Perlak ucha: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym jest perlak

Mp.pl opisuje perlaka jako guzek w uchu środkowym, czyli w przestrzeni między uchem zewnętrznym a wewnętrznym, w której znajdują się błona bębenkowa, jama bębenkowa z trzema kosteczkami słuchowymi i trąbka słuchowa. Ucho środkowe przekazuje fale dźwiękowe z przewodu słuchowego do ucha wewnętrznego.

Nazwa pochodzi od wyglądu: perlak jest kulisty i biało-perłowy. Nie jest nowotworem i nie daje przerzutów. Zbudowany jest z prawidłowych komórek w nieprawidłowym miejscu, dlatego bywa nazywany „skórą w niewłaściwym miejscu”. Nieleczony może jednak rosnąć i niszczyć sąsiednie struktury, np. kosteczki słuchowe, błędnik czy nerw słuchowy.

02Rodzaje

Rodzaje perlaka i przyczyny

Mp.pl wyróżnia dwa główne rodzaje perlaka:

• perlak wrodzony: występuje od urodzenia, w niemowlęctwie i wczesnym dzieciństwie zwykle nie daje objawów i jest wykrywany przypadkowo w badaniu ucha; najczęściej rozpoznaje się go u dzieci w wieku 4–5 lat,
• perlak nabyty pierwotny: powstaje bez innej choroby ucha, w wyniku zaburzeń prawidłowego złuszczania się naskórka,
• perlak nabyty wtórny: powstaje po wcześniejszym uszkodzeniu błony bębenkowej, np. po urazie przy nieprawidłowym czyszczeniu ucha, po operacji albo w czasie zapalenia ucha środkowego, gdy w błonie powstaje dziurka.

03Kogo dotyczy

Jak często występuje i kogo dotyczy

Według mp.pl perlak występuje u 9–12 na 100 000 dorosłych i 3–15 na 100 000 dzieci. Częściej chorują mężczyźni. Zachorowań jest coraz mniej, najpewniej dzięki nowym metodom leczenia zapalenia ucha środkowego. Perlak pojawia się czasem w kilku pokoleniach rodziny, co sugeruje skłonność genetyczną.

Ryzyko rośnie przy wadach czaszkowo-twarzowych. U osób z rozszczepem podniebienia ryzyko perlaka nabytego pierwotnego jest 100–200 razy większe.

U dzieci większość perlaków to perlaki nabyte pierwotne. Średni wiek dziecka z perlakiem to 10 lat, a około 70% przypadków dotyczy chłopców. U dzieci perlaki rosną szybciej, częściej dają objawy, 2–10 razy częściej nawracają i często pojawiają się też w drugim uchu.

04Objawy

Perlak: objawy

Mp.pl podaje, że perlak często rośnie powoli i długo pozostaje nierozpoznany. Na tym etapie zwykle daje:

• nawracające wycieki wydzieliny z ucha, często o nieprzyjemnym zapachu,
• powoli postępujący niedosłuch, na początku głównie gorsze słyszenie niskich dźwięków i uczucie zatkanego ucha,
• czasem szum uszny.

Wraz ze wzrostem perlaka pogarsza się rozumienie mowy, zwłaszcza w hałasie, ten sam ton może brzmieć różnie w obu uszach, a bardzo głośne dźwięki bywają nieprzyjemne. Stopień niedosłuchu nie odzwierciedla wielkości perlaka. W perlakach nabytych pierwotnych wycieki są zwykle skąpe, a w nabytych wtórnych obfite i ropne, z szybciej narastającym niedosłuchem.

05Powikłania

Objawy zaawansowanego perlaka

Według mp.pl, gdy perlak przekroczy granice ucha środkowego, mogą pojawić się zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Rzadziej dochodzi do porażenia nerwu twarzowego: opada kącik ust, a chory nie może gwizdać, mrugać, marszczyć czoła ani szczerzyć zębów (zob. porażenie nerwu twarzowego).

Bardzo rzadko, w zaawansowanej chorobie, pojawiają się powikłania wewnątrzczaszkowe, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy ropień mózgu. Objawy są wtedy bardzo nasilone: ból ucha i głowy, wymioty, gorączka, a nawet zaburzenia świadomości.

06Kiedy do lekarza

Kiedy z perlakiem do lekarza

Mp.pl zaleca:

• wizytę u lekarza rodzinnego lub otolaryngologa, gdy od miesięcy lub lat nawracają, zwłaszcza cuchnące, wycieki z ucha i wolno postępuje niedosłuch,
• wizytę na SOR, gdy dołączą ból okolicy ucha, ból głowy, zawroty głowy lub porażenie nerwu twarzowego,
• pilne zgłoszenie się na SOR przy wymiotach lub gorączce,
• wezwanie pogotowia przy zaburzeniach świadomości.

07Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje perlaka

Według mp.pl lekarz pyta o ból ucha, częstość i rodzaj wycieku, problemy ze słuchem, przebyte zapalenia ucha, urazy i operacje oraz o objawy pozornie niezwiązane z uchem, np. zawroty głowy, gorączkę czy wymioty.

Najważniejsze jest badanie otoskopowe: lekarz wkłada do przewodu słuchowego mały wziernik z lampką i ogląda błonę bębenkową. Badanie jest bezbolesne. Czasem wcześniej odsysa wydzielinę i woskowinę. Rozszerzoną wersją jest badanie pod mikroskopem. Tomografia komputerowa kości skroniowych pomaga ocenić wielkość perlaka, a rezonans magnetyczny w specjalnej sekwencji DW-MR wykrywa perlaki o wielkości 2–3 mm. Ważne są też badania słuchu, u małych dzieci badania obiektywne, np. tympanometria.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao badamy uszy przy nawracających wyciekach i niedosłuchu (wizyty po hiszpańsku).

08Leczenie

Leczenie perlaka

Mp.pl podkreśla, że perlaka leczy się wyłącznie chirurgicznie. Leki stosuje się przy zaostrzonym stanie zapalnym i ropnym wycieku, by przygotować ucho do operacji: krople do ucha z antybiotykami i lekami z grupy steroidów, a przy silnym zapaleniu także antybiotyki doustne lub dożylne.

Celem operacji jest usunięcie perlaka i uzyskanie suchego ucha bez wycieków, a w miarę możliwości także poprawa słuchu. Metod jest kilka; lekarz dobiera tę, która daje największą szansę wyleczenia i najmniejsze ryzyko odrośnięcia. Niektóre operacje są dwuetapowe: drugi zabieg wykonuje się po 6–12 miesiącach, co jest standardem, a nie oznaką niepowodzenia. Po innych trzeba regularnie czyścić ucho u laryngologa i chronić je przed wodą.

Po leczeniu potrzebna jest stała kontrola laryngologiczna, czasem do końca życia. Gdy objawy wracają, wizytę trzeba przyspieszyć. Osoby po perlaku nabytym wtórnym powinny unikać ponownego przebicia błony bębenkowej: nieprawidłowego czyszczenia uszu i urazowych sportów, np. boksu.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Druga operacja czy rezonans. Mp.pl opisuje operacje dwuetapowe, w których drugi zabieg wykonuje się po 6–12 miesiącach. Metaanaliza z 2022 roku (Amoodi i wsp., 32 badania) wykazała, że rezonans w sekwencji non-EPI wykrywał nawrotowe lub pozostawione perlaki średniej i dużej wielkości z czułością 92,2% i swoistością 91,7%.
• Alternatywa dla zabiegu kontrolnego. Według metaanalizy to badanie można uważać za nieinwazyjną alternatywę dla operacji kontrolnej („second look”).
• Ograniczenia. Badania prospektywne dawały wyższą dokładność niż retrospektywne, a połowa włączonych badań miała niskie ryzyko błędu.

10W skrócie

Najważniejsze o perlaku ucha

• Perlak to guzek z naskórka w uchu środkowym; nie jest nowotworem.
• Daje nawracające cuchnące wycieki z ucha i powoli narastający niedosłuch.
• Nieleczony niszczy kosteczki słuchowe i może powodować groźne powikłania.
• Rozpoznaje się go w badaniu otoskopowym, tomografii i rezonansie.
• Leczy się go wyłącznie operacyjnie.
• Po operacji potrzebna jest wieloletnia kontrola, bo perlak może odrastać.