Nieświeży oddech: skąd się bierze i jak się go pozbyć

01Definicja

Czym jest halitoza

Według mp.pl halitoza to nieprzyjemny zapach z ust podczas wydychania powietrza, wyczuwany przez osobę, której dotyczy, lub przez osoby w jej otoczeniu. Mp.pl wyróżnia:

• halitozę fizjologiczną: po nocy, gdy wydziela się mniej śliny, ustępuje po umyciu zębów, wypiciu płynu lub posiłku; także zapach po paleniu, czosnku, cebuli czy alkoholu, utrzymujący się do kilku godzin,
• halitozę patologiczną, będącą skutkiem choroby,
• halitozę rzekomą: osoba wyczuwa zapach ze swoich ust, ale nie potwierdzają go inni ani badanie. Jej odmianą jest halitofobia, czyli lęk przed nieświeżym oddechem, który w rzeczywistości nie występuje.

02Jama ustna

Przyczyny w jamie ustnej

Mp.pl podaje, że przykry zapach powodują głównie lotne związki siarki wytwarzane przez bakterie, które rozkładają białka ze śliny, złuszczonego nabłonka i resztek jedzenia. Przyczynami mogą być:

• niedostateczna higiena, w tym resztki jedzenia pod protezami, mostami lub aparatami ortodontycznymi,
• nalot na tylnej części grzbietu języka,
• zapalenie dziąseł i przyzębia,
• nieszczelne wypełnienia i zęby z martwą miazgą,
• zakażenia bakteryjne i grzybicze,
• zmniejszone wydzielanie śliny, np. w zespole Sjögrena lub jako działanie niepożądane leków.

Według pytań z pediatrii w mp.pl u dzieci potwierdzono związek nieświeżego oddechu z nalotem na tylnej części języka, płytką nazębną i krwawieniem z dziąseł. Więcej: biały nalot na języku.

03Laryngologia

Nos, zatoki i migdałki

Pytania z pediatrii w mp.pl podają, że 5–8% przypadków ma źródło w uszach, nosie i gardle. Należą do nich:

• zapalenie zatok,
• ropne zapalenie migdałków i ropień okołomigdałkowy,
• skrzywienie przegrody nosa,
• ciało obce w nosie.

O zatokach piszemy w poradniku zapalenie zatok, a o migdałkach w poradniku zapalenie migdałków.

04Kamienie

Kamienie migdałkowe a nieświeży oddech

Kamienie migdałkowe to według mp.pl zwapniałe masy ze złuszczonego nabłonka i komórek odpornościowych, które gromadzą się w kryptach migdałków. Zwykle nie dają objawów, ale większe mogą powodować:

• uporczywy, cuchnący oddech, który pacjenci zgłaszają najczęściej,
• nieprzyjemny posmak w ustach,
• ból gardła i stan zapalny migdałka.

Mp.pl zaznacza, że w tym przypadku szczotkowanie zębów czy płukanie ust środkami antyseptycznymi nie przynosi zadowalającej poprawy. Małe kamienie często usuwa się odkasływaniem lub odchrząkiwaniem. Gdy dają objawy, stosuje się płukanie gardła, ręczne usuwanie w gabinecie albo zabiegi zamykające krypty. Usunięcie migdałków jest zarezerwowane dla bardzo rzadkich przypadków.

05Inne choroby

Przyczyny poza jamą ustną i gardłem

Rzadziej nieświeży oddech wynika według mp.pl z chorób:

• przewodu pokarmowego, np. choroby refluksowej przełyku czy uchyłków przełyku,
• dróg oddechowych, np. zapalenia lub rozstrzeni oskrzeli,
• ogólnoustrojowych, np. cukrzycy, niewydolności nerek lub wątroby.

Mp.pl podaje też, że znakomita większość przyczyn znajduje się w jamie ustnej, a choroby przewodu pokarmowego odpowiadają tylko za niewielki odsetek przypadków. O refluksie piszemy w poradniku dieta na refluks.

06Co pomaga

Jak pozbyć się nieświeżego oddechu

Mp.pl zaleca najpierw przeanalizować nawyki. Postępowanie objawowe obejmuje:

• staranne mycie zębów, najlepiej po każdym posiłku,
• czyszczenie przestrzeni między zębami nicią dentystyczną,
• usuwanie nalotu z języka,
• płukanie ust płynem z chlorheksydyną, chlorkiem cetylopirydyniowym, dwutlenkiem chloru lub cynkiem,
• rzucenie palenia i ograniczenie czosnku i cebuli,
• picie odpowiedniej ilości płynów,
• żucie bezcukrowej gumy miętowej, która zwiększa wydzielanie śliny.

Przegląd Cochrane Outhouse i wsp. z 2006 roku objął 2 badania z 40 uczestnikami. Skrobaczki i czyściki do języka zmniejszały poziom związków siarki nieco bardziej niż szczoteczka, ale efekt utrzymywał się nie dłużej niż 30 minut, a dowody oceniono jako słabe i niepewne.

07Lekarz

Kiedy do lekarza i jak wygląda diagnostyka

Jeśli zmiana nawyków nie pomaga, mp.pl zaleca wizytę u lekarza rodzinnego. Według mp.pl:

• rozpoznanie opiera się głównie na relacji pacjenta i osób z otoczenia, a lekarz weryfikuje zapach podczas wizyty,
• lotne związki siarki w wydychanym powietrzu można zmierzyć halimetrem,
• lekarz najpierw szuka przyczyny w jamie ustnej, a potem może skierować na konsultację laryngologiczną i dalsze badania,
• czasem potrzebna jest współpraca stomatologa, laryngologa i internisty.

W naszej poradni laryngologii w Bilbao szukamy przyczyn nieświeżego oddechu w nosie, zatokach i gardle (wizyty po hiszpańsku).

08Halitoza rzekoma

Gdy czujesz zapach, którego inni nie czują

Według mp.pl w halitozie rzekomej z zaburzeniami węchu i smaku lekarz zaleca konsultację neurologiczną, a w pozostałych przypadkach kieruje do psychologa lub psychiatry.

Odpowiedź w dziale gastrologicznym mp.pl określa taką sytuację, gdy zapach nie jest potwierdzany przez otoczenie, jako omamy węchowe. O zaburzeniach węchu piszemy w poradniku utrata węchu.

09Różnice

W czym źródła się różnią

• Odsetek przyczyn w jamie ustnej. Artykuł mp.pl o halitozie podaje ponad 90%, a pytania z pediatrii 80–90%.
• Czyszczenie języka. Mp.pl zaleca usuwanie nalotu z języka, a przegląd Cochrane ocenia dowody na przewagę skrobaczek nad szczoteczką jako słabe i niepewne, z efektem trwającym do 30 minut.
• Płukanki. Mp.pl zaleca płukanki z chlorheksydyną lub cynkiem w halitozie, ale przy kamieniach migdałkowych płukanie antyseptyczne nie przynosi zadowalającej poprawy.
• Halitoza rzekoma. Artykuł mp.pl o halitozie kieruje do psychologa lub psychiatry albo neurologa, a odpowiedź w dziale gastrologicznym nazywa ją omamami węchowymi.

10Podsumowanie

W skrócie

• Nieświeży oddech w większości przypadków pochodzi z jamy ustnej i wywołują go bakterie.
• Zapach rano lub po czosnku, cebuli i papierosach jest fizjologiczny.
• Pomaga staranna higiena zębów i języka, nici dentystyczne, picie płynów i guma bez cukru.
• Przyczyną mogą być też zatoki, migdałki, kamienie migdałkowe i rzadziej choroby ogólne.
• Jeśli zmiana nawyków nie pomaga, warto zgłosić się do lekarza rodzinnego.