Wysiękowe zapalenie ucha środkowego u dziecka

01Co to jest

Czym jest wysiękowe zapalenie ucha środkowego

Według mp.pl to choroba bez ostrych objawów zapalenia ucha, takich jak ból czy gorączka, w której w jamie bębenkowej gromadzi się płyn. Charakterystycznym objawem jest narastający niedosłuch, wynikający z gorszego przewodzenia dźwięku.

Jama bębenkowa łączy się z nosogardłem przez trąbkę słuchową, która doprowadza powietrze i wyrównuje ciśnienie. Ostre, bolesne zapalenie ucha opisujemy osobno w poradniku zapalenie ucha u dziecka.

02Przyczyny

Skąd bierze się wysięk w uchu

Według mp.pl wysięk jest wynikiem działania wielu czynników:

• najważniejszy jest nieprawidłowy mechanizm działania trąbki słuchowej, który powoduje ujemne ciśnienie w jamie bębenkowej,
• zmiany w migdałku gardłowym, które blokują trąbkę słuchową i zaburzają obronę immunologiczną gardła i ucha,
• refluks przełykowo-gardłowy, szczególnie u najmłodszych dzieci, które mają szerszą i otwartą trąbkę słuchową,
• nieprawidłowości budowy twarzoczaszki.

Warunki w jamie bębenkowej sprzyjają też zakażeniom wirusowym i bakteryjnym.

03Jak często

Jak często chorują dzieci

Mp.pl podaje, że to częsta choroba wieku dziecięcego, sporadycznie występująca u dorosłych. Najczęściej dotyczy dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia, a po 7. roku życia zachorowań jest mniej. Do końca 4. roku życia nawet 80% dzieci choruje przynajmniej raz.

Okresowy niedosłuch w czasie nawrotów może dotyczyć nawet około 50% dzieci do 6. roku życia. Szacuje się, że jedno na 6 dzieci w wieku przedszkolnym i jedno na 10 w wieku 6–8 lat może mieć okresowy lub przewlekły niedosłuch, a jego najczęstszą przyczyną jest właśnie wysiękowe zapalenie ucha.

04Objawy

Ciche objawy: na co zwrócić uwagę

Według mp.pl na początku choroba daje bardzo mało dolegliwości. Uwagę powinny zwrócić zmiany zachowania, które mogą świadczyć o niedosłuchu:

• nadpobudliwość, krnąbrność, „zagapianie się” lub nieposłuszeństwo,
• unikanie zabaw słownych z rówieśnikami i głośniejsze mówienie,
• gorsza orientacja, skąd dochodzi dźwięk,
• dopytywanie, prośby o powtórzenie, głośniejsze nastawianie telewizora,
• u dzieci od 4. roku życia uczucie „przeszkadzania” lub wody w uchu, czasem szum.

Często towarzyszą temu nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, przewlekłe nieżyty nosa i nawracające zapalenia uszu.

05Przebieg

Jak przebiega choroba

Mp.pl opisuje, że wysiękowe zapalenie ucha ma tendencję do samoograniczania i często ustępuje samo. U 30–40% dzieci nawraca, a gdy kolejne epizody pojawiają się, zanim zmiany zdążą się cofnąć, u 5–10% rozwija się postać przewlekła. W tej grupie samoistne ustąpienie jest możliwe już tylko u 30% dzieci.

Niedosłuch narasta w miarę trwania choroby. Według wytycznych amerykańskich towarzystw z 2016 roku dziecko z wysiękiem trwającym 3 miesiące lub dłużej powinno mieć badanie słuchu dostosowane do wieku.

06Diagnostyka

Jak lekarz stawia rozpoznanie

Według mp.pl przy zmianach zachowania lub gorszych reakcjach na dźwięki trzeba zgłosić się do lekarza POZ. Lekarz ocenia oddychanie przez nos, wykonuje otoskopię i orientacyjne badanie słuchu szeptem (u dzieci powyżej 3 lat), a następnie decyduje o dalszym leczeniu lub kieruje do laryngologa.

Sama otoskopia zwykle nie wystarcza. Niezbędna jest pneumootoskopia, która ocenia ruchomość błony bębenkowej, oraz tympanometria: płaska krzywa typu B lub spłaszczona krzywa typu C2 wskazują na płyn w uchu. Audiometrię można wykonać u dzieci powyżej 3–4 lat, a u młodszych otoemisję.

07Obserwacja

Czujne wyczekiwanie i leczenie zachowawcze

Mp.pl wymienia trzy możliwości: obserwację, leczenie zachowawcze i leczenie chirurgiczne. Czujne wyczekiwanie dotyczy m.in. dzieci, u których zmiany w uchu są niewielkie, a niedosłuch nie przekracza 25 dB. Obejmuje leczenie nawracających infekcji i nieżytów nosa, autoinflację oraz kontrole uszu i badania słuchu.

Według mp.pl brak pozytywnych bezpośrednich efektów stosowania leków na samo ustępowanie wysięku. Wytyczne z 2016 roku zalecają u dzieci bez czynników ryzyka 3-miesięczne czujne wyczekiwanie i odradzają leczenie wysięku sterydami donosowymi lub ogólnymi, antybiotykami ogólnymi, lekami przeciwhistaminowymi i obkurczającymi błonę śluzową.

08Dren

Kiedy potrzebny jest dren wentylacyjny

Według mp.pl leczenie chirurgiczne zaleca się w wysięku trwającym ponad 3 miesiące, gdy leczenie zachowawcze nie przyniosło poprawy. Polega na nacięciu błony bębenkowej, odessaniu płynu i założeniu drenu wentylacyjnego. Dren zakłada się m.in. gdy:

• niedosłuch wynosi 30 dB lub więcej,
• nawracają ostre zapalenia uszu,
• występuje przewlekła niewydolność trąbek słuchowych,
• widoczne jest opóźnienie rozwoju mowy,
• dziecko ma wady rozwojowe twarzoczaszki.

Migdałek gardłowy usuwa się przy jego przewlekłym zapaleniu lub gdy mechanicznie blokuje trąbki słuchowe. Opóźnienie mowy opisujemy w poradniku opóźniony rozwój mowy.

09Po zabiegu

Co po założeniu drenu

Mp.pl podaje, że usunięcie płynu poprawia słuch bezpośrednio po zabiegu, ale u około 20% dzieci po roku lub dłużej choroba wraca. Dzieci z drenem wymagają regularnych kontroli laryngologicznych z badaniem słuchu; na ich podstawie ustala się moment usunięcia drenu, który czasem wypada sam.

Ucho z drenem trzeba chronić przed zamoczeniem: według mp.pl dziecko nie może pływać, nurkować ani bawić się z głową pod wodą, a do ucha nie wolno wkładać patyczków ani płynów rozpuszczających woskowinę. W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao diagnozujemy i kontrolujemy wysiękowe zapalenie ucha u dzieci (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Wysiękowe zapalenie ucha to płyn w uchu środkowym bez bólu i gorączki.
• Głównym objawem jest niedosłuch, widoczny często tylko w zmianach zachowania dziecka.
• Najczęściej ustępuje samo; wytyczne zalecają 3 miesiące czujnego wyczekiwania.
• Sterydy, antybiotyki i leki przeciwhistaminowe nie są zalecane w leczeniu wysięku.
• Przy wysięku ponad 3 miesiące z niedosłuchem lekarz może zalecić dren wentylacyjny.