ADHD u dorosłych: objawy, diagnoza i leczenie

01Co to jest

Czym jest ADHD

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to według Medycyny Praktycznej zespół trzech grup objawów: braku uwagi, nadmiernej aktywności i impulsywności. Aby je rozpoznać, objawy muszą być nasilone w stopniu niewspółmiernym do rozwoju danej osoby, pojawić się w dzieciństwie i upośledzać funkcjonowanie.

Opisano trzy podtypy ADHD: z przewagą zaburzeń uwagi, z przewagą nadruchliwości i impulsywności oraz mieszany.

02Jak często

Jak często ADHD występuje u dorosłych

Według mp.pl ADHD utrzymuje się w okresie dojrzewania i dorosłości u około 2/3 osób, u których rozpoznano je w dzieciństwie, w pełnej postaci lub jako częściowa remisja. Częstość ADHD u dorosłych wynosi 2–5%. Około 20% rodziców dzieci z ADHD również ma to zaburzenie.

Metaanaliza opublikowana w Journal of Global Health w 2021 roku oszacowała, że ADHD utrzymujące się od dzieciństwa dotyczy 2,58% dorosłych na świecie, a objawowe ADHD, niezależnie od początku w dzieciństwie, 6,76%. Częstość obu postaci zmniejsza się z wiekiem.

03Objawy

Objawy ADHD u dorosłych

Według mp.pl dzieci z ADHD dużo biegają i wspinają się, a dorośli odczuwają raczej wewnętrzny niepokój, niezdolność do odprężenia się lub są nadmiernie rozmowni. Z wiekiem obraz zaburzenia staje się mniej jednoznaczny: dominują niepokój, nieuwaga, dezorganizacja i upośledzenie funkcji wykonawczych, czyli planowania i kontrolowania działań.

• Nadaktywność: trudność z usiedzeniem na zebraniu, w kinie czy przy stole.
• Impulsywność: niecierpliwość, pochopne decyzje, impulsywne wydawanie pieniędzy, szukanie silnych wrażeń.
• Zaburzenia uwagi: rozpraszanie się, dezorganizacja, spóźnienia, szybkie nudzenie się, potrzeba zmian, trudność z podejmowaniem decyzji.
• Emocje: chwiejność nastroju i wybuchy złości.

04Codzienność

Jak ADHD wpływa na życie

Według mp.pl dorośli z ADHD częściej zmieniają pracę i mają niestabilne związki. Częściej ulegają wypadkom, palą, nadużywają alkoholu i narkotyków, mają zaburzenia rytmu dobowego z opóźnieniem fazy snu i częściej wchodzą w konflikt z prawem.

Objawy przekładają się na gorsze wyniki w nauce i pracy, a w efekcie na niższy status finansowy, nawet przy wysokim ilorazie inteligencji. Wiele osób odczuwa izolację, samotność i wstyd z powodu niepowodzeń. Przez lata słyszą o sobie, że są leniwe, niezorganizowane czy mało ambitne.

05Współwystępowanie

ADHD i inne zaburzenia

Według mp.pl u około 75% dorosłych z ADHD współwystępują inne zaburzenia psychiczne: zaburzenia afektywne, lękowe, snu, osobowości, związane z nadużywaniem substancji psychoaktywnych oraz patologiczny hazard.

Utrudnia to rozpoznanie, bo specjaliści czasem traktują te zaburzenia jako jedyne. Przyczyną nadużywania substancji bywają m.in. próby samoleczenia. Według badań przytaczanych przez mp.pl tylko nieznaczny odsetek osób z ADHD nadużywa przepisanych im leków.

06Przyczyny

Skąd się bierze ADHD

ADHD ma silne podłoże genetyczne. Według mp.pl ryzyko u krewnych pierwszego stopnia osoby z ADHD jest około 4–10 razy większe niż w populacji ogólnej i wynosi 20–50%. Czynniki środowiskowe działają raczej w interakcji z genami niż jako główna przyczyna.

Wśród czynników okresu ciąży wymienia się alkohol, nikotynę i narkotyki przyjmowane przez matkę, nadciśnienie i stres w ciąży, wcześniactwo i małą masę urodzeniową. Badania obrazowe wskazują na powtarzalne zmiany w niektórych strukturach mózgu.

07Diagnoza

Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych

Według mp.pl rozpoznanie ADHD to proces złożony, który zwykle wymaga kilku wizyt. Opiera się na dokładnym badaniu psychiatrycznym: wywiadzie o przebiegu rozwoju, analizie obecnych i dawnych objawów, codziennego funkcjonowania oraz innych zaburzeń psychicznych.

Lekarz może poprosić o informacje rodziców, starszego krewnego lub partnera, a przy ustalaniu wieku pojawienia się objawów przydatne bywają świadectwa szkolne. Testy psychologiczne nie są konieczne do rozpoznania, choć mogą pomóc w ocenie funkcjonowania. Objawy ADHD występują też u osób zdrowych i nie ma wyraźnej granicy, dlatego liczy się ich nasilenie i wpływ na życie.

Według mp.pl sama diagnoza często wyjaśnia dotychczasowe, niezrozumiałe problemy i odciąża z poczucia winy i wstydu.

08Leczenie

Leczenie ADHD u dorosłych

Według mp.pl badania potwierdzają skuteczność takich metod, jak:

• farmakoterapia ADHD i zaburzeń współistniejących,
• psychoedukacja, która powinna być pierwszym krokiem,
• terapia poznawczo-behawioralna,
• coaching, indywidualny lub grupowy,
• terapia rodzin,
• pomoc w organizowaniu codziennych aktywności.

Przy ciężkiej depresji lub ciężkich zaburzeniach lękowych w pierwszej kolejności leczy się te zaburzenia, a uzależnienie od substancji psychoaktywnych także należy leczyć najpierw. Według mp.pl leki stymulujące, wbrew panującym opiniom, nie zwiększają ryzyka nadużywania substancji, a mogą je nawet zmniejszać. Farmakoterapia pozwala opanować objawy, ale ich nie wyleczy: po odstawieniu leków objawy mogą wrócić.

09Terapia

Czego uczy coaching i terapia

Według mp.pl program coachingu i terapii poznawczo-behawioralnej może obejmować:

• zaakceptowanie zaburzenia,
• zarządzanie czasem i organizację aktywności,
• koncentrowanie się na jednym celu w danym czasie,
• organizowanie obowiązków domowych i zawodowych,
• radzenie sobie z trudnościami w relacjach,
• skuteczne rozpoczynanie i kończenie zadań,
• rozumienie emocjonalnych reakcji związanych z ADHD.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao pomagamy dorosłym z ADHD zorganizować codzienność i poradzić sobie z emocjami (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• ADHD utrzymuje się w dorosłości u około 2/3 osób i dotyczy 2–5% dorosłych.
• U dorosłych dominują wewnętrzny niepokój, nieuwaga, dezorganizacja i impulsywność.
• U około 75% współwystępują inne zaburzenia psychiczne.
• Diagnoza opiera się na badaniu psychiatrycznym i wywiadzie, zwykle podczas kilku wizyt.
• Leczenie łączy psychoedukację, leki, terapię poznawczo-behawioralną i coaching.