Trypofobia: lęk przed dziurami – objawy i terapia

01Co to jest

Czym jest trypofobia

Według mp.pl trypofobia to obrzydzenie lub niepokój w reakcji na skupiska małych otworów, wgłębień lub okrągłych kształtów. Obiekty, które ją wywołują, są powszechne w przyrodzie i codziennym otoczeniu, np. owocostan lotosu, plaster miodu, gąbka czy bąbelki na powierzchni kawy.

Pojęcie opisali w literaturze naukowej w 2013 roku Cole i Wilkins. Nazwali trypofobię niezwykłą, ale częstą fobią, w której obrazy dziur budzą silną niechęć.

Mp.pl szacuje, że trypofobia może dotyczyć nawet 10–18% populacji.

02Wyzwalacze

Co wywołuje reakcję

Mp.pl opisuje badania, w których osoby z trypofobią reagowały podobnie silnie na skupiska obiektów wklęsłych, np. dziur, jak i wypukłych, np. guzków. Może to wskazywać, że lęk wywołuje przede wszystkim określone ułożenie obiektów.

Niepokój nasilał się, gdy wzór umieszczano na ludzkiej skórze albo gdy obraz z otworami powiększano.

Cole i Wilkins przeanalizowali obrazy wywołujące trypofobię i stwierdzili, że mają one cechy typowe dla obrazów nieprzyjemnych dla oka: silny kontrast w średnim zakresie częstotliwości przestrzennych.

03Objawy

Objawy trypofobii

Według mp.pl do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

• obrzydzenie,
• niepokój,
• „gęsia skórka”,
• kołatanie serca,
• nudności,
• duszność,
• uderzenia gorąca,
• zawroty głowy,
• drżenie mięśni,
• nadmierne pocenie się.

Badanie Vlok-Barnard i Steina z 2017 roku, oparte na ankiecie wypełnionej przez 195 osób z trypofobią, wykazało, że większość z nich odczuwa przy skupiskach dziur raczej obrzydzenie niż strach.

04Czy to choroba

Czy trypofobia to choroba

Mp.pl wyjaśnia, że wbrew nazwie trypofobia nie figuruje wśród fobii w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) ani w klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-5. Przy bardzo nasilonych objawach jej obraz może jednak spełniać kryteria fobii specyficznej w obu klasyfikacjach.

Badanie z 2017 roku doszło do podobnego wniosku: osoby z trypofobią częściej spełniały kryteria DSM-5 fobii specyficznej niż zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego. Inne fobie specyficzne opisujemy w poradnikach o klaustrofobii i agorafobii.

05Przyczyny

Skąd się bierze trypofobia

Według mp.pl przyczyna trypofobii nie została wyjaśniona, ale istnieją hipotezy ewolucyjne. Jedna z nich zakłada, że ludzie wykształcili mechanizmy pomagające unikać niebezpieczeństwa. Skóra wielu jadowitych gadów ma wzorzysty wygląd, a niektóre zakaźne choroby skóry objawiają się charakterystycznym układem plamek, grudek lub guzków.

Cole i Wilkins stwierdzili, że podobne cechy wizualne co obrazy wywołujące trypofobię ma wiele potencjalnie niebezpiecznych zwierząt. Ich zdaniem reakcja może częściowo wynikać z tego, że takie bodźce przypominają groźne organizmy, nawet jeśli osoba nie jest tego świadoma. Cechy te są proste do wychwycenia przez mózg, co sprzyja szybkiej, nieświadomej reakcji.

06Skutki

Jak trypofobia wpływa na codzienne życie

W badaniu Vlok-Barnard i Steina objawy trypofobii były przewlekłe i utrzymywały się długo. Wiązały się z istotnym cierpieniem psychicznym i utrudnieniami w funkcjonowaniu. Im silniejsze i dłużej trwające objawy, tym większe były te utrudnienia.

Najczęstszymi współistniejącymi zaburzeniami były duża depresja i zaburzenie lękowe uogólnione. Badanie podkreśla, że trypofobia zasługuje na większą uwagę lekarzy i badaczy.

07Leczenie

Czy trypofobię można leczyć

Mp.pl radzi, by przy uciążliwych objawach skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą, bo istnieją sposoby ich łagodzenia. Postępowanie może obejmować:

• psychoterapię, m.in. terapię poznawczo-behawioralną, która pomaga zmienić sposób myślenia o bodźcach wywołujących lęk,
• techniki relaksacyjne,
• stopniową ekspozycję na trudne obrazy, która może zmniejszyć siłę reakcji.

Mp.pl wspomina też o opisanych przypadkach skutecznego leczenia lekami z grupy SSRI. O ewentualnym leczeniu farmakologicznym decyduje psychiatra.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną lęków i fobii (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Strach czy obrzydzenie. Mp.pl i Cole i Wilkins mówią o lęku i fobii. Badanie z 2017 roku wykazało, że większość osób z trypofobią odczuwa raczej obrzydzenie niż strach.
• Przyczyna. Mp.pl przedstawia hipotezę ewolucyjną związaną m.in. z jadowitymi zwierzętami i chorobami skóry. Cole i Wilkins opisują mechanizm wzrokowy: obrazy wyzwalające mają te same proste cechy, co wiele groźnych zwierząt.
• Status choroby. Mp.pl podkreśla, że trypofobii nie ma w ICD-10 ani DSM-5. Badanie z 2017 roku wskazuje, że wiąże się z istotnym cierpieniem i współistniejącymi zaburzeniami, więc wymaga uwagi klinicystów.

10W skrócie

Najważniejsze o trypofobii

• Trypofobia to obrzydzenie lub niepokój na widok skupisk małych dziur, wgłębień lub guzków.
• Może dotyczyć nawet 10–18% ludzi.
• Daje m.in. obrzydzenie, gęsią skórkę, kołatanie serca, nudności i pocenie się.
• Nie ma jej w ICD-10 ani DSM-5, ale nasilona może spełniać kryteria fobii specyficznej.
• Przyczyna nie jest znana; hipotezy łączą ją z unikaniem zagrożeń.
• Przy uciążliwych objawach pomagają terapia poznawczo-behawioralna, relaksacja i stopniowa ekspozycja.