Drętwienie rąk: przyczyny, badania i kiedy do lekarza

01Co to jest

Czym jest drętwienie rąk

Drętwienie rąk może towarzyszyć wielu chorobom, ale występuje też u osób zdrowych. Częściej dotyczy jednej ręki niż obu. Nie dla każdego drętwienie oznacza to samo: według mp.pl jest to jedna z parestezji, czyli zaburzeń czucia, które mogą się objawiać jako drętwienie, mrowienie, kłucie igiełkami, uczucie chodzenia mrówek, gorąca, zimna lub przebiegania prądu.

Przyczyny dzieli się w uproszczeniu na obwodowe, gdy problem dotyczy nerwów zaopatrujących rękę, i ośrodkowe, gdy źródło leży w mózgu. Według mp.pl przyczyna parestezji najczęściej leży w sferze psychicznej: drętwienie może się pojawiać pod wpływem stresu także u osób zdrowych albo być objawem zaburzeń lękowych.

02Przyczyny przemijające

Przemijające przyczyny drętwienia rąk

Ręce mogą drętwieć z powodu stanów, które mijają. Medycyna Praktyczna wymienia:

• zaburzenia elektrolitowe, czyli niedobór potasu lub wapnia (rzadko nadmiar potasu),
• niedobór witaminy B12,
• odwodnienie,
• duży wysiłek fizyczny i przetrenowanie,
• tężyczkę utajoną, czyli przewlekły niedobór magnezu,
• aurę migrenową, która może poprzedzać ból głowy i dawać parestezje jednej ręki i połowy twarzy po tej samej stronie,
• ucisk na nerwy, np. noszenie ciężkiej torby na zgiętym łokciu albo zbyt ciasnego zegarka,
• długie przebywanie w jednej pozycji, np. opieranie się o coś zgiętą ręką,
• nadużywanie alkoholu i niektóre leki, zwłaszcza chemioterapię nowotworów.

03Palce

Drętwienie palców u rąk: ucisk nerwów

Drętwienie może wynikać z mechanicznego uszkodzenia nerwu na jego przebiegu. To, który obszar ręki drętwieje, podpowiada, o który nerw chodzi. Objawy zwykle dotyczą jednej ręki, ale mogą pojawić się najpierw w jednej, a potem w drugiej. Według mp.pl drętwieniem palców objawiają się m.in.:

• zespół cieśni nadgarstka: najczęstsza choroba związana z uszkodzeniem nerwu kończyny górnej; drętwieje okolica kciuka, palca wskazującego i połowy palca serdecznego, ale nie palec mały; często dochodzi osłabienie mięśni, czasem z zanikiem,
• zespół kanału łokciowego: drętwienie, mrowienie lub pieczenie palca małego i serdecznego, czasem z bólem okolicy łokcia, najsilniejszym w nocy,
• rwa barkowa: jednostronny ból szyi i karku, który obejmuje ramię i może promieniować do ręki; drętwienie towarzyszy bólowi, a objawy pojawiają się zwykle rano i nasilają przy ruchach szyją.

Więcej o najczęstszej z tych przyczyn przeczytasz w poradniku o zespole cieśni nadgarstka.

04Kręgosłup

Drętwienie rąk od kręgosłupa szyjnego

Drętwienie rąk od kręgosłupa jest według mp.pl dość częste. Przyczyną mogą być nieprawidłowości odcinka szyjnego:

• dyskopatia,
• zmiany zwyrodnieniowe,
• niestabilność odcinka szyjnego,
• nadmierne napięcie mięśni przykręgosłupowych.

Na początku mogą się pojawiać parestezje jednej lub obu rąk oraz ból karku, okolicy łopatki lub pachy, który promieniuje wzdłuż ręki aż do dłoni. Z czasem może dojść do osłabienia siły mięśni i precyzji ruchów.

05W nocy

Drętwienie rąk w nocy

Drętwienie rąk w nocy często wynika z ułożenia ciała podczas snu. Według mp.pl przyczynia się do niego zginanie rąk w łokciach i nadgarstkach, często z przyciskaniem ich do klatki piersiowej. U osób z nieprawidłowościami odcinka szyjnego objawy może wywoływać także zginanie karku, czyli przyciąganie brody do mostka.

Drętwienie nasila się w nocy również przy mechanicznym uszkodzeniu nerwu. Tak jest w zespole cieśni nadgarstka: drętwienie budzi chorego, a ulgę przynosi potrząsanie lub strzepywanie dłoni.

06Dłonie i stopy

Drętwienie dłoni i stóp: polineuropatia

Gdy drętwieją dłonie i stopy, przyczyną może być polineuropatia, czyli uszkodzenie wielu nerwów obwodowych. Gdy uszkodzone są włókna czuciowe, pojawia się drętwienie i inne parestezje, przede wszystkim w stopach i dłoniach. Dlatego mówi się czasem o zespole „skarpetek i rękawiczek”.

Według mp.pl do najczęstszych przyczyn polineuropatii należą:

• cukrzyca i nadużywanie alkoholu,
• choroby genetyczne,
• procesy autoimmunologiczne i zapalne,
• niedożywienie i choroby endokrynologiczne,
• leki, toksyny i choroby nowotworowe.

07Choroby przewlekłe

Drętwienie rąk a choroby przewlekłe i stany nagłe

Czasem drętwienie rąk wiąże się z chorobą przewlekłą. Medycyna Praktyczna wymienia m.in. cukrzycę, stwardnienie rozsiane, choroby autoimmunologiczne, niedoczynność tarczycy, boreliozę, choroby nowotworowe, fibromialgię, niewydolność nerek lub wątroby i jamistość rdzenia kręgowego.

Drętwienie może też towarzyszyć nagłym, poważnym stanom: udarowi mózgu albo zatorowi tętnic, które doprowadzają krew do rąk. Rzadziej pojawia się przy półpaścu, zatruciach, np. arsenem, rtęcią lub talem, albo w bardzo rzadkich chorobach, takich jak tężec czy wścieklizna. W tych chorobach drętwienie jest tylko jednym z wielu objawów.

08Badania

Jak lekarz szuka przyczyny drętwienia

Przy drętwieniu bez jasnej przyczyny mp.pl radzi zgłosić się do lekarza rodzinnego. Lekarz zbierze wywiad i zbada chorego. Ważne jest, czy drętwieniu towarzyszą inne objawy, np. ból, zaczerwienienie, obrzęk lub zblednięcie ręki, zmiana jej temperatury, osłabienie lub zanik mięśni, oraz w jakich okolicznościach objawy się nasilają.

W razie potrzeby lekarz kieruje na badania dodatkowe:

• badania laboratoryjne krwi,
• badania obrazowe, np. rezonans magnetyczny kręgosłupa lub głowy,
• badanie przewodnictwa nerwowego (EMG).

Badanie przewodnictwa nerwowego i elektromiografię wykonujemy w naszej pracowni neurofizjologii klinicznej w Bilbao, gdy zleci je lekarz (wizyty po hiszpańsku). Leczenie zależy od przyczyny: nie ma jednego uniwersalnego sposobu na drętwienie rąk.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i przegląd o zespole cieśni nadgarstka w The Lancet Neurology (Padua i wsp., 2016) różnie rozkładają akcenty:

• Rola badań nerwów: mp.pl wymienia badanie przewodnictwa nerwowego (EMG) wśród badań, na które lekarz kieruje w razie potrzeby. Przegląd pisze, że badania elektrodiagnostyczne i obrazowanie nerwu dają dodatkowe informacje o stopniu uszkodzenia, ale ich dokładna korzyść dla chorych nie jest znana.
• Najlepsze postępowanie: mp.pl podkreśla, że leczenie zależy od przyczyny. Przegląd zaznacza, że w zespole cieśni nadgarstka istnieją metody zachowawcze i operacyjne, ale brakuje dowodów, jak najlepiej oceniać chorych i wybierać leczenie; mimo to diagnoza zwykle jest szybka, a chorzy dobrze reagują na leczenie.
• Najczęstsza przyczyna: według mp.pl przyczyna parestezji najczęściej leży w sferze psychicznej, a zespół cieśni nadgarstka to najczęstsza choroba nerwu kończyny górnej. Przegląd opisuje ten zespół jako najczęstszy na świecie zespół ucisku nerwu obwodowego.

10W skrócie

Najważniejsze o drętwieniu rąk

• Drętwienie rąk to częsty objaw, zwykle niegroźny.
• Przemijające przyczyny to m.in. ułożenie ręki, niedobory, odwodnienie, przetrenowanie i stres.
• Drętwienie konkretnych palców podpowiada, który nerw jest uciśnięty.
• W nocy ręce drętwieją często od ułożenia, ale też w zespole cieśni nadgarstka.
• Drętwienie dłoni i stóp może oznaczać polineuropatię.
• Bez jasnej przyczyny zgłoś się do lekarza rodzinnego; może zlecić badania krwi, obrazowe lub EMG.