Porażenie nerwu twarzowego (Bella): objawy i leczenie

01Co to jest

Czym jest porażenie Bella

Mp.pl opisuje porażenie Bella jako stan, w którym nerw twarzowy, unerwiający część mięśni twarzy, ulega uszkodzeniu. Skutkiem jest osłabienie (niedowład) mięśni odpowiadających za mimikę lub ich całkowity paraliż (porażenie).

Porażenie rozwija się szybko, do 72 godzin, i dotyczy połowy twarzy. Może wystąpić w każdym wieku i dotyczy obu płci w równym stopniu. Ryzyko zwiększają cukrzyca i ciąża.

02Przyczyny

Przyczyny porażenia nerwu twarzowego

Według mp.pl porażenie Bella jest idiopatyczne, czyli zwykle nie udaje się ustalić jego dokładnej przyczyny. Jest wynikiem zapalenia nerwu twarzowego, które może mieć tło wirusowe. Wśród możliwych wirusów mp.pl wymienia:

• wirusa opryszczki zwykłej (HSV),
• wirusa ospy wietrznej i półpaśca,
• wirusa cytomegalii,
• wirusa Epsteina-Barr.

W Polsce porażenie Bella często wywołuje borelioza. Zapalenie powoduje obrzęk nerwu, który przechodzi przez wąski kanał w kości. Obrzęknięty nerw zostaje uciśnięty i uszkodzony, przez co gorzej przekazuje impulsy do mięśni mimicznych jednej strony twarzy.

03Objawy

Objawy porażenia Bella

Mp.pl podaje, że objawy dotyczą mięśni mimicznych po jednej stronie twarzy i zwykle rozwijają się w ciągu jednego lub dwóch dni. Mogą to być:

• widoczna asymetria twarzy: po stronie porażenia opadają brew, dolna część twarzy, kącik ust i kącik oka, które może się nie domykać,
• utrata zdolności gwizdania, mrugania, zamykania oka, marszczenia czoła, dmuchania i szczerzenia zębów,
• czasem łzawienie oka, problemy z gryzieniem i odczuwaniem smaku, zwykle w przedniej części języka,
• gromadzenie się jedzenia między dziąsłem a policzkiem po stronie porażenia,
• nadwrażliwość na dźwięki w uchu po stronie porażenia.

Zmiany są szczególnie widoczne przy uśmiechu. Mp.pl zaznacza, że powodują duży dyskomfort i mogą prowadzić do unikania kontaktów z innymi.

04Przebieg

Jak długo trwa porażenie Bella

Według mp.pl u większości osób objawy zaczynają się wycofywać w ciągu trzech tygodni od ich pojawienia się. Poprawa może trwać od trzech do sześciu miesięcy.

Jeśli objawy zaczynają się cofać w ciągu 21 dni od początku choroby, jest to dobry czynnik rokowniczy i zwykle oznacza całkowite ustąpienie porażenia w ciągu kolejnych tygodni. Tylko u kilku procent osób porażenie cofa się niecałkowicie i pozostawia asymetrię twarzy.

05Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje porażenie nerwu twarzowego

Mp.pl wyjaśnia, że porażenie Bella rozpoznaje się na podstawie typowego przebiegu i badania. Lekarz ogląda twarz i prosi o wykonanie kilku ruchów, np. zmarszczenia czoła czy zaciśnięcia powiek.

Następnie pyta o choroby, które mogą powodować porażenie nerwu twarzowego, np. guzy mózgu, przewlekłe zapalenie ucha środkowego czy sarkoidozę. Zleca też badania wykluczające znane przyczyny, np. przeciwciała przeciwko krętkom wywołującym boreliozę. Może skierować na konsultację neurologiczną i laryngologiczną, a w razie potrzeby na badania obrazowe.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao konsultujemy porażenie nerwu twarzowego (wizyty po hiszpańsku).

06Udar

Kiedy to może być udar

Mp.pl przypomina, że nagłe porażenie połowy twarzy może być objawem udaru mózgu i wymagać pilnej interwencji. Dlatego nagłe opadnięcie połowy twarzy zawsze wymaga oceny lekarza.

07Leczenie

Leczenie porażenia Bella

Według mp.pl nie ma leku na porażenie Bella, ale leczenie może przyspieszyć poprawę, zwłaszcza gdy zostanie rozpoczęte wcześnie. Stosuje się leki z grupy glikokortykosteroidów, które mogą zmniejszyć obrzęk nerwu i zwiększyć szanse na całkowite wyzdrowienie. Działają najlepiej, gdy zaczyna się je w ciągu trzech dni od pierwszych objawów.

Czasem lekarz zaleca też leki przeciwwirusowe, a gdy porażenie jest związane z boreliozą, antybiotyki. U dzieci, u których porażenie ustępuje samoistnie jeszcze częściej, stosowanie glikokortykosteroidów jest dyskusyjne.

Jeśli porażenie nie ustępuje całkowicie, potrzebne jest dalsze leczenie u neurologa, laryngologa lub chirurga plastycznego oraz rehabilitacja.

08Ochrona oka

Jak chronić oko, które się nie domyka

Mp.pl podkreśla, że gdy powieka się nie domyka, konieczne jest dbanie o oko. Wysychająca rogówka, czyli przezroczysta przednia błona oka, grozi bliznami i trwałym uszkodzeniem oka. Lekarz może zalecić:

• sztuczne łzy, czyli krople nawilżające, co godzinę w ciągu dnia,
• nawilżającą maść do oczu na noc; w dzień maść też można stosować, choć pogarsza ostrość widzenia,
• ochronę oka w dzień, np. okularami,
• opatrunek na powieki na noc.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Skala korzyści z leczenia. Mp.pl podaje, że porażenie ustępuje samoistnie u około 70% osób, a po leczeniu glikokortykosteroidami u około 80–85%. Przegląd Cochrane z 2016 roku (Madhok i wsp., 7 badań, 895 osób) wykazał, że niepełny powrót sprawności mięśni twarzy po co najmniej 6 miesiącach dotyczył 17% osób leczonych tymi lekami i 28% w grupie kontrolnej.
• Współruchy. Mp.pl opisuje współruchy (synkinezy) jako późne powikłanie u około 15% osób. Według przeglądu Cochrane leczenie glikokortykosteroidami istotnie zmniejszało ryzyko ich wystąpienia.
• Działania niepożądane. W trzech badaniach przeglądu nie znaleziono istotnej różnicy w częstości działań niepożądanych między grupą leczoną a grupą placebo; wszystkie opisane były niegroźne.

10W skrócie

Najważniejsze o porażeniu Bella

• Porażenie Bella to nagłe osłabienie lub paraliż mięśni jednej połowy twarzy.
• Wynika z zapalenia i obrzęku nerwu twarzowego; w Polsce często z boreliozy.
• Nagłe porażenie połowy twarzy może być też objawem udaru.
• Glikokortykosteroidy działają najlepiej w ciągu trzech dni od początku objawów.
• Oko, które się nie domyka, trzeba nawilżać i chronić.
• Rokowanie jest bardzo dobre, a nawroty są rzadkie.