Przerost migdałków u dzieci: objawy i leczenie

01Migdałki

Czym są migdałki i po co są

Mp.pl wyjaśnia, że migdałki należą do tzw. pierścienia chłonnego Waldeyera, czyli skupiska tkanki limfatycznej na granicy układu oddechowego i pokarmowego. Tworzą go:

• migdałki podniebienne,
• migdałek gardłowy, nazywany też trzecim migdałkiem,
• migdałek językowy,
• migdałki trąbkowe,
• pasma boczne oraz grudki chłonne na tylnej ścianie gardła.

Dzięki takiemu położeniu migdałki mają stały kontakt z antygenami ze środowiska. Mogą w nich powstawać komórki pamięci immunologicznej, a uczulone limfocyty przechodzą do błony śluzowej dróg oddechowych. Dlatego w pierwszych latach życia migdałki pomagają przystosować układ odpornościowy do otoczenia.

02Wiek

Kiedy migdałki rosną, a kiedy się zmniejszają

Według mp.pl migdałki najaktywniej powiększają się między 3. a 7. rokiem życia. Potem stopniowo się zmniejszają aż do okresu pokwitania, kiedy przerastają z kolei pasma boczne i grudki chłonne gardła.

Powiększenie migdałków w dzieciństwie nie zawsze jest więc chorobą. O przeroście mówimy wtedy, gdy migdałki stają się przeszkodą dla oddychania lub połykania.

03Trzeci migdał

Przerost migdałka gardłowego (trzeciego migdałka)

Mp.pl opisuje prawidłowy migdałek gardłowy jako twór złożony z 6–8 równoległych listewek, w kształcie owalnego czworoboku. Jego przerost może być:

• fizjologiczny, np. przy stanie zapalnym gardła; jest odwracalny i nie zaburza drożności dróg oddechowych,
• patologiczny, np. przy nawracających stanach zapalnych tkanki limfatycznej; wtedy migdałek staje się przeszkodą, która upośledza drożność nosa.

Rozpoznanie ustala otolaryngolog na podstawie wywiadu i badania. Czasem wykonuje się badania dodatkowe: rynoskopię tylną, badanie endoskopowe albo boczne zdjęcie rentgenowskie nosogardła.

04Objawy

Objawy przerostu trzeciego migdałka

Wśród sytuacji, w których mp.pl wskazuje na potrzebę leczenia, wymienia:

• niedrożność nosa,
• stałe oddychanie przez usta, zarówno w czasie snu, jak i czuwania,
• objawy obturacyjnego bezdechu sennego,
• współistniejące wysiękowe zapalenie ucha środkowego lub nawracające ostre zapalenia ucha,
• nawracające zapalenia gardła, dolnych dróg oddechowych i zatok,
• wady zgryzu i nieprawidłowe ukształtowanie twarzoczaszki.

Więcej o uchu z płynem przeczytasz w poradniku o wysiękowym zapaleniu ucha, a o przerwach w oddychaniu podczas snu w poradniku o objawach bezdechu sennego.

05Adenotomia

Leczenie: usunięcie trzeciego migdałka

Według mp.pl przerost migdałka gardłowego leczy się operacyjnie, usuwając przerośniętą tkankę. Zabieg nazywa się adenotomią, a decyzję o nim podejmuje otolaryngolog.

• Wskazania bezwzględne: niedrożność nosa, stałe oddychanie przez usta w czasie snu i czuwania, objawy obturacyjnego bezdechu sennego.
• Wskazania względne: wysiękowe, nawracające ostre lub przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego, nawracające zapalenia gardła, dolnych dróg oddechowych i zatok, wady zgryzu, nieprawidłowe ukształtowanie twarzoczaszki.

06Migdałki podniebienne

Przerost migdałków podniebiennych

Migdałki podniebienne leżą po obu stronach gardła, między łukami podniebiennymi. Mp.pl podaje, że ich przerost zaburza drożność dróg oddechowych w gardle środkowym, a u dzieci jest jedną z głównych przyczyn obturacyjnego bezdechu sennego.

Lekarz ocenia wielkość migdałków podczas spokojnego oddychania. Małe mieszczą się w łukach podniebiennych, średnie zajmują mniej niż połowę odległości między języczkiem a łukami, a duże ponad połowę. Migdałki mogą też rosnąć w dół, ku gardłu dolnemu, w górę, ku nosogardłu, oraz od przodu do tyłu.

Kwalifikując do zabiegu, lekarz kieruje się nasileniem objawów, a nie samą wielkością migdałków.

07Zabiegi

Tonsylotomia i tonsylektomia

Mp.pl opisuje dwa zabiegi na migdałkach podniebiennych:

• Tonsylotomia, czyli częściowe usunięcie migdałków, tylko fragmentu wystającego poza łuki podniebienne. Wskazaniem bezwzględnym są objawy obturacyjnego bezdechu sennego, a względnymi utrudnione połykanie i zaburzenia mowy spowodowane przerostem.
• Tonsylektomia, czyli całkowite usunięcie migdałka wraz z torebką. Wskazania bezwzględne to m.in. co najmniej dwukrotny ropień okołomigdałkowy i podejrzenie nowotworu.

Mp.pl zaznacza, że zabiegi wykonywane z powodu nawracających zapaleń gardła i angin są dyskusyjne: nawroty mogą wynikać z niepełnej sprawności układu odpornościowego, a angina może dotyczyć także pozostałych części pierścienia Waldeyera. O samych zapaleniach przeczytasz w poradniku o zapaleniu migdałków.

08Jedna strona

Gdy powiększony jest tylko jeden migdałek

Według mp.pl jednostronny przerost migdałka podniebiennego może wynikać z jego niesymetrycznego położenia lub wzrostu, ale też z zakażeń bakteryjnych lub grzybiczych, gruźlicy czy kiły. Przyczyną może być również nowotwór, zwłaszcza chłoniak.

Dlatego lekarz ocenia konsystencję i wygląd migdałka oraz okoliczne węzły chłonne. Przy jednostronnym powiększeniu zawsze pobiera się materiał do badania histopatologicznego, a przy podejrzeniu nowotworu zalecana jest tonsylektomia.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy migdałki u dzieci i dorosłych i kwalifikujemy do leczenia (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Bezdech senny jako wskazanie. Mp.pl wymienia objawy obturacyjnego bezdechu sennego wśród wskazań bezwzględnych do zabiegu. Przegląd Cochrane z 2015 roku (3 badania, 562 dzieci) wykazał, że u zdrowych dzieci w wieku 5–9 lat z łagodnym lub umiarkowanym bezdechem potwierdzonym badaniem snu usunięcie migdałków poprawiało jakość życia, objawy i zachowanie w ocenie opiekunów.
• Obserwacja. W największym badaniu przeglądu wyniki badania snu unormowały się po 7 miesiącach u 79% dzieci po zabiegu, ale też u 46% dzieci tylko obserwowanych. Przegląd zaleca, by lekarze i rodzice starannie ważyli korzyści i ryzyko zabiegu wobec obserwacji, bo stan ten może ustąpić samoistnie.
• Uwaga i funkcje poznawcze. Według przeglądu zabieg nie poprawił obiektywnie mierzonej uwagi ani sprawności poznawczej w porównaniu z obserwacją.
• Młodsze dzieci. Przegląd nie miał danych o dzieciach poniżej 5. roku życia, choć w tej grupie zabieg wykonuje się często.

10W skrócie

Najważniejsze o przeroście migdałków

• Migdałki najintensywniej rosną między 3. a 7. rokiem życia, potem się zmniejszają.
• Przerośnięty trzeci migdałek może zatykać nos i powodować stałe oddychanie przez usta.
• Przerośnięte migdałki podniebienne są jedną z głównych przyczyn bezdechu sennego u dzieci.
• O zabiegu decydują objawy, a nie sama wielkość migdałków.
• Zabiegi to adenotomia, tonsylotomia i tonsylektomia.
• Jednostronne powiększenie migdałka zawsze wymaga diagnostyki.