Ból gardła: przyczyny, domowe sposoby i kiedy do lekarza

01Co to jest

Czym jest ból gardła

Mp.pl opisuje ból gardła jako dolegliwości ze strony gardła, migdałków podniebiennych i ich bezpośredniego sąsiedztwa. Skargi na ból gardła są bardzo częste i mogą dotyczyć osób w każdym wieku.

Ból ma różne nasilenie i charakter. Bywa opisywany jako drapanie, kłucie, swędzenie, uczucie ciała obcego, ból przy przełykaniu albo ból, który uniemożliwia połykanie. Może obejmować całe gardło lub być silniejszy po jednej stronie. Ból z okolicy migdałków i nasady języka może promieniować do ucha.

02Infekcje

Najczęstsze przyczyny: infekcje

Według mp.pl najczęstszą przyczyną bólu gardła są zmiany zapalne błony śluzowej gardła lub migdałków spowodowane przez wirusy. Bakterie odpowiadają za 10–30% przypadków u dzieci i 5–10% u dorosłych. Najczęstszą bakterią wywołującą zapalenie gardła są paciorkowce z grupy A.

Ból i drapanie w gardle to typowe objawy przeziębienia. Jeśli ból pojawia się nagle, a towarzyszą mu złe samopoczucie, gorączka, ból głowy i mięśni, można podejrzewać infekcję wirusową lub bakteryjną. Więcej o niej w poradniku o zapaleniu gardła.

03Inne przyczyny

Inne przyczyny bólu gardła

Mp.pl wymienia też inne przyczyny:

• przewlekłe zakażenia i stany zapalne, np. przewlekłe zapalenie zatok, przewlekłe ropne zapalenie gardła i migdałków albo przewlekłe zapalenie gardła wywołane przez alkohol czy dym tytoniowy,
• ciało obce w gardle lub przełyku: wtedy ból jest zwykle nagły, ostry i kłujący, pojawia się w czasie posiłku i nasila przy połykaniu,
• oparzenie termiczne, np. gorącą herbatą, lub chemiczne,
• ropnie rozwijające się w sąsiedztwie gardła,
• chorobę refluksową przełyku; wtedy potrzebne jest leczenie refluksu (zob. dieta na refluks).

Zwykle przyczyny są błahe i dolegliwości mijają same, ale czasem ból gardła bywa pierwszym objawem poważnej choroby albo choroby w innym miejscu ciała.

04Przy przełykaniu

Ból gardła przy przełykaniu i silny ból

Według mp.pl ból gardła często nasila się podczas przełykania. Czasem jest tak silny, że utrudnia połykanie, co zdarza się m.in. w mononukleozie i anginie.

Silny ból gardła z trudnościami w połykaniu, nieprzyjemnym zapachem z ust i gorączką może wskazywać na mononukleozę lub anginę, czyli ostre zapalenie gardła i migdałków. O anginie przeczytasz w poradniku o zapaleniu migdałków.

05Jednostronny ból

Jednostronny, przewlekły ból gardła

Mp.pl ostrzega, że przewlekły, stały ból z trudnością w przełykaniu, niezwiązany z infekcją, może być spowodowany chorobą nowotworową gardła. Ból jest wtedy zwykle jednostronny. Mogą mu towarzyszyć guz na szyi, ból ucha, szczękościsk, a w zaawansowanej chorobie także duszność.

Zmiany nowotworowe najczęściej występują w środkowej, czyli ustnej, części gardła. Czynnikami ryzyka są palenie papierosów i nadużywanie alkoholu. Jednostronnego bólu, który z czasem narasta i dokucza przy połykaniu, nie należy lekceważyć.

06Kiedy do lekarza

Kiedy z bólem gardła do lekarza

Według mp.pl wiele osób radzi sobie z bólem gardła samodzielnie, ale nie należy zwlekać z wizytą u lekarza rodzinnego lub laryngologa, gdy:

• ból jest przewlekły,
• nagle pojawia się silny ból bez cech infekcji,
• towarzyszą mu niepokojące objawy, np. trudności w połykaniu czy krwawienie,
• ból jest jednostronny i narasta.

W poradniku o bólu gardła u dzieci mp.pl wymienia jako powody do porady lekarskiej gorączkę powyżej 38,4°C, trudności w połykaniu i oddychaniu, odmowę picia, „kluskowatą” mowę i nadmierne ślinienie się małego dziecka. Natychmiastowej pomocy wymagają duszność, niemożność przełknięcia śliny, trudności w poruszaniu szyją, powiększenie jej obwodu i szczękościsk. Przy duszności transport do szpitala odbywa się w pozycji siedzącej.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao diagnozujemy przewlekły i nawracający ból gardła (wizyty po hiszpańsku).

07Badanie

Co zrobi lekarz

Mp.pl podaje, że podstawą jest wywiad. Lekarz pyta o charakter bólu, jego miejsce, czas trwania, zmiany w czasie i objawy towarzyszące. Następnie bada gardło w świetle lampy lub latarki, czasem ze szpatułką. W razie wątpliwości kieruje do laryngologa na pełne badanie.

Gdy okoliczności i objawy, np. katar, kaszel czy bóle mięśni, wskazują na infekcję wirusową, dodatkowe badania nie są potrzebne. Przy podejrzeniu anginy paciorkowcowej lekarz może zlecić szybki test na antygen paciorkowców lub posiew wymazu, a przy podejrzeniu mononukleozy badania krwi. Badania obrazowe zwykle nie są potrzebne.

08Domowe sposoby

Domowe sposoby na ból gardła

Według mp.pl, gdy ból gardła jest objawem infekcji, np. przeziębienia, można sięgnąć po domowe sposoby:

• nawilżanie gardła, np. picie małymi łykami ciepłego mleka z miodem,
• płukanie gardła ciepłym roztworem soli,
• picie odpowiedniej ilości płynów i jedzenie potraw niedrażniących gardła, bez bardzo ostrych, kwaśnych czy twardych,
• tabletki do ssania bez recepty, które zwykle zawierają leki przeciwzapalne, przeciwbólowe, mentol, zioła lub substancje przeciwdrobnoustrojowe; przed użyciem trzeba przeczytać ulotkę lub zapytać lekarza albo farmaceutę.

Mp.pl zaznacza, że nie ma jednoznacznych danych, by lody pomagały na ból gardła, ani by szkodziły przy przeziębieniu. Obserwacje wskazują, że zimne pokarmy mogą łagodzić ból, więc jeśli komuś przynoszą ulgę, może je jeść.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Antybiotyki. Mp.pl podkreśla, że większość bólów gardła wywołują wirusy i że leczenie zależy od przyczyny. Przegląd Cochrane z 2021 roku (Spinks i wsp., 29 badań, 15 337 przypadków) wykazał, że antybiotyki zmniejszały ból gardła i ból głowy w trzecim dniu, ale 82% osób bez antybiotyku nie miało objawów po tygodniu.
• Powikłania. Według przeglądu antybiotyki zmniejszały ryzyko ostrego zapalenia ucha środkowego i ropnia okołomigdałkowego, choć powikłania ropne były rzadkie.
• Stare badania. Przegląd zaznacza, że większość badań przeprowadzono w latach 50. XX wieku, gdy poważne powikłania były znacznie częstsze niż dziś, a mało badań odróżniało zakażenia bakteryjne od wirusowych.

10W skrócie

Najważniejsze o bólu gardła

• Ból gardła najczęściej wywołuje infekcja wirusowa, np. przeziębienie.
• Często nasila się przy przełykaniu; bardzo silny może wskazywać na anginę lub mononukleozę.
• Ulgę przynoszą nawilżanie gardła, płukanie roztworem soli i tabletki do ssania.
• Przewlekły, jednostronny, narastający ból wymaga wizyty u lekarza.
• Duszność i niemożność przełknięcia śliny wymagają natychmiastowej pomocy.
• Badania dodatkowe zwykle nie są potrzebne.