Polineuropatia: objawy, przyczyny i diagnostyka

01Co to jest

Czym jest polineuropatia

Mp.pl opisuje polineuropatię jako zespół objawów wynikających z uszkodzenia wielu nerwów obwodowych. Włókno nerwowe składa się z wypustki, czyli aksonu, oraz otaczającej go osłonki mielinowej. Uszkodzenie może dotyczyć głównie jednej lub drugiej części.

Nerw obwodowy zawiera różne rodzaje włókien: czuciowe, ruchowe i autonomiczne, odpowiedzialne za unerwienie narządów. W większości polineuropatii zajęte są zarówno włókna czuciowe, jak i ruchowe, ale w różnych proporcjach.

02Neuropatia

Polineuropatia, neuropatia, neuropatia obwodowa

Przegląd w czasopiśmie JAMA z 2015 roku podaje, że neuropatia obwodowa dotyczy 2–7% ludzi, a jej najczęstszą postacią jest dystalna symetryczna polineuropatia. Chorzy często odczuwają ból i są narażeni na upadki, owrzodzenia, a nawet amputacje. Mp.pl szacuje częstość polineuropatii na 2,4–8% populacji.

03Przyczyny

Przyczyny polineuropatii

Według mp.pl polineuropatia może mieć bardzo różne przyczyny. Do najczęstszych należą:

• cukrzyca,
• nadużywanie alkoholu,
• choroby genetyczne,
• procesy autoimmunologiczne i zapalne, w tym zapalenie naczyń,
• niedożywienie,
• niektóre leki i toksyny,
• choroby endokrynologiczne, np. tarczycy,
• choroby nowotworowe.

Polineuropatie zdarzają się też w chorobach wątroby, płuc i nerek. Niekiedy mimo wielu badań przyczyny nie udaje się ustalić.

04Objawy czuciowe

Objawy polineuropatii: czucie

Gdy uszkodzone są włókna czuciowe, mp.pl wymienia takie objawy jak:

• upośledzenie czucia,
• drętwienie, mrowienie i cierpnięcie kończyn, czyli parestezje,
• ból,
• nadwrażliwość na dotyk i ból oraz odczuwanie dotyku jako bolesnego.

W większości polineuropatii zaburzenia czucia dotyczą przede wszystkim stóp i dłoni. Taki rozkład nazywa się „skarpetkami i rękawiczkami”. W polineuropatiach aksonalnych początek jest zwykle powolny, a pierwsze objawy pojawiają się w nogach. O drętwieniu dłoni przeczytasz także w poradniku o drętwieniu rąk.

05Objawy ruchowe

Objawy ruchowe i autonomiczne

Przy uszkodzeniu włókien ruchowych mp.pl opisuje osłabienie siły mięśni, zwykle najpierw stóp i podudzi, np. opadanie lub podwijanie się stóp przy chodzeniu, a później rąk. Mogą pojawić się też niezgrabność ruchów, zaburzenia chodu i skurcze mięśni.

Gdy uszkodzone są włókna autonomiczne, mogą wystąpić:

• zawroty głowy, zasłabnięcia i omdlenia przy szybkim wstawaniu,
• zaburzenia rytmu serca,
• biegunki lub zaparcia,
• zaburzenia oddawania moczu i funkcji seksualnych,
• zaburzenia potliwości.

06Co robić

Co robić przy objawach polineuropatii

Mp.pl zaleca, by przy objawach wskazujących na polineuropatię zgłosić się do lekarza rodzinnego, który przy uzasadnionym podejrzeniu kieruje do neurologa.

Większość polineuropatii ma przebieg przewlekły, a objawy narastają powoli. Jeśli jednak objawy, zwłaszcza osłabienie siły nóg lub rąk, pojawiły się niedawno i szybko postępują, trzeba pilnie zgłosić się do lekarza. Szybki przebieg ma np. zespół Guillaina i Barrégo.

07Diagnostyka

Diagnostyka polineuropatii i badanie EMG

Według mp.pl czasem już wywiad i badanie lekarskie pozwalają rozpoznać polineuropatię i jej najbardziej prawdopodobną przyczynę. Często jednak do potwierdzenia potrzebna jest elektromiografia (EMG). Badanie pozwala określić:

• czy uszkodzone są włókna ruchowe, czuciowe czy oba rodzaje,
• czy uszkodzona jest głównie osłonka mielinowa czy same włókna nerwowe,
• nasilenie uszkodzenia, dynamikę choroby i rokowanie.

Na czym polega to badanie, wyjaśnia poradnik o badaniu EMG. Potem dobiera się indywidualnie badania szukające przyczyny: badania krwi i moczu, czasem punkcję lędźwiową, badania obrazowe lub genetyczne.

W naszej poradni neurofizjologii klinicznej w Bilbao wykonujemy badanie EMG i przewodnictwa nerwowego osobom skierowanym z podejrzeniem polineuropatii (wizyty po hiszpańsku).

08Leczenie

Leczenie polineuropatii

Mp.pl dzieli leczenie na przyczynowe, tam gdzie to możliwe, i objawowe:

• W polineuropatiach o podłożu immunologicznym: leki wpływające na układ odpornościowy, a niekiedy plazmafereza, czyli oczyszczanie osocza z nieprawidłowych białek.
• W cukrzycy i chorobach hormonalnych: przede wszystkim leczenie choroby podstawowej.
• W polineuropatiach toksycznych i polekowych: przerwanie kontaktu z toksyną lub odstawienie szkodliwego leku, o czym decyduje lekarz.
• Leczenie objawowe: fizjoterapia, m.in. masaż, ćwiczenia na poduszkach sensomotorycznych, z różnymi fakturami, wzmacniające i neuromobilizujące, oraz leczenie bólu.

Pomaga też styl życia: nieuciskające obuwie, bawełniane skarpety, pantofle z miękką podkładką i spacery o umiarkowanej intensywności.

Większość polineuropatii trwa przez całe życie, ale leczenie często łagodzi objawy lub hamuje postęp. Niektóre ustępują całkowicie, np. polineuropatie polekowe po wczesnym odstawieniu leku czy wiele przypadków zespołu Guillaina i Barrégo.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Rola EMG. Mp.pl podaje, że do potwierdzenia polineuropatii często potrzebne jest EMG. Przegląd w JAMA z 2015 roku zwraca uwagę, że w typowej dystalnej symetrycznej polineuropatii badania elektrodiagnostyczne znacznie podnoszą koszty diagnostyki, a dowody na korzyść z ich rutynowego wykonywania są niewystarczające.
• Kiedy do specjalisty. Według przeglądu konsultacji neurologa wymagają cechy nietypowe: asymetria objawów, przewaga osłabienia mięśni, nagły lub podostry początek albo wyraźne objawy autonomiczne. Mp.pl zaleca pilną wizytę przy szybko narastającym osłabieniu.
• Badania krwi. Przegląd zaleca u osób bez znanej przyczyny ograniczony zestaw badań, m.in. morfologię, witaminę B12 i oznaczenie glukozy, a mp.pl mówi o doborze badań indywidualnie do obrazu choroby.

10W skrócie

Najważniejsze o polineuropatii

• Polineuropatia to uszkodzenie wielu nerwów obwodowych jednocześnie.
• Dotyczy kilku procent ludzi; najczęstsze przyczyny to cukrzyca i alkohol.
• Typowe są drętwienie, mrowienie i ból stóp i dłoni.
• Szybko narastające osłabienie mięśni wymaga pilnej wizyty u lekarza.
• Rozpoznanie opiera się na badaniu, często EMG i badaniach przyczyny.
• Leczy się przyczynę, jeśli to możliwe, oraz objawy.