Klaustrofobia: objawy, rezonans magnetyczny i leczenie

01Czym jest

Czym jest klaustrofobia

Mp.pl zalicza klaustrofobię do specyficznych (izolowanych) postaci fobii: silnego lęku, aż do przerażenia, ograniczonego do konkretnych sytuacji lub zjawisk. Klaustrofobia to lęk przed przebywaniem w zamkniętych, małych pomieszczeniach.

Lęk fobiczny wywołuje zawsze ten sam, dobrze rozpoznawany i obiektywnie niegroźny czynnik. Osoba z fobią odbiera go jako zagrażający, stara się go unikać, a w jego obecności odczuwa znaczny dyskomfort, lęk, a nawet cierpienie.

W wywiadzie opublikowanym w mp.pl podano, że fobie specyficzne dotyczą w krajach zachodnich ok. 10% populacji, a w krajach azjatyckich ok. 5%.

02Fobia czy lęk

Czym fobia różni się od zwykłego strachu

W tym samym wywiadzie wyjaśniono, że fobia różni się od zwykłego strachu intensywnością i czasem trwania. To strach bardzo silny, przypominający panikę, i utrzymujący się co najmniej kilka miesięcy. Jednorazowa silna reakcja, nawet w bardzo groźnej sytuacji, nie oznacza jeszcze fobii.

Do rozpoznania potrzebny jest konkretny bodziec. W klaustrofobii jest nim ciasna, zamknięta przestrzeń. Agorafobia to coś innego: lęk przed sytuacjami, z których trudno uciec lub uzyskać pomoc, np. tłumem czy zatłoczonym autobusem. Więcej w poradniku o agorafobii.

03Objawy

Objawy klaustrofobii

Według źródeł mp.pl w kontakcie z sytuacją budzącą lęk pojawiają się:

• strach przypominający panikę,
• pocenie się i przyspieszone tętno,
• trudność ze skupieniem uwagi,
• chęć ucieczki albo „zamrożenie”.

Już samo myślenie o takiej sytuacji może wywoływać lęk, tzw. lęk antycypacyjny. O tym, jak opanować nagły, silny lęk, piszemy w poradniku o ataku paniki.

04Unikanie

Jak klaustrofobia wpływa na codzienne życie

Mp.pl zauważa, że funkcjonowanie osoby z izolowaną fobią zależy zwykle od tego, na ile może ona unikać budzących lęk sytuacji.

Problem narasta, gdy unikać się nie da, np. przy badaniu w aparacie do rezonansu. Przy nasilonym cierpieniu i pogorszeniu funkcjonowania mp.pl wskazuje na terapię behawioralną.

05Rezonans

Klaustrofobia a rezonans magnetyczny

Badanie rezonansu odbywa się w wąskim tunelu, dlatego klaustrofobia bywa realną przeszkodą. W dużym badaniu z jednego szpitala (Eshed i wsp., 2007) na 4821 pacjentów klaustrofobię zgłaszało 1,97%, a 1,22% przerwało badanie przedwcześnie z jej powodu. Najczęściej przerywano badania głowy, a najrzadziej badania kończyn, piersi i miednicy.

W podsumowaniu uznano, że odsetek przerwanych badań jest stosunkowo niski i że mogą pomóc sedacja oraz ułożenie na brzuchu, przy którym przerwań było najmniej. O sedacji decyduje lekarz.

06Różnice

Czy otwarty aparat rozwiązuje problem?

Wielu pacjentów liczy, że otwarty rezonans usunie problem. Badanie z losowym przydziałem (Enders i wsp., 2011) objęło 174 osoby z klaustrofobią ocenianą kwestionariuszem. Badanie przerwał epizod klaustrofobii u 39% w aparacie z krótkim tunelem i u 26% w aparacie otwartym; różnica nie była istotna statystycznie.

W podsumowaniu stwierdzono, że nawet nowoczesny rezonans nie zapobiega klaustrofobii. Po 7 miesiącach odczuwana klaustrofobia nasiliła się u 32% osób, które przeżyły epizod w czasie badania, i u 11% osób bez takiego epizodu. Z kolei w 69% badań znaleziono zmiany wyjaśniające objawy, a w 47% zmieniono leczenie, więc warto podjąć próbę badania z odpowiednim przygotowaniem.

07Leczenie

Terapia ekspozycyjna i desensytyzacja

Mp.pl opisuje systematyczną desensytyzację jako powolne oswajanie z sytuacją budzącą lęk przez stopniowe konfrontowanie z jej łagodną wersją. W wywiadzie opublikowanym w mp.pl podano, że skuteczność terapii ekspozycyjnej tą metodą wynosi 80–90%.

Metaanaliza Wolitzky-Taylor i wsp. (2008, 33 badania) nie podaje odsetka wyleczeń, ale potwierdza przewagę ekspozycji: dawała duże efekty w porównaniu z brakiem leczenia i przewyższała placebo oraz inne psychoterapie. Kontakt z prawdziwą sytuacją był skuteczniejszy od ekspozycji w wyobraźni czy w wirtualnej rzeczywistości zaraz po leczeniu, ale nie w dalszej obserwacji. Więcej sesji wiązało się z lepszymi wynikami.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy terapię fobii, w tym klaustrofobii (wizyty po hiszpańsku).

08Leki

Czy na klaustrofobię są tabletki

Według mp.pl farmakoterapię w fobiach specyficznych stosuje się rzadko. W wywiadzie opublikowanym w mp.pl zwrócono uwagę, że silne emocje można doraźnie łagodzić technikami relaksacyjnymi albo lekami, ale tabletka nie usuwa ani samej fobii, ani jej przyczyn. Do tego potrzebna jest terapia.

Metaanaliza Wolitzky-Taylor i wsp. zauważyła też, że osoby z fobią specyficzną umiarkowanie reagują na placebo, co warto uwzględniać, oceniając doniesienia o „cudownych” metodach.

09Przygotowanie

Jak przygotować się do badania w zamkniętym aparacie

• powiedz lekarzowi kierującemu i personelowi pracowni o klaustrofobii przed badaniem,
• zapytaj, czy badanie można wykonać w ułożeniu na brzuchu; w badaniu Eshed i wsp. przerwań było wtedy najmniej,
• zapytaj o możliwość sedacji, o której decyduje lekarz,
• jeśli fobia utrudnia ci życie, rozważ terapię ekspozycyjną przed planowanym badaniem.

Otwarty aparat może pomóc części osób, ale według badania Enders i wsp. nie gwarantuje, że epizod lęku się nie pojawi.

10Podsumowanie

W skrócie

• Klaustrofobia to fobia specyficzna: silny lęk przed ciasnymi, zamkniętymi pomieszczeniami.
• Fobia różni się od zwykłego strachu siłą i czasem trwania (co najmniej kilka miesięcy).
• W dużym badaniu z jednego szpitala rezonans z powodu klaustrofobii przerwało 1,22% pacjentów.
• Otwarty aparat nie zmniejszył istotnie liczby przerwanych badań.
• Najskuteczniejsza jest terapia ekspozycyjna; leki stosuje się rzadko.
• O klaustrofobii trzeba powiedzieć personelowi przed badaniem.