Opóźniony rozwój mowy: etapy i kiedy do logopedy

01Co to jest

Czym jest opóźniony rozwój mowy

Według mp.pl opóźniony rozwój mowy charakteryzuje się późniejszym pojawieniem się gaworzenia i pierwszych słów, ubogim zasobem słownictwa, opóźnieniem w budowaniu zdań i w wymowie głosek.

Medycyna Praktyczna podkreśla, że opóźnienie rozwoju mowy i języka jest dość powszechne i ma zazwyczaj bardzo dobre rokowanie. Przegląd Cochrane szacuje, że trudności w rozwoju mowy i języka dotyczą około 6% dzieci, a u większości z nich ustępują. Gdy jednak utrzymują się do wieku szkolnego, mogą wpływać na czytanie, pisanie, zachowanie i wyniki w nauce.

02Podstawy

Słuch i rozmowa: warunki rozwoju mowy

Rozwój mowy jest nierozłącznie związany z prawidłowym słuchem. Według mp.pl prawidłowy słuch i stymulujące kontakty społeczne, czyli częsta „rozmowa” z dzieckiem, mówienie do niego i zabawa, to nieodzowny warunek sprawnego rozwoju mowy. Dziecko potrzebuje wzorców, które może naśladować.

Dlatego przy podejrzeniu opóźnienia mowy ważne jest sprawdzenie słuchu. Liczy się też rozumienie: dziecko, które mówi mało, ale rozumie polecenia, jest w innej sytuacji niż dziecko, które nie rozumie mowy.

030–12 miesięcy

Pierwszy rok życia

W pierwszym roku podstawowymi formami wypowiedzi są krzyk i płacz. Według mp.pl kolejno pojawiają się:

• głużenie, czyli gruchanie, np. „gli”, „kii”, „gla” – w 2.–3. miesiącu,
• gaworzenie, czyli powtarzanie sylab bez określonego znaczenia, np. „ma-ma”, „ba-ba”, „ta-ta” – między 6. a 12. miesiącem,
• echolalia, czyli naśladowanie i powtarzanie dźwięków – około 9. miesiąca,
• pierwsze słowa ze zrozumieniem – pod koniec 1. roku życia, np. „mama”, „tata”, „da”, „pa”, z pokazywaniem osób i przedmiotów.

Brak gaworzenia, niewyciąganie rączek do ludzi i przedmiotów czy nieodpowiadanie uśmiechem na uśmiech w okresie niemowlęcym to według psychologa z mp.pl sygnał, że warto poradzić się psychologa.

0418 miesięcy

Około 18. miesiąca

Drugi rok życia to tak zwany okres wyrazu. Dziecko zaczyna wypowiadać pojedyncze wyrazy, wyrazy-zdania lub pseudozdania. Według mp.pl 18-miesięczne dzieci wypowiadają zwykle około 6 słów.

Typowe jest wymawianie tylko pierwszej sylaby lub końcówki wyrazu, na przykład „ne” zamiast „nie”, „da” zamiast „daj” czy „mi” zamiast „miś”. Na tym etapie zakres normy jest szeroki: część dzieci w wieku około 20 miesięcy mówi niemal pełnymi zdaniami, a inne do 3. roku życia wypowiadają pojedyncze słowa.

052 lata

Około 2. roku życia

Według mp.pl około 2. roku życia dziecko powinno zacząć łączyć słowa. Wymowa wielu głosek nie jest jeszcze prawidłowa, ale nie powinno to niepokoić rodziców.

W badaniu ponad 1700 dwulatków późny rozwój mowy stwierdzono u 13,4% dzieci według kwestionariusza obejmującego rozumienie i mówienie, a u 19,1% według samego pytania o łączenie słów. To pokazuje, że wolniejszy start mowy jest częsty – dlatego ocenia się nie tylko liczbę słów, ale też rozumienie, słuch i kontakt z dzieckiem.

062,5 roku

Po 2,5 roku: kiedy do logopedy

Psycholog z mp.pl wskazuje, że jeśli dziecko w wieku 2,5 roku ma zbadany i prawidłowy słuch, a mimo to:

• wybiórczo reaguje na własne imię,
• wydaje tylko gardłowe dźwięki,
• nie powtarza sylab,
• nie „mówi po swojemu”, czyli nie ma własnych określeń na konkretne rzeczy,

to jest wskazanie do konsultacji logopedycznej. Jeśli dodatkowo dziecko unika przytulania, sztywnieje przy kontakcie albo nie szuka pocieszenia u bliskich, warto poradzić się też psychologa. O tym, czy to autyzm, decyduje lekarz psychiatra po obserwacji dziecka i rozmowie z rodzicami.

07Spokojnie

Kiedy zwykle nie ma powodów do niepokoju

Ekspert mp.pl odpowiadający na pytanie mamy 20-miesięcznego chłopca, który mówił kilkanaście słów, uspokaja: jeśli dziecko nie ma problemów ze słuchem, rozumie, co się do niego mówi, i wykonuje proste polecenia, nie ma powodów do niepokoju. Każde dziecko rozwija się w indywidualnym tempie.

Jeśli jednak problem się utrzymuje, może być potrzebna pomoc logopedy. Lepiej skonsultować wątpliwości wcześniej, niż czekać, aż dziecko „z tego wyrośnie”.

08Ryzyko

Co zwiększa ryzyko opóźnienia mowy

W tym samym badaniu dwulatków ryzyko późnego rozwoju mowy wiązało się z występowaniem podobnych trudności w rodzinie, płcią męską i wczesnymi czynnikami rozwoju neurobiologicznego.

Nie było natomiast związane z wykształceniem rodziców, sytuacją materialną rodziny, zdrowiem psychicznym rodziców, stylem wychowania ani funkcjonowaniem rodziny. Opóźniona mowa nie jest więc winą rodziców.

09Pomoc

Jak wspierać mowę dziecka i jak działa terapia

• Dużo mów do dziecka i rozmawiaj z nim: dziecko uczy się przez naśladowanie.
• Nie używaj zdrobnień i nie zniekształcaj wyrazów.
• Gdy dziecko zainteresuje się bajkami, czytaj mu codziennie książki odpowiednie do wieku.
• Opowiadaj, rozmawiaj i baw się słowami: to wzbogaca słownictwo i uczy gramatyki.

Przegląd Cochrane wykazał, że terapia logopedyczna jest skuteczna u dzieci z trudnościami w wymowie głosek i w słownictwie. Nie stwierdzono różnic między terapią prowadzoną przez terapeutę a terapią prowadzoną przez przeszkolonych rodziców. W naszej poradni logopedycznej w Bilbao oceniamy rozwój mowy i pokazujemy rodzicom, jak ćwiczyć w domu (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Gaworzenie pojawia się między 6. a 12. miesiącem, pierwsze słowa ze zrozumieniem pod koniec 1. roku.
• W wieku 18 miesięcy dzieci mówią zwykle około 6 słów, a około 2. roku zaczynają łączyć słowa.
• Rozumienie mowy i prawidłowy słuch są równie ważne jak liczba słów.
• Po 2,5 roku brak własnych słów i słabe reagowanie na imię to wskazanie do logopedy.
• Opóźnienie mowy jest częste i ma zwykle bardzo dobre rokowanie; terapia jest skuteczna.