Dieta na refluks: co jeść i czego unikać

01Co to jest

Czym jest refluks i dlaczego dieta ma znaczenie

Według mp.pl choroba refluksowa przełyku to stan, w którym nieprawidłowe zarzucanie treści żołądkowej do przełyku powoduje uciążliwe objawy lub powikłania. Razem z pokarmem do przełyku wraca kwas solny i enzymy trawienne, co daje pieczenie, czyli zgagę.

Mięsień między przełykiem a żołądkiem, dolny zwieracz przełyku, po przełknięciu powinien szybko się zamknąć. Gdy działa nieprawidłowo, kwaśna treść cofa się do przełyku. Niektóre produkty obniżają napięcie tego zwieracza albo opóźniają opróżnianie żołądka, dlatego dieta może nasilać lub łagodzić objawy.

Mp.pl podaje, że objawy refluksu raz–dwa razy w tygodniu ma 20% osób, a w Europie częstość choroby szacuje się na 8,8–25,9%.

02Objawy

Objawy, przy których warto zmienić dietę

Typowe objawy refluksu według mp.pl to:

• zgaga, czyli pieczenie za mostkiem,
• puste lub kwaśne odbijanie i uczucie cofania się treści żołądkowej,
• ból w górnej części brzucha,
• nasilenie dolegliwości po obfitym lub tłustym posiłku, przy pochylaniu się i w pozycji leżącej.

Refluks może też dawać objawy nietypowe: chrypkę, zwłaszcza poranną, suchy kaszel, świszczący oddech, uczucie „kluski” w gardle albo ból w klatce piersiowej podobny do sercowego.

03Czego unikać

Czego unikać przy refluksie

Artykuł o diecie w chorobie refluksowej w mp.pl wymienia produkty, których osoby z refluksem powinny unikać:

• potrawy tłuste, smażone, odsmażane i ciężkostrawne,
• cebulę i warzywa cebulowe, pomidory i przetwory pomidorowe,
• owoce cytrusowe i soki z nich,
• czekoladę, kawę, napar z mięty i mocną herbatę,
• napoje gazowane i alkohol,
• ostre przyprawy, ocet, keczup, musztardę i mocne wywary.

Według tego artykułu czekolada, mięta, kawa, mocna herbata i alkohol obniżają ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku, tłuszcze opóźniają opróżnianie żołądka, a cytrusy, pomidory i ostre przyprawy drażnią receptory w przełyku.

04Co jeść

Co jeść przy refluksie

Mp.pl wymienia produkty zwykle dobrze tolerowane:

• pieczywo pszenne i graham, biały ryż, drobne kasze i makarony,
• gotowane warzywa, które dobrze tolerujesz,
• owoce gotowane, w galaretkach i kompotach,
• chude mięso, drób (kurczak, indyk), ryby i jaja na miękko,
• mleko o obniżonej zawartości tłuszczu, maślankę, jogurt i kefir do 2% tłuszczu oraz twaróg,
• słabą herbatę i kawę, herbaty ziołowe, wodę niegazowaną i rozcieńczone soki.

Tłuszczu dodawanego warto używać mało, a z deserów wybierać biszkopty i sucharki. Niektórym osobom zgagę łagodzi popicie chudego mleka lub niegazowanej wody mineralnej.

05Jak jeść

Jak jeść: wielkość i pora posiłków

Według mp.pl obfite posiłki sprzyjają epizodom refluksu, dlatego zaleca się 4–6 niewielkich posiłków dziennie o stałych porach, jedzonych spokojnie i powoli. Szybkie jedzenie oznacza połykanie powietrza i wyższe ciśnienie w brzuchu.

Posiłków nie warto popijać dużą ilością płynów. Co najmniej przez 2 godziny po jedzeniu nie należy się kłaść ani robić skłonów, a ostatni posiłek najlepiej zjeść 2–3 godziny przed snem bez późniejszego podjadania. Artykuł o chorobie refluksowej w mp.pl podaje tu 3 godziny.

Mp.pl radzi też unikać potraw bardzo gorących i bardzo zimnych oraz wybierać potrawy o miękkiej konsystencji.

06Przygotowanie

Jak przygotowywać potrawy

Mp.pl zaleca gotowanie, pieczenie w folii i duszenie bez wcześniejszego obsmażania. Lepsze są zupy na słabym wywarze, bez zasmażki i dużej ilości śmietany, a gorsze potrawy smażone, z ciężkimi sosami oraz o wyraźnie ostrym, kwaśnym lub słonym smaku.

Artykuł podkreśla, że reakcja na pokarmy jest indywidualna. Produkty „niewskazane” trzeba ograniczać, ale nie oznacza to, że nie wolno ich jeść wcale. Warto obserwować, po czym objawy się nasilają, i eliminować to, co rzeczywiście szkodzi. W naszej poradni dietetyki w Bilbao pomagamy ułożyć jadłospis przy refluksie (wizyty po hiszpańsku).

07Styl życia

Styl życia: masa ciała, sen, papierosy

Według mp.pl przy nadwadze lub otyłości zaleca się redukcję masy ciała, bo nadmierne kilogramy zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej. Pomaga uniesienie wezgłowia łóżka o 15–20 cm, a także rezygnacja z palenia, alkoholu, gumy do żucia, ciasnych ubrań i pasków.

Umiarkowana aktywność, np. spacery, pływanie czy rekreacyjna jazda na rowerze, zmniejsza ryzyko refluksu. Unikać warto natomiast dużego wysiłku, długiego schylania się i ćwiczeń zaraz po posiłku.

08Badania

Co mówią badania o diecie przy refluksie

Przegląd Kaltenbacha i współpracowników z 2006 roku wykazał, że tytoń, alkohol, czekolada i tłuste posiłki obniżają ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku, ale nie znalazł opublikowanych dowodów na skuteczność samych zaleceń dietetycznych. Skuteczne okazały się redukcja masy ciała i uniesienie wezgłowia łóżka.

Nowszy przegląd systematyczny Ness-Jensen i współpracowników z 2016 roku dodaje, że rzucenie palenia zmniejszało objawy u osób z prawidłową masą ciała, a późne kolacje wydłużały czas kontaktu przełyku z kwasem w pozycji leżącej. W podsumowaniu zalecono redukcję masy ciała, rzucenie palenia, unikanie późnych posiłków i uniesienie wezgłowia przy nocnym refluksie.

Lista produktów „zakazanych” to więc raczej wskazówka do obserwacji niż sztywna reguła.

09Leczenie

Kiedy sama dieta nie wystarczy

Mp.pl podkreśla, że dieta i zmiana stylu życia pomagają zwłaszcza wtedy, gdy nie ma zapalenia przełyku. Przy zapaleniu przełyku i nasilonych objawach potrzebne są leki, a dieta tylko wspiera leczenie.

Leki zobojętniające bez recepty mogą dać chwilową ulgę, ale nie należy ich stosować długo bez konsultacji z lekarzem. Jeśli zmiany nie pomagają, a dolegliwości się nasilają, trzeba iść do lekarza. Przy typowych objawach bez objawów alarmowych lekarz zwykle zaleca inhibitor pompy protonowej, a przy objawach alarmowych kieruje od razu na gastroskopię.

10W skrócie

Najważniejsze

• Jedz 4–6 mniejszych posiłków dziennie, powoli i o stałych porach.
• Ostatni posiłek zjedz 2–3 godziny przed snem i nie kładź się zaraz po jedzeniu.
• Ograniczaj potrawy tłuste i smażone, czekoladę, kawę, miętę, cytrusy, pomidory, alkohol i napoje gazowane.
• Najlepiej udokumentowane są redukcja masy ciała i uniesienie wezgłowia łóżka.
• Przy objawach alarmowych lub braku poprawy idź do lekarza.