Złamanie szyjki kości udowej: leczenie i rehabilitacja

01Co to jest

Czym jest złamanie szyjki kości udowej

Mp.pl wyjaśnia, że szyjka kości udowej leży tuż pod głową kości udowej, która łączy się z miednicą, tworząc staw biodrowy. Złamanie szyjki dotyczy więc okolicy w bezpośredniej bliskości stawu biodrowego.

To bardzo częsty uraz u osób starszych: średni wiek osób, które go doznają, to 72 lata. Według mp.pl rocznie na każde 100 tysięcy osób złamania doznają 63 kobiety i niemal 28 mężczyzn. Inne przyczyny bólu tej okolicy opisuje poradnik ból biodra.

02Przyczyny

Przyczyny i czynniki ryzyka

Według mp.pl do złamania dochodzi zwykle po upadku na biodro. U osób starszych kości osłabione przez osteoporozę mogą pęknąć nawet przy urazie wyglądającym na niegroźny, np. przy przewróceniu się z własnej wysokości. U osób młodszych potrzebna jest dużo większa siła, np. upadek z wysokości lub wypadek komunikacyjny. Rzadko dochodzi do złamania zmęczeniowego, np. u intensywnie trenujących sportowców.

Mp.pl wymienia czynniki ryzyka:

• starszy wiek,
• płeć żeńska,
• ogólnie zły stan zdrowia,
• alkohol i palenie papierosów,
• częste upadki,
• małe stężenie estrogenów we krwi.

03Objawy

Objawy złamania

Mp.pl opisuje, że złamanie objawia się silnym bólem w pachwinie i ograniczeniem ruchomości biodra. Osoba po urazie nie jest w stanie stanąć na nodze, a każda próba ruchu nasila ból.

Może być też widoczne skrócenie nogi po stronie urazu w porównaniu ze zdrową.

04Co robić

Co zrobić po upadku

Według mp.pl osoba z takimi objawami powinna niezwłocznie trafić na ostry dyżur na pilną konsultację ortopedyczną. Jeśli to możliwe, najlepiej, by przywieźli ją bliscy.

Przy silnym bólu, który całkowicie uniemożliwia poruszanie się, uzasadnione jest wezwanie karetki, zwłaszcza do osoby starszej z innymi chorobami.

Ortopeda zbiera wywiad o okolicznościach urazu od pacjenta i rodziny oraz bada pacjenta. Rozpoznanie potwierdza zdjęcie RTG, a w rzadkich, wątpliwych przypadkach tomografia komputerowa.

05Operacja

Dlaczego potrzebna jest operacja

Mp.pl podkreśla, że złamanie szyjki kości udowej wymaga leczenia operacyjnego. Od operacji odstępuje się tylko w bardzo rzadkich przypadkach: u osób w bardzo złym stanie zdrowia, z demencją, które przed urazem nie chodziły samodzielnie i mają niewielki ból.

Celem operacji jest stabilizacja złamania i szybkie umożliwienie chodzenia bez bólu. Bez niej chory musi stale leżeć, co u osób starszych może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zakrzepica czy odleżyny.

Operację należy wykonać jak najszybciej, najlepiej w ciągu pierwszej doby po urazie, i nie odkładać jej dłużej niż o kilka dni.

06Metody

Śruby czy proteza

Mp.pl opisuje dwie główne metody:

• zespolenie śrubami: ortopeda łączy złamane kości śrubami; preferowane u osób młodszych z dobrą jakością kości, u których złamanie ma szansę się zagoić,
• endoprotezoplastyka: wymiana stawu biodrowego na protezę; proponowana osobom starszym, u których ze względu na słabsze ukrwienie złamanie może się nie zrosnąć.

Ostatecznie o wyborze metody decyduje ortopeda kwalifikujący do operacji. O protezie biodra przy innych chorobach przeczytasz w poradniku zwyrodnienie stawu biodrowego.

07Rehabilitacja

Rehabilitacja po operacji

Według mp.pl po operacji należy niezwłocznie zacząć uruchamianie i rehabilitację. Na początku wykonuje się ćwiczenia izometryczne, czyli napinanie mięśni operowanej nogi, oraz ćwiczenia zapobiegające zakrzepom.

W kolejnych dniach pacjent pod kontrolą fizjoterapeuty zaczyna chodzić, najpierw z kulami łokciowymi lub balkonikiem. Z czasem dochodzą kolejne ćwiczenia, a chód staje się coraz stabilniejszy. W pierwszych dobach ważne jest też kontrolowanie gojenia się rany.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy rehabilitację po operacji złamania szyjki kości udowej, w tym naukę chodu i ćwiczenia równowagi (wizyty po hiszpańsku).

08Powikłania

Powikłania i rokowanie

Mp.pl ostrzega, że długie unieruchomienie zwiększa ryzyko zakrzepicy i zatorowości płucnej, zapalenia płuc, zakażenia dróg moczowych, odleżyn i stawu rzekomego w miejscu złamania, a wszystkie te czynniki znacząco zwiększają ryzyko zgonu.

Sama operacja też niesie ryzyko. Po zespoleniu śrubami złamanie może się nie zrosnąć, może dojść do martwicy głowy kości udowej lub obluzowania śrub, co wymaga kolejnej operacji. Więcej o martwicy kości opisuje poradnik martwica jałowa kości. Po protezoplastyce w 1–2% przypadków proteza może się zwichnąć. Mimo to ryzyko braku leczenia przewyższa ryzyko powikłań, dlatego u osób starszych regułą jest operacja.

Zapobieganie: mp.pl zaleca usuwać z otoczenia osób starszych przeszkody, takie jak stopnie, dywaniki czy śliskie powierzchnie, dbać o nawodnienie i dietę, stale suplementować witaminę D, a czasem wapń, unikać palenia i alkoholu oraz ruszać się z umiarkowaną intensywnością, np. chodzić lub pływać, co najmniej 3 razy w tygodniu po 30 minut.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Mp.pl opisuje rehabilitację ogólnie: ćwiczenia izometryczne, naukę chodzenia z pomocą fizjoterapeuty i stopniowe dokładanie ćwiczeń. Przegląd Cochrane Fairhall i wsp. z 2022 roku, obejmujący 40 badań i 4059 osób w średnim wieku 80 lat, ocenił, które formy ćwiczeń działają najlepiej.

Według przeglądu programy poprawy sprawności w szpitalu mogą umiarkowanie zwiększać sprawność ruchową (pewność niska) i nieznacznie poprawiać szybkość chodu. Szczególnie skuteczne były programy obejmujące trening chodu, równowagi i czynności dnia codziennego. Działań niepożądanych było niewiele więcej niż przy zwykłej opiece.

Autorzy zaznaczają, że większość badań wykluczała osoby z zaburzeniami poznawczymi lub chorobami ograniczającymi ruch, więc wyniki dotyczą głównie osób bez takich obciążeń.

10Podsumowanie

Najważniejsze o złamaniu szyjki kości udowej

• To częsty uraz osób starszych, zwykle po upadku na biodro przy osteoporozie.
• Objawy to silny ból w pachwinie, niemożność stania na nodze i czasem jej skrócenie.
• Potrzebna jest pilna konsultacja ortopedyczna na ostrym dyżurze.
• Prawie zawsze leczy się operacyjnie, najlepiej w ciągu doby: śrubami lub protezą.
• Rehabilitacja zaczyna się zaraz po operacji; chodzenie pod kontrolą fizjoterapeuty.
• Najlepszą profilaktyką jest zapobieganie upadkom, ruch, witamina D i unikanie używek.