Dysleksja rozwojowa: objawy, diagnoza i pomoc

01Co to jest

Czym jest dysleksja rozwojowa

Dysleksja rozwojowa to zaburzenie neurorozwojowe, którego główną cechą jest wolne i niedokładne rozpoznawanie słów podczas czytania. Według przeglądu opublikowanego w The Lancet w 2012 roku występuje we wszystkich badanych kulturach.

W Polsce mówi się też o całej grupie trudności zaczynających się od „dys-”: dysleksji (trudności w czytaniu), dysgrafii (zniekształcone pismo) i dysortografii (trudności z poprawną pisownią). Prof. Maria Kielar-Turska w wywiadzie dla mp.pl zwraca uwagę, że pod jednym zaświadczeniem o dysleksji mogą kryć się różne dysfunkcje, dlatego dobra diagnoza wymaga dokładnego określenia, czego dotyczą trudności danego dziecka.

02Przyczyny

Skąd się bierze dysleksja

Dysleksja ma podłoże neurobiologiczne, czyli wiąże się z innym niż zwykle funkcjonowaniem mózgu. Według przeglądu z The Lancet najlepiej udokumentowana jest teoria fonologiczna: trudności w przetwarzaniu dźwięków mowy. Badania pokazują nieprawidłowe działanie sieci językowej lewej półkuli i odmienny rozwój istoty białej.

Dysleksja może być uwarunkowana genetycznie: jeśli w rodzinie występowały podobne trudności, ryzyko u dziecka jest większe. Zidentyfikowano sześć genów kandydujących, a ich działanie zależy też od środowiska. Wiele różnic w mózgu jest przyczyną, a nie skutkiem dysleksji. Podobne podłoże neurobiologiczne i poznawcze dysleksji obserwuje się w różnych językach.

03Inteligencja

Dysleksja a inteligencja

U dzieci z dysleksją rozwojową możliwości intelektualne są co najmniej w normie. Według prof. Kielar-Turskiej te trudności absolutnie nie zależą od ilorazu inteligencji.

Nie każde dziecko z dysleksją ma wszystkie jej przejawy: obraz jest bardzo indywidualny. Dzieci o niższym poziomie inteligencji mogą mieć podobne trudności w nauce czytania i pisania, ale nie jest to dysleksja rozwojowa. Dlatego diagnoza wymaga badania psychologicznego.

04Pierwsze sygnały

Pierwsze objawy u przedszkolaka

Prof. Kielar-Turska wymienia sygnały, które powinny zwrócić uwagę rodziców:

• mylenie dźwięków różniących się jedną cechą, na przykład dźwięcznością: p–b, k–g,
• słabe zainteresowanie czytaniem i szybkie zniechęcanie się, bo trudno opanować litery i powtarzać zapisane słowa,
• zaburzona koordynacja ruchowa, np. kłopot z łapaniem piłki,
• trudności z odróżnianiem prawej i lewej strony,
• trudności z porządkowaniem w czasie i przestrzeni, np. z opowiedzeniem po kolei, co się wydarzyło.

Wyłapanie tych sygnałów wymaga wrażliwości, uwagi i wiedzy. Jeśli postępy dziecka są powolne lub ich brak, warto je zbadać i uzyskać pomoc.

05Diagnoza

Kiedy i jak rozpoznaje się dysleksję

Według mp.pl wstępną diagnozę można postawić pod koniec wieku przedszkolnego, u pięcio- i sześciolatków. Służą temu badania przesiewowe oparte na skali ryzyka dysleksji: osoby, które stale przebywają z dzieckiem, odpowiadają na szereg pytań. Wynik opiera się na obserwacji, więc jest obarczony subiektywizmem.

Właściwą diagnozę stawia się na podstawie testów psychologicznych, które pokazują, w jakich obszarach dziecko ma największe trudności. W Polsce bezpłatną pomoc psychologiczną oferują poradnie psychologiczno-pedagogiczne, do których nie potrzeba skierowania.

06Strategie

Jak pomóc dziecku z dysleksją

Uwarunkowań neurobiologicznych nie można zmienić, ale można zmniejszać deficyty. Według prof. Kielar-Turskiej mózg ma ogromne możliwości adaptacyjne: jedne ośrodki mogą wspierać inne. Z każdym dzieckiem trzeba wypracować indywidualne strategie.

• Pamięć ruchowa: pisanie wyrazu, by oprócz pamięci wzrokowej i słuchowej zaangażować ruch.
• Rytm i rymowanki ułatwiające zapamiętywanie.
• Mnemotechniki: grupowanie elementów według podobieństwa znaczenia lub formy i kojarzenie ich z innymi.

Rodzice i nauczyciele powinni odkryć, które strategie działają u danego dziecka, i je doskonalić.

07Motywacja

Rola rodziców: motywacja zamiast etykiety

Najważniejsze jest, by rodzice i nauczyciele wspierali dziecko, a nie etykietowali go słowami „nie poradzisz sobie, bo masz dysleksję”. Dziecko będzie potrzebowało więcej pomocy i czasu, ale sobie poradzi.

Według mp.pl kluczowe jest budzenie motywacji wewnętrznej: pokazywanie, że nauka jest ciekawa, i docenianie każdego postępu. Brak sukcesów bez wsparcia może prowadzić do frustracji, a nawet złości. Po diagnozie rodzice nie powinni wpadać w popłoch, tylko zapytać specjalistę, co mogą zrobić, i porozmawiać z dzieckiem o wspólnej pracy.

08Szkoła

Dysleksja w szkole

Prof. Kielar-Turska opowiada się za stawianiem dzieciom z dysleksją takich samych zadań jak rówieśnikom, z uwzględnieniem w ocenie ich możliwości. Rezygnowanie z wymagań nie pomaga dziecku pokonywać trudności. Jej zdaniem kompetencje nauczyciela szczególnie ujawniają się w pracy z dzieckiem z dysleksją, a nauczenie go płynnego czytania jest także sukcesem nauczyciela.

Nauka języków obcych bywa trudniejsza, bo wymaga nowej analizy dźwięków. Zamiast z góry uprzedzać o trudnościach, warto wzbudzać entuzjazm i zapewniać dziecko, że razem sobie poradzicie.

09Na całe życie

Dysleksja na całe życie, ale nie przeszkoda

Dyslektykiem jest się do końca życia: praca nie usuwa zaburzenia, ale pozwala osiągnąć biegłość. Według mp.pl wielu dyslektyków doskonale opanowało czytanie i pisanie, a odpowiednia motywacja i ćwiczenia mogą doprowadzić do mistrzostwa. Sama prof. Kielar-Turska rozpoznała dysleksję u siebie dopiero na studiach.

W naszej poradni logopedycznej w Bilbao pracujemy z dziećmi z trudnościami w mowie i czytaniu i wspieramy rodziny (wizyty po hiszpańsku). Jeśli trudności zaczęły się od opóźnionej mowy, przeczytaj też poradnik opóźniony rozwój mowy.

10W skrócie

Najważniejsze

• Dysleksja rozwojowa to zaburzenie neurorozwojowe z wolnym i niedokładnym rozpoznawaniem słów.
• Ma podłoże neurobiologiczne, często występuje rodzinnie i nie zależy od inteligencji.
• Pierwsze sygnały to m.in. mylenie podobnych dźwięków, niechęć do czytania i słaba koordynacja.
• Wstępną diagnozę można postawić u pięcio- i sześciolatków; pełną dają testy psychologiczne.
• Pomagają indywidualne strategie, ćwiczenia i motywacja; dysleksja nie zamyka drogi do biegłego czytania.