Ból biodra: przyczyny z boku, z przodu i z tyłu

Jak często boli biodro

Mp.pl podaje, że ból biodra jest powszechny i często utrudnia codzienne funkcjonowanie. Przewlekły ból biodra dotyczy 30–40% dorosłych uprawiających sport, a wśród wszystkich osób po 60. roku życia 12–15%.

Może być poprzedzony urazem lub przeciążeniem albo pojawić się samoistnie. Jego źródłem bywają staw, kości i tkanki miękkie, ale także kręgosłup czy układ krążenia. Dlatego najpierw warto ustalić, gdzie dokładnie boli.

Ból z boku biodra

Najczęstszą przyczyną bólu bocznej części biodra jest według mp.pl zespół krętarzowy. Ból nasila się przy chodzeniu i innej aktywności, przy długim siedzeniu i przy spaniu na chorym boku. Zwykle nie jest poprzedzony urazem; najczęściej chorują kobiety w wieku 40–60 lat.

Ból z boku może promieniować w dół zewnętrznej strony uda aż do kolana, wzdłuż pasma biodrowo-piszczelowego. Jeśli towarzyszą mu pieczenie, mrowienie lub drętwienie na bocznej powierzchni uda, może to wskazywać na ucisk nerwu skórnego bocznego uda (meralgia z parestezjami).

Osoba pokazuje ręką bolące miejsce z boku biodra — Ból z boku biodra to najczęściej zespół krętarzowy. Ilustracja wygenerowana przez AI.

Ból z przodu biodra u młodszych osób

Ból przedniej części biodra często wynika z problemu samego stawu. U młodych dorosłych mp.pl wymienia jako jedną z najczęstszych przyczyn konflikt udowo-panewkowy: rozwija się stopniowo, bez urazu, i daje silny ból w pachwinie, zwykle na początku aktywności, czasem z uczuciem przeskakiwania. Utrudnia np. wsiadanie do samochodu czy kucanie.

Często współistnieje z uszkodzeniem obrąbka panewkowego, które bywa skutkiem urazu sportowego lub powtarzalnych ruchów; ból może towarzyszyć trzaskanie lub klikanie, np. przy tańcu czy grze w piłkę.

U osób uprawiających sport przyczyną może być też złamanie przeciążeniowe szyjki kości udowej, wynik powtarzających się przeciążeń: ból z przodu biodra, niemożność stania na nodze i ograniczenie ruchomości.

Ból z przodu biodra u starszych osób

U osób starszych najczęstszą przyczyną bólu z przodu biodra jest według mp.pl choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego. Ból zaczyna się powoli, głęboko w pachwinie, czasem w pośladku. Nasila się przy aktywności i ustępuje po odpoczynku; typowy jest ból przy wstawaniu z krzesła. Z czasem pojawia się przy niewielkim wysiłku, a w końcu także w spoczynku i w nocy.

Jałowa martwica głowy kości udowej występuje najczęściej w średnim i starszym wieku. Sprzyjają jej alkohol, palenie, długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów, otyłość i zespół metaboliczny. Ból w pachwinie i pośladku promieniuje do wewnętrznej strony uda i kolana, nasila się przy chodzeniu, ale bywa też w spoczynku i w nocy.

Mp.pl przypomina, że ból z przodu biodra może być też rzutowany z jamy brzusznej, np. przy zapaleniu wyrostka robaczkowego, przepuklinie, chorobach pęcherza czy torbieli jajnika.

Ból z tyłu biodra i w pośladku

Według mp.pl ból tylnej części biodra może mieć kilka źródeł:

zespół mięśnia gruszkowatego: głęboki ból pośladka, nasilający się przy siedzeniu, czasem z objawami rwy kulszowej,
konflikt kulszowo-udowy: stopniowo narastający ból głęboko w pośladku, gorszy przy stawianiu długich kroków, np. w biegu,
kręgosłup lędźwiowy i staw krzyżowo-biodrowy: zwykle z bólem krzyża; okolica stawu krzyżowo-biodrowego bywa bolesna przy dotyku (więcej w poradniku o bólu w odcinku lędźwiowym),
urazy mięśni tylnej grupy uda: po sporcie lub przeciążeniu; całkowite oderwanie przyczepu często daje siniak na tylnej powierzchni uda.

Ucisk na nerwy daje zwykle ból promieniujący wzdłuż nerwu z pieczeniem, mrowieniem lub uczuciem „przechodzenia prądu”, czasem z osłabieniem nogi. Ból biodra mogą powodować też choroby reumatyczne i dna moczanowa.

Ból biodra po urazie i upadku

Złamania szyjki kości udowej występują częściej u osób starszych i według mp.pl mogą być skutkiem nawet niewielkiego upadku, np. z krzesła, zwłaszcza przy osteoporozie. Ból pojawia się zaraz po urazie, jest silny, uniemożliwia poruszanie nogą w biodrze i stanie na niej. W leżeniu na plecach widać czasem skrócenie kończyny.

U młodszych osób złamanie szyjki kości udowej czy miednicy zdarza się rzadko i zwykle wynika z poważnego urazu, np. wypadku komunikacyjnego lub upadku z wysokości.

Kiedy na SOR, a kiedy do lekarza rodzinnego

Mp.pl zaleca niezwłoczne zgłoszenie się na SOR, jeśli ból biodra:

jest silny i pojawił się po urazie,
uniemożliwia stanie na chorej nodze,
towarzyszy mu skrócenie kończyny.

Jeśli ból jest bardzo silny, dotyczy osoby starszej, a własny transport jest niemożliwy, należy wezwać karetkę.

Gdy ból nie pojawił się nagle i nie ma niepokojących objawów, takich jak zaburzenia czucia, osłabienie mięśni czy skrócenie kończyny, wystarczy wizyta u lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby skieruje do ortopedy lub fizjoterapeuty.

Jakie badania się wykonuje

Podstawą są wywiad i badanie. Według mp.pl wstępnym badaniem obrazowym jest zwykle RTG stawu biodrowego i miednicy. Do ustalenia rozpoznania mogą być potrzebne także USG lub rezonans magnetyczny.

W odpowiedzi opublikowanej w mp.pl na pytanie o ból biodra u nastolatka przytoczono zasadę ortopedyczną: jeśli niewyjaśniony ból kości lub stawu utrzymuje się ponad 3–4 tygodnie, trzeba wykonać badanie obrazowe, którego podstawą jest zwykłe zdjęcie RTG. Krótkotrwały ból po przeciążeniu powinien natomiast dość szybko ustąpić samoistnie.

Badanie biodra w gabinecie fizjoterapii — Podstawą rozpoznania są wywiad i badanie; zwykle pierwszym badaniem obrazowym jest RTG. Ilustracja wygenerowana przez AI.

Leczenie i ćwiczenia

Mp.pl podkreśla, że leczenie zależy od przyczyny. Złamania mogą wymagać operacji, unieruchomienia i rehabilitacji. W wielu innych przypadkach wystarcza leczenie zachowawcze: leki i fizjoterapia. Gdy ból biodra jest objawem choroby ogólnoustrojowej, leczy się tę chorobę.

Przy zespole krętarzowym mp.pl wymienia leki przeciwzapalne i fizjoterapię. Badanie Mellor i wsp. (BMJ, 2018) objęło 204 osoby z bólem z boku biodra trwającym ponad 3 miesiące i tendinopatią mięśni pośladkowych potwierdzoną w rezonansie. Program edukacji i ćwiczeń prowadzony przez fizjoterapeutę (14 sesji w 8 tygodni) dał poprawę u 51 z 66 osób, zastrzyk ze steroidu u 38 z 65, a samo czekanie u 20 z 68. Po roku edukacja z ćwiczeniami nadal wypadała lepiej w ogólnej ocenie poprawy niż zastrzyk, choć natężenie bólu w obu grupach było podobne.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy rehabilitację przy bólu biodra (wizyty po hiszpańsku).

W skrócie

Ból biodra z boku to najczęściej zespół krętarzowy; nasila się przy chodzeniu i spaniu na boku.
Ból w pachwinie u młodych aktywnych osób może wynikać z konfliktu udowo-panewkowego.
U starszych osób ból z przodu biodra najczęściej wynika z choroby zwyrodnieniowej.
Ból z tyłu może pochodzić z pośladka, kręgosłupa lub stawu krzyżowo-biodrowego.
Silny ból po urazie, niemożność stania na nodze lub skrócenie kończyny to wskazanie do SOR.
Przy bólu bocznym program edukacji i ćwiczeń wypadł w badaniu lepiej niż zastrzyk ze steroidu.

Najczęstsze pytania o ból biodra

Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.

Co oznacza ból biodra z boku przy leżeniu na boku?

Według mp.pl to typowy objaw zespołu krętarzowego, najczęstszej przyczyny bólu bocznej części biodra. Ból nasila się też przy chodzeniu i długim siedzeniu.

Dlaczego boli mnie biodro przy wstawaniu z krzesła?

U starszych osób to częsty objaw choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego. Ból zwykle zaczyna się powoli, głęboko w pachwinie, i nasila przy aktywności.

Czy ból biodra może pochodzić z kręgosłupa?

Tak. Mp.pl wymienia kręgosłup lędźwiowy i staw krzyżowo-biodrowy jako przyczyny bólu z tyłu biodra; zwykle towarzyszy mu ból krzyża.

Kiedy z bólem biodra jechać na SOR?

Gdy ból jest silny i pojawił się po urazie, gdy nie da się stanąć na nodze albo noga jest krótsza. U starszej osoby, która nie może dojechać sama, należy wezwać karetkę.

Jakie badanie na ból biodra?

Zwykle najpierw RTG stawu biodrowego i miednicy. W zależności od podejrzenia lekarz może zlecić USG lub rezonans magnetyczny.

Czy ćwiczenia pomagają na ból biodra?

Przy wielu przyczynach podstawą jest fizjoterapia. Przy bólu z boku biodra związanym z tendinopatią mięśni pośladkowych program edukacji i ćwiczeń dał w badaniu Mellor i wsp. lepsze wyniki niż zastrzyk ze steroidu.

Źródła

Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.