Mononukleoza zakaźna: objawy, leczenie i powrót do formy

01Przyczyna

Czym jest mononukleoza zakaźna

Według mp.pl mononukleoza zakaźna jest ostrą chorobą wywołaną przez pierwsze w życiu zakażenie wirusem Epsteina i Barr (EBV). Wirus pozostaje w organizmie do końca życia w postaci utajonej i okresowo jest wydalany w ślinie.

Mp.pl podaje, że mononukleoza najczęściej występuje u dzieci, a nastolatki i dorośli stanowią około jednej trzeciej chorych. Przegląd Cochrane Rezk i wsp. podaje, że ponad 95% dorosłych na świecie przeszło zakażenie EBV, a większość objawowych zachorowań przypada na wiek 15–24 lat.

02Zakażenie

Jak można się zarazić

Według mp.pl:

• materiałem zakaźnym jest głównie ślina, a do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt z osobą chorą, rzadko drogą kropelkową,
• dzieci mogą się zakazić przez przedmioty zanieczyszczone śliną, np. zabawki, picie z tej samej butelki czy dzielenie się kęsami jedzenia,
• okres wylęgania jest długi i wynosi 30–50 dni,
• osoba chora może zarażać przez wiele miesięcy, nawet do 1,5 roku.

Zarażać mogą też osoby w bezobjawowym okresie wylęgania i osoby, które przechodzą zakażenie bez objawów.

03Objawy

Objawy mononukleozy

Według mp.pl choroba zaczyna się niecharakterystycznie: bólem głowy, złym samopoczuciem, apatią i osłabieniem. Po kilku dniach pojawiają się:

• wysoka gorączka, która tylko nieznacznie spada po lekach przeciwgorączkowych,
• zapalenie gardła (angina), często z rozległymi nalotami na migdałkach,
• powiększenie węzłów chłonnych, najbardziej widoczne na szyi; węzły nie bolą przy dotykaniu,
• po 3–4 dniach gorączki powiększenie wątroby i śledziony,
• zatkany nos i obrzęk powiek,
• punkcikowate, wybroczynowe plamki na podniebieniu.

O powiększonych węzłach piszemy też w poradniku powiększone węzły chłonne na szyi.

04Angina

Mononukleoza czy angina

Mononukleoza może przypominać anginę paciorkowcową i bywa z nią mylona. Według mp.pl mononukleozę odróżniają:

• uogólnione, a nie tylko miejscowe powiększenie węzłów chłonnych,
• długo utrzymująca się gorączka,
• powiększenie wątroby i śledziony,
• zatkany nos.

Mp.pl podaje też, że o mononukleozie trzeba pomyśleć, gdy w trakcie leczenia domniemanej anginy po antybiotyku pojawi się czerwona wysypka albo gdy mimo leczenia objawy nie ustępują. Więcej o anginie: zapalenie migdałków i zapalenie gardła.

05Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje mononukleozę

Podejrzenie mononukleozy lekarz stawia na podstawie objawów. Według mp.pl pomocne są badania:

• morfologia krwi z rozmazem: przewaga komórek jednojądrzastych i limfocyty atypowe,
• aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT), bo zapalenie wątroby często towarzyszy tej chorobie,
• badanie serologiczne: za świeżym zakażeniem przemawiają dodatnie przeciwciała anty-VCA IgM przy ujemnych anty-EBNA.

Przy objawach mononukleozy dorosły powinien według mp.pl zgłosić się do lekarza POZ. Gdy rozpoznanie jest trudne, diagnostykę prowadzi się w szpitalu.

06Leczenie

Jak leczy się mononukleozę

Leczenie jest objawowe. Mp.pl zaleca:

• leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, np. paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• dużo płynów,
• oszczędzający tryb życia, a w czasie gorączki leżenie w łóżku.

Przy silnym obrzęku dróg oddechowych lekarz może podać glikokortykosteroidy. Leków przeciwwirusowych według mp.pl się nie stosuje. Przy duszności, odwodnieniu lub innych powikłaniach może być potrzebne leczenie w szpitalu.

07Badania

Co mówią badania o lekach

• Sterydy. Przegląd Cochrane Rezk i wsp. objął 7 badań z 362 uczestnikami. W 8 z 10 ocen nie stwierdzono korzyści. Dwa badania wykazały mniejszy ból gardła po 12 godzinach, ale efekt się nie utrzymał. Według wniosków przeglądu dowody na skuteczność sterydów są niewystarczające.
• Leki przeciwwirusowe. Przegląd Cochrane De Paor i wsp. objął 7 badań z 333 uczestnikami. Czas do wyzdrowienia skrócił się średnio o 5 dni, ale z szerokim przedziałem ufności, a jakość dowodów była bardzo niska. Przegląd zaznacza, że zmęczenie może się utrzymywać u około 10% chorych po 6 miesiącach.
• Antybiotyki. Według mp.pl u 80–90% chorych po aminopenicylinie, np. amoksycylinie, pojawia się czerwona, odropodobna wysypka. W badaniu Chovel-Sella i wsp. z 2013 roku wysypka po amoksycylinie wystąpiła u 29,5% hospitalizowanych dzieci.

08Sport

Śledziona, sport i powikłania

W mononukleozie śledziona może być powiększona, a stosunkowo niewielki uraz brzucha może doprowadzić do jej pęknięcia. Według mp.pl to bardzo rzadkie powikłanie, występujące u mniej niż 1% osób aktywnie uprawiających sport. Osoby trenujące powinny zrezygnować z treningów co najmniej na 4 tygodnie, do czasu powrotu śledziony do prawidłowej wielkości.

Inne powikłania według mp.pl:

• utrudnienie oddychania i połykania przez powiększone migdałki i węzły chłonne: około 1% chorych,
• powikłania hematologiczne, zwykle łagodne: 25–50% przypadków, w tym niedokrwistość hemolityczna u około 2–3% chorych,
• zaburzenia neurologiczne, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych: 1–5% chorych.

W naszej poradni laryngologii w Bilbao oceniamy ból gardła i powiększone migdałki (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

W czym źródła się różnią

• Czas trwania. Mp.pl podaje, że objawy ustępują całkowicie w ciągu 2–3 miesięcy. Przegląd Cochrane Rezk i wsp. podaje, że choroba trwa zwykle 2–3 tygodnie, ale objawy mogą się utrzymywać tygodniami, a czasem miesiącami.
• Gorączka. Według mp.pl gorączka trwa zwykle 10–14 dni, ale u młodzieży i młodych dorosłych wysoka gorączka może się utrzymywać 2–3 tygodnie.
• Wysypka po antybiotyku. Mp.pl podaje 80–90%, a badanie Chovel-Sella i wsp. 29,5% po amoksycylinie u dzieci, wyraźnie mniej niż około 90% opisywane dawniej dla ampicyliny.
• Antybiotyk. Według artykułu mp.pl o dorosłych antybiotyki zwykle są niewskazane, a inny artykuł mp.pl podaje, że niekiedy są potrzebne przy powikłaniach bakteryjnych, głównie bakteryjnym zapaleniu gardła.
• Zapobieganie. Mp.pl zaleca podstawowe zasady higieny, a przegląd Rezk i wsp. uważa środki ostrożności za niepotrzebne, bo ponad 95% dorosłych przeszło zakażenie EBV.

10Podsumowanie

W skrócie

• Mononukleozę wywołuje wirus EBV przenoszony głównie przez ślinę. Okres wylęgania to 30–50 dni.
• Typowe są wysoka gorączka, angina z nalotami, powiększone węzły chłonne, wątroba i śledziona.
• Leczenie jest objawowe: leki przeciwgorączkowe, płyny, odpoczynek.
• Przez co najmniej 4 tygodnie trzeba unikać treningów i urazów brzucha.
• Duszność, odwodnienie, wysypka krwotoczna lub ból głowy ze sztywnością karku wymagają kontaktu z lekarzem.