Nudności i wymioty: przyczyny i co pomaga

01Co to jest

Czym są nudności i wymioty

Mp.pl wyjaśnia, że nudności i wymioty nie są chorobami, lecz objawami chorób.

• nudności to nieprzyjemne, niebolesne uczucie potrzeby zwymiotowania,
• wymioty to gwałtowne wyrzucenie treści żołądka przez usta w wyniku silnych skurczów mięśni brzucha i klatki piersiowej; zwykle poprzedzają je nudności,
• regurgitacja to cofanie się treści żołądka do ust bez wysiłku i bez odruchu wymiotnego,
• ruminacja to żucie i połykanie pokarmu cofającego się z żołądka.

Nudności i wymioty często towarzyszą innym objawom, takim jak ból w nadbrzuszu, zgaga, odbijanie i brak apetytu.

02Mechanizm

Skąd bierze się odruch wymiotny

Według mp.pl za odruch wymiotny odpowiada ośrodek w rdzeniu przedłużonym. Bodźce mogą do niego docierać z wielu miejsc:

• z gardła,
• z narządów jamy brzusznej, np. przy zatruciu pokarmowym,
• z serca, dlatego wymioty mogą być wczesnym objawem zawału, a także z płuc i opłucnej,
• z ucha wewnętrznego, stąd wymioty w chorobie lokomocyjnej i morskiej,
• z ośrodków węchu i kory mózgowej, np. przy przykrym zapachu lub widoku,
• ze strefy w mózgu wrażliwej na substancje we krwi, m.in. w ciąży, przy ciężkim zatruciu, chorobach wątroby czy nerek.

Z założenia wymioty mają usunąć z organizmu szkodliwe toksyny lub drobnoustroje.

03Przyczyny

Najczęstsze przyczyny

Mp.pl podaje, że nudności i wymioty często wiążą się ze względnie niegroźnymi stanami, np. nadużyciem alkoholu, stresem czy wczesną ciążą, ale mogą też być objawem poważnych chorób. Wymioty ostre trwają 1–2 dni i najczęściej wywołują je infekcje, leki lub toksyny; wymioty przewlekłe trwają ponad 7 dni i zwykle są objawem chorób przewlekłych.

• leki, m.in. stosowane w chemioterapii, opioidy, oraz alkohol,
• choroby układu nerwowego, np. migrena, guzy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, udar,
• choroby psychiczne, np. depresja, anoreksja, bulimia, silny stres,
• choroby błędnika, np. choroba Ménière’a, choroba lokomocyjna,
• choroby przewodu pokarmowego, np. nieżyt żołądkowo-jelitowy, zatrucie pokarmowe, niedrożność jelit, choroba wrzodowa, zapalenie wyrostka,
• choroby dróg żółciowych, wątroby i trzustki,
• choroby hormonalne i nerek, np. cukrzycowa kwasica ketonowa, mocznica, kolka nerkowa,
• zawał i niewydolność serca, radioterapia,
• przyczyny fizjologiczne, np. ciąża lub przykre zapachy.

04Po posiłku

Wymioty po posiłku

Według mp.pl wymioty krótko po posiłku mogą wynikać ze zwężenia odźwiernika żołądka, np. przy chorobie wrzodowej lub nowotworze, z ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego, trzustki lub żołądka, z nadwrażliwości pokarmowej albo z zaburzeń psychicznych: anoreksji, bulimii lub depresji.

Osoby, u których przyczynę wymiotów już rozpoznano, powinny według mp.pl unikać sytuacji i pokarmów, które je wywołują, np. w chorobach żołądka, trzustki, dróg żółciowych i wątroby. Należy też unikać leków wywołujących nudności, np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych. O żywieniu przy refluksie przeczytasz w poradniku dieta na refluks.

05Odwodnienie

Odwodnienie i inne powikłania

Mp.pl podkreśla, że wymioty, niezależnie od przyczyny, powodują utratę wody i elektrolitów. Może to prowadzić do odwodnienia, a zaburzenia elektrolitowe nawet do groźnych zaburzeń pracy serca i objawów neurologicznych.

Uzupełnienie strat jest szczególnie pilne u dzieci i osób starszych, u których odwodnienie rozwija się szybciej. Stosuje się płyny wieloelektrolitowe; gdy wymioty uniemożliwiają picie, konieczne mogą być kroplówki na SOR lub w szpitalu.

Inne powikłania to zachłyśnięcie i zachłystowe zapalenie płuc, pęknięcie ściany przełyku lub jego błony śluzowej oraz niedożywienie przy długotrwałych wymiotach.

07Badania

Jak lekarz szuka przyczyny

Mp.pl wyjaśnia, że często wystarczają wywiad i badanie: biegunka sugeruje zatrucie pokarmowe, zawroty głowy chorobę błędnika, ból głowy ze sztywnością karku zapalenie opon. U osób z niewyjaśnionymi nudnościami, które mogą być w ciąży, należy od razu wykonać test ciążowy.

Pomocne są badania krwi i moczu, a w razie potrzeby badania obrazowe głowy, RTG klatki piersiowej, EKG, gastroskopia, USG lub tomografia brzucha. Przy wymiotach przewlekłych bez jasnej przyczyny może być potrzebna konsultacja endokrynologa, psychologa lub psychiatry.

08Co robić

Co można zrobić samemu

Według mp.pl słabe nudności i wymioty o oczywistej przyczynie, np. choroba lokomocyjna, nadużycie alkoholu, potwierdzona ciąża czy przykre zapachy, nie wymagają natychmiastowej wizyty u lekarza. Często wystarczy unikać ich przyczyny.

Same nudności można często powstrzymać bardzo głębokim i powolnym oddychaniem. W części przypadków nie ma sensu wstrzymywać wymiotów, bo mają charakter obronny i usuwają truciznę, np. po nadużyciu alkoholu. Przy niepowściągliwych wymiotach w ciąży konieczna jest wizyta u ginekologa.

Gdy przyczyna jest niejasna, a wymioty nawracają, nawet słabo nasilone, mp.pl zaleca zgłosić się do lekarza rodzinnego. Skonsultuj się z lekarzem także wtedy, gdy nie udaje się utrzymać płynów.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Mp.pl uznaje za przewlekłe wymioty trwające ponad 7 dni. Przegląd Lacy, Parkman i Camilleri z 2018 roku w czasopiśmie gastroenterologicznym definiuje przewlekłe nudności i wymioty jako objawy trwające co najmniej 4 tygodnie.

Przegląd dzieli przyczyny na żołądkowo-jelitowe, np. gastroparezę i zespół cyklicznych wymiotów, oraz pozażołądkowe, np. leki, choroby błędnika i układu nerwowego. Po wykluczeniu przyczyn anatomicznych, mechanicznych i biochemicznych przyczyny żołądkowo-jelitowe dzieli się według tego, czy opróżnianie żołądka jest opóźnione, czy prawidłowe.

Autorzy zaznaczają, że nie ma potwierdzonego algorytmu leczenia przewlekłych nudności i wymiotów, a leczenie należy ustalać, rozważając korzyści, działania niepożądane i koszty.

10Podsumowanie

Najważniejsze o nudnościach i wymiotach

• Nudności i wymioty to objawy, a nie choroby; ich przyczyn jest bardzo wiele.
• Często wynikają z niegroźnych sytuacji, np. choroby lokomocyjnej, alkoholu czy stresu.
• Każde obfite wymioty grożą odwodnieniem, zwłaszcza u dzieci i osób starszych.
• Gwałtowne wymioty z wysoką gorączką, silnym bólem, krwią lub fusami wymagają pilnej pomocy.
• Samemu można głęboko i powoli oddychać, unikać przyczyny i uzupełniać płyny.
• Nawracające wymioty o niejasnej przyczynie to powód do wizyty u lekarza rodzinnego.