po 48 godzinach i ustępuje w ciągu 7–10 dni, choć u części osób objawy utrzymują się do 3 tygodni. Także zapalenie bakteryjne zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu 14 dni.

Przegląd Cochrane z 2018 roku pokazuje, że bez antybiotyku po tygodniu wyleczonych było 46% dorosłych z zapaleniem zatok, a po 14 dniach 64%. Ostre zapalenie zatok występuje u 6–15% osób, a dorośli chorują 2–3 razy w roku.

05Przyczyny

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najczęstszą przyczyną są wirusy przeziębienia. Bakterie mogą dołączyć się wtórnie. Według mp.pl coraz częściej przyczyną jest nierozpoznana lub źle kontrolowana alergia.

Zapaleniu zatok sprzyjają też dym tytoniowy (czynne i bierne palenie), infekcja korzenia zęba oraz znaczne skrzywienie przegrody nosa, szczególnie przy zapaleniach jednostronnych. Objawy mogą nasilać zanieczyszczenia powietrza i czynniki drażniące w miejscu pracy.

06W domu

Co pomaga w domu

Według mp.pl w leczeniu domowym stosuje się:

• płukanie nosa 0,9% roztworem NaCl, czyli solą fizjologiczną,
• leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe: paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• krople lub aerozole obkurczające błonę śluzową nosa, ale nie dłużej niż 5 dni.

Doustne leki obkurczające można stosować wyłącznie doraźnie. Nie należy ich przyjmować w ciąży, przy nadciśnieniu, chorobach serca, nadczynności tarczycy, rozroście prostaty, jaskrze, chorobach psychicznych ani razem z β-blokerami i inhibitorami MAO. U wielu osób powodują bezsenność. Skuteczność cynku, witaminy C i leków ziołowych jest wątpliwa. Nie należy samodzielnie zaczynać sterydów donosowych ani antybiotyków.

07Antybiotyk

Kiedy potrzebny jest antybiotyk

Antybiotykami leczy się bakteryjne zapalenie zatok. W zapaleniu powirusowym lekarz może zalecić sterydy donosowe, oprócz płukania nosa.

Przegląd Cochrane z 2018 roku wykazał, że antybiotyki mogą skrócić czas choroby, ale korzyść jest niewielka: tylko 5–11 osób na 100 wyzdrowieje szybciej dzięki antybiotykowi. Antybiotyk działał wyraźniej, gdy tomografia pokazywała płyn lub całkowite zacienienie zatoki. Ropna wydzielina ustępowała z antybiotykiem szybciej. Dlatego o antybiotyku decyduje lekarz po ocenie objawów.

08Do lekarza

Kiedy do lekarza i jak wygląda diagnostyka

Do lekarza rodzinnego warto się zgłosić, gdy objawy trwają ponad 10 dni albo nasilają się po 5 dniach. Lekarz ocenia twarz w badaniu palpacyjnym i ogląda wnętrze nosa (rynoskopia przednia). Laryngolog może wykonać endoskopię nosa, a w wybranych przypadkach zlecić tomografię komputerową, posiew wydzieliny lub testy alergiczne.

Powikłania zapalenia zatok są bardzo rzadkie: według mp.pl dotyczą 3 przypadków na milion. Najczęstsze są powikłania oczodołowe, dlatego objawy dotyczące oka wymagają pilnej pomocy.

W poradni laryngologicznej naszej kliniki w Bilbao badamy nos endoskopowo i dobieramy leczenie (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Ostre zapalenie zatok najczęściej towarzyszy przeziębieniu i mija w ciągu 7–10 dni.
• Bakteryjne zapalenie dotyczy tylko 0,5–2% przypadków.
• Pomagają płukanie nosa solą fizjologiczną i leki przeciwbólowe; krople obkurczające najwyżej 5 dni.
• Antybiotyk daje niewielką korzyść i decyduje o nim lekarz.
• Objawy dotyczące oka, silny ból głowy lub objawy neurologiczne wymagają pilnej pomocy.