ADHD bij volwassenen: kenmerken, diagnose en behandeling

01Wat is het

Wat is ADHD?

Bij ADHD merk je bijvoorbeeld een of meer van deze dingen:

• moeite om je aandacht ergens bij te houden,
• erg druk zijn,
• dingen doen zonder na te denken.

Hierdoor kun je problemen krijgen, zoals thuis, op het werk en met andere mensen. Je vergeet bijvoorbeeld afspraken of maakt slordige fouten.

ADHD is de afkorting van Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. Je hebt de klachten al vanaf dat je kind was, toch ontdekken sommige mensen het pas als ze volwassen zijn. Volwassenen met ADHD hebben vaak minder last van druk zijn dan kinderen met ADHD.

02Opletten

Kenmerken: moeilijk opletten

Als je ADHD hebt, kun je het bijvoorbeeld zo merken:

• je hebt moeite om je aandacht bij iets te houden, zoals bij gesprekken of het lezen van lange stukken tekst,
• je doet veel dingen tegelijk of bent snel afgeleid,
• je maakt slordige fouten, bijvoorbeeld op je werk,
• je komt te laat,
• het lijkt alsof je het niet hoort als iemand iets zegt of vraagt,
• je hebt moeite met het organiseren van taken, zoals op tijd je werk afhebben,
• je bent vaak iets kwijt,
• je vergeet vaak iets, zoals rekeningen betalen of naar een afspraak gaan.

03Druk zijn

Kenmerken: druk zijn en doen zonder nadenken

• onrustig bewegen met je handen en voeten,
• niet stil kunnen zitten of steeds bezig blijven,
• erg veel praten,
• antwoorden voordat iemand klaar is met de vraag,
• vaak door andere mensen heen praten,
• moeite met wachten, bijvoorbeeld in de rij,
• aan iets denken en meteen andere dingen bedenken die ermee te maken hebben,
• je onrustig voelen en moeilijk kunnen ontspannen.

Met ADHD heb je een grotere kans op andere psychische klachten, zoals een depressie, angst of een persoonlijkheidsstoornis, of een verslaving, bijvoorbeeld aan alcohol of drugs.

04Oorzaken

Waardoor komt ADHD?

Artsen weten nog niet precies waardoor ADHD komt. Misschien speelt een of meer van deze dingen mee:

• je hebt familieleden met ADHD,
• je bent te vroeg geboren,
• je had het vroeger thuis moeilijk, bijvoorbeeld doordat er iemand in je familie overleed, je ouders uit elkaar gingen of er problemen met geld waren.

05Diagnose

Onderzoek naar ADHD bij volwassenen

Denk je dat je ADHD hebt? Bespreek het met je huisarts. Je huisarts stuurt je door naar de ggz om te onderzoeken of je ADHD hebt.

Komt uit het onderzoek dat je ADHD hebt, dan krijg je een behandeling bij een psycholoog of psychiater. Soms kan de huisarts je later weer helpen, bijvoorbeeld als je medicijnen bij ADHD slikt en het goed gaat.

Heb je ook andere psychische problemen, zoals een angststoornis, depressie, verslaving of persoonlijkheidsproblemen? Dan bespreek je met je behandelaar wat een goede behandeling is. Ook lichamelijke klachten bespreek je met je behandelaar.

06Zelf doen

Wat kun je zelf doen bij ADHD?

ADHD begrijpen. Probeer je klachten te begrijpen en te herkennen. Zo weet je beter waar problemen door komen en wat je dan kunt doen. Je huisarts, psycholoog of psychiater helpt je daarbij, en je kunt ook over ADHD lezen.

Dingen op dezelfde dagen en tijden doen. Het geeft rust en duidelijkheid als je elke dag weet wat je gaat doen. Dit kan daarbij helpen:

• sta op dezelfde tijden op, eet op dezelfde tijden en ga op dezelfde tijd slapen,
• leg spullen steeds op dezelfde plek,
• zet in je agenda wat je die dag gaat doen, en hoe lang die dingen duren,
• zorg voor een rustige werkplek en bespreek met je leidinggevende hoe je daarvoor zorgt.

07Gedragstherapie

Gedragstherapie bij ADHD

Gedragstherapie leert je om te gaan met ADHD. Je leert bijvoorbeeld:

• herkennen waar je last van hebt,
• dingen op dezelfde tijden en dagen doen,
• zorgen dat dingen lukken waar je goed in bent,
• beter ontspannen,
• beter omgaan met stress,
• dingen beter regelen.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor gedragstherapie bij ADHD (de consulten zijn in het Spaans).

08Coach en medicijnen

Een coach en medicijnen

Hulp van een coach. Heb je moeite met je werk, met contact met anderen of met dingen in huis, zoals je huis schoonhouden? Dan kan een coach je helpen. Die kan ook bij je thuis komen. Je kunt coaching ook in een groep krijgen, samen met andere mensen met ADHD.

Medicijnen. Soms helpen coaching en gedragstherapie niet genoeg. Je kunt dan met een psychiater bespreken of je een tijd medicijnen kunt gebruiken. Deze pillen kunnen je helpen om rustiger te worden en je aandacht beter ergens bij te houden. Ze hebben ook nadelen, zoals bijwerkingen. Bespreek de voor- en nadelen met de psychiater.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Lopez e.a., 2018) bekeek cognitieve gedragstherapie bij volwassenen met ADHD. De review vond 14 gerandomiseerde studies met samen 700 deelnemers. De bronnen vullen elkaar aan:

• Helpt therapie? Thuisarts noemt gedragstherapie als behandeling. De review vond bewijs van lage kwaliteit dat cognitieve gedragstherapie op korte termijn helpt bij volwassenen met ADHD. De kernklachten namen af, zowel vergeleken met op een wachtlijst staan als bij therapie samen met medicijnen vergeleken met medicijnen alleen.
• Somberheid en angst. Volgens de review kan de therapie ook klachten van depressie en angst verbeteren. Thuisarts zegt dat je andere psychische klachten met je behandelaar bespreekt.
• Lange termijn en veiligheid. Er zijn weinig gegevens over de lange termijn. Geen enkele studie meldde ernstige bijwerkingen; vijf deelnemers beschreven wel klachten zoals spanning en angst.

10Samengevat

Het belangrijkste over ADHD bij volwassenen

• Bij ADHD heb je moeite met opletten, ben je erg druk of doe je dingen zonder na te denken.
• Je hebt de klachten al sinds je kindertijd, maar soms ontdek je het pas als volwassene.
• Volwassenen hebben vaak minder last van druk zijn dan kinderen.
• De huisarts stuurt je door naar de ggz voor onderzoek.
• Vaste tijden, een agenda en een rustige werkplek kunnen helpen.
• Gedragstherapie en een coach helpen; soms komen er medicijnen bij, met voor- en nadelen.