Osobowość histrioniczna: cechy i psychoterapia

01Co to jest

Czym jest osobowość histrioniczna

Mp.pl opisuje osobę z histrionicznym zaburzeniem osobowości jako barwną, zachowującą się teatralnie i zwracającą na siebie uwagę. Mówiąc współczesnym językiem, robi wokół siebie przedstawienie.

Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa histrio, czyli aktor. Dawniej na ten typ osobowości używano określenia „osobowość histeryczna”.

02Kryteria

Cechy według kryteriów diagnostycznych

Według mp.pl psychiatrzy, opierając się na klasyfikacji ICD-10, rozpoznają to zaburzenie po takich cechach jak:

• dramatyzowanie siebie, teatralność, przesadny wyraz emocji,
• sugestywność, czyli łatwe uleganie wpływowi innych osób lub okoliczności,
• płytka i chwiejna uczuciowość,
• stałe poszukiwanie podniet, uznania innych i sytuacji, w których jest się w centrum uwagi,
• niestosowna uwodzicielskość w wyglądzie lub zachowaniu,
• nadmierne skupienie na atrakcyjności fizycznej.

Rozpoznanie stawia psychiatra lub psycholog kliniczny po rozmowie i ocenie, a nie na podstawie pojedynczych zachowań.

03Na co dzień

Jak to zaburzenie wygląda na co dzień

Mp.pl opisuje, że takiej osoby trudno nie zauważyć, a jeśli uwaga otoczenia odwróci się od niej, potrafi ją odzyskać. Mówi głośno i emocjonalnie, a jej opowieści są pełne określeń podkreślających, jak niezwykłe jest to, co ją spotkało. Są jednak mało szczegółowe i często brak im oparcia w faktach.

Jednocześnie, gdy otoczenie uzna temat lub zachowanie za niewłaściwe, osoba histrioniczna szybko się dostosowuje i raczej nie upiera się przy swoim zdaniu. Jej opinie i uczucia łatwo ulegają wpływom innych i chwilowym kaprysom. Może łatwo przyjmować zasłyszane poglądy, nie przywiązując się zbytnio ani do ich prawdziwości, ani trwałości.

Według mp.pl ważny jest też wygląd: atrakcyjność fizyczna ma duże znaczenie, co szybko staje się widoczne w kontakcie z taką osobą.

04Emocje

Emocje i potrzeba uwagi

Według mp.pl osoby histrioniczne reagują na otoczenie żywo i intensywnie, zwłaszcza w kontaktach z innymi. Mogą być tak wciągnięte w silne emocje, że przechodzą od jednego kryzysu do drugiego.

Czują się niekomfortowo lub niedocenione, gdy nie są w centrum uwagi. Dlatego zachowują się teatralnie, przyciągają uwagę wdziękiem, entuzjazmem, otwartością lub flirtem, a w ostateczności robią scenę.

Teoria psychodynamiczna, na którą powołuje się mp.pl, opisuje te osoby jako ciepłe, pełne energii, z dobrą intuicją i sympatyczne, ale z wysokim poziomem lęku i dużą reaktywnością.

05Relacje

Relacje z innymi ludźmi

Mp.pl zwraca uwagę, że osoby histrioniczne mogą przeceniać bliskość relacji: szybko nazywają kogoś przyjacielem albo przechodzą na „ty” z osobą, którą słabo znają.

Uwodzicielskość dotyczy nie tylko partnera, ale całej atmosfery wokół nich: relacji społecznych, rodzinnych i zawodowych.

Według teorii psychodynamicznej ważnym mechanizmem jest wyparcie, czyli spychanie trudnych problemów poza świadomość. Na zewnątrz widać wtedy wdzięk, luz i pozorną beztroskę, jakby problemu nie było. O innych zaburzeniach osobowości przeczytasz w poradniku osobowość borderline.

06Przyczyny

Skąd bierze się osobowość histrioniczna

Mp.pl opisuje przyczyny według modelu biopsychospołecznego: u jednej osoby może zbiegać się wiele czynników. Są to czynniki genetyczne, temperament, a także wychowanie i procesy rozwojowe.

Istnieje wiele teorii o rozwoju tego typu osobowości, dotyczących np. relacji dziecka z rodzicami czy kształtowania tożsamości. Mp.pl zaznacza jednak, że nie są one powszechnie podzielane przez specjalistów, a przyczyny trzeba rozpatrywać indywidualnie i bez uproszczeń.

07Psychoterapia

Psychoterapia jako główne leczenie

Według mp.pl leczenie polega przede wszystkim na psychoterapii. Najczęściej osoba zgłasza się nie z powodu samej osobowości, lecz z powodu poważnego konfliktu, kryzysu w relacji lub pogorszenia funkcjonowania.

W relacji z terapeutą pojawiają się te same cechy co w innych relacjach. Terapia może więc przebiegać z silnymi emocjami i dramatyzmem, oczekiwaniem szczególnej uwagi, a czasem z próbami uwodzenia. Terapeuta bywa obsadzany w roli „zbawcy” albo przeciwnie, uznawany za nie dość zaangażowanego. Rozumienie tych mechanizmów jest częścią pracy terapeutycznej.

W naszej poradni psychologii w Bilbao prowadzimy psychoterapię osób przeżywających kryzysy w relacjach i trudności emocjonalne (wizyty po hiszpańsku).

08Leki

Kiedy stosuje się leki

Mp.pl podaje, że leki są wskazane, gdy występują objawy depresji lub zaburzeń lękowych. Leczenie farmakologiczne powinno być prowadzone bardzo uważnie.

Leki mogą zostać nadużyte, np. by podkreślić złe samopoczucie lub przyciągnąć uwagę lekarza, a ich stosowanie wymaga ostrożności ze względu na ryzyko wykorzystania do celów samobójczych. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, trzeba pilnie porozmawiać z lekarzem.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Mp.pl przedstawia osobowość histrioniczną jako odrębne zaburzenie z jasno opisanymi cechami. Badanie Bakkevig i Karterud z 2010 roku, obejmujące 2289 pacjentów norweskich dziennych oddziałów psychoterapii, podważa trafność tej kategorii w klasyfikacji DSM-IV.

W badaniu zaburzenie rozpoznano bardzo rzadko, u 0,4% pacjentów, i bardzo często współwystępowało z osobowością borderline, narcystyczną i zależną. Kryteria tworzyły dwie odrębne grupy: cechy ekshibicjonistyczne i poszukiwanie uwagi oraz cechy związane z teatralnym, impresyjnym stylem.

Autorzy proponowali usunięcie tej kategorii z DSM i opisywanie ekshibicjonizmu i poszukiwania uwagi jako odmiany narcyzmu. To spór o klasyfikację; nie zmienia on tego, że trudności w relacjach można leczyć psychoterapią.

10Podsumowanie

Najważniejsze o osobowości histrionicznej

• To zaburzenie osobowości z teatralnością, chwiejnymi emocjami i potrzebą bycia w centrum uwagi.
• Rozpoznanie stawia specjalista na podstawie utrwalonych cech, a nie pojedynczych zachowań.
• Przyczyny są złożone: geny, temperament, wychowanie i rozwój.
• Podstawą leczenia jest psychoterapia, zwykle podjęta z powodu kryzysu w relacjach.
• Leki stosuje się przy depresji lub lęku, z dużą ostrożnością.
• Część badaczy kwestionuje odrębność tej kategorii diagnostycznej.