Powiększone węzły chłonne na szyi: przyczyny, badania i kiedy do lekarza

01Podstawy

Czym są węzły chłonne i kiedy są powiększone

Węzły chłonne to drobne struktury o kształcie ziarna fasoli, zbudowane z tkanki limfatycznej. Według mp.pl wychwytują bakterie, wirusy i komórki nowotworowe i je unieszkodliwiają. Duże ich skupiska znajdują się m.in. pod żuchwą i na szyi.

U dorosłego węzeł uznaje się za powiększony, gdy jego średnica przekracza 1 cm. Powiększenie węzłów nazywa się limfadenopatią. Gdy dotyczy jednej okolicy, np. szyi, mówi się o limfadenopatii zlokalizowanej; gdy węzłów w różnych częściach ciała, o uogólnionej.

Szyja ma węzły chroniące głowę, jamę ustną, ale też klatkę piersiową i kończyny górne. Dlatego lokalizacja powiększonego węzła pomaga lekarzowi szukać przyczyny.

02Przyczyny

Najczęstsze przyczyny powiększenia węzłów na szyi

Mp.pl wymienia jako przyczyny powiększenia węzłów szyjnych m.in.:

• infekcje górnych dróg oddechowych: gardła, ucha,
• próchnicę zębów i zapalenie jamy ustnej,
• zapalenie ślinianek i miejscowe zakażenia,
• choroby zakaźne, np. mononukleozę zakaźną,
• chorobę Kawasakiego,
• nowotwory głowy i szyi lub nowotwory krwi (białaczki, chłoniaki).

Przy anginie często powiększają się węzły szyjne. Więcej o tym w poradniku o zapaleniu gardła. Powiększone, lekko tkliwe węzły można według mp.pl obserwować nawet podczas przeziębienia.

03Cechy węzła

Jaki węzeł wygląda na zapalny, a jaki niepokoi

W odpowiedzi opublikowanej w mp.pl wyjaśniono, że węzeł w stanie zapalnym jest często dość miękki i nieco bolesny przy ucisku. Węzeł zmieniony przez przerzut raka jest zazwyczaj twardy, często gorzej ruchomy, a czasem łączy się z innymi w „pakiet”.

Według artykułu o USG węzłów twarde węzły mogą być objawem choroby nowotworowej, a miękkie i tkliwe zwykle wiążą się ze stanem zapalnym. Zbijanie się węzłów w nieprzesuwalne pakiety może wynikać zarówno z procesu nowotworowego, jak i zapalnego.

Mp.pl podkreśla, że zawsze niepokojące jest pojawienie się węzłów nad obojczykami.

04Różnice

Ile czekać: mp.pl a wytyczne dla dorosłych

Mp.pl podkreśla, że najczęściej przyczyna jest przemijająca i łagodna, a w każdym przypadku wskazana jest staranna ocena lekarska. Gdy węzeł utrzymuje się po ustąpieniu infekcji, należy podjąć dalszą diagnostykę, w tym USG.

Amerykańskie wytyczne dotyczące guza szyi u dorosłych (Pynnonen i wsp., 2017) kładą akcent gdzie indziej: u dzieci większość guzów szyi wynika z infekcji, ale większość utrzymujących się guzów szyi u dorosłych to nowotwory, dlatego guz szyi u dorosłego należy traktować jako złośliwy do czasu wykluczenia.

Według tych wytycznych zwiększone ryzyko nowotworu ma osoba bez wywiadu infekcji, u której guz utrzymuje się co najmniej 2 tygodnie bez wyraźnych wahań lub od nieznanego czasu, a także guz nieruchomy, twardy, większy niż 1,5 cm lub z owrzodzeniem skóry. Oba źródła są zgodne co do jednego: węzeł, który nie znika po infekcji, trzeba pokazać lekarzowi.

06U lekarza

Jak wygląda wizyta i badania

Lekarz zaczyna od wywiadu. Mp.pl radzi przygotować odpowiedzi na pytania:

• kiedy pojawiło się powiększenie węzłów,
• czy towarzyszyły mu objawy infekcji: ból gardła, gorączka, wysypka,
• czy był ból, obrzęk, zaczerwienienie lub wyciek ropy,
• czy był kontakt ze zwierzętami, np. podrapanie przez kota,
• czy występują zmęczenie, utrata masy ciała, nocne poty lub krwawienia.

W badaniu lekarz ocenia węzły, sprawdza inne okolice ciała, gardło oraz wątrobę i śledzionę. Najczęściej zleca morfologię z rozmazem ręcznym oraz OB i CRP, a w niektórych infekcjach próby wątrobowe. Z badań obrazowych wykonuje się m.in. USG szyi, a na dalszych etapach tomografię lub rezonans.

07USG

Co pokazuje USG węzłów chłonnych

USG węzłów jest według mp.pl nieinwazyjne, niebolesne i może być powtarzane, także w ciąży. Do badania węzłów szyi nie trzeba się przygotowywać.

Lekarz ocenia wielkość, kształt, budowę i unaczynienie węzłów. Prawidłowy węzeł przypomina fasolę; węzeł zmieniony chorobowo bywa bardziej owalny lub okrągły. Prawidłowa budowa powiększonego węzła wskazuje zwykle na zapalenie, a nieprawidłowe unaczynienie może świadczyć o procesie nowotworowym.

Wytyczne Pynnonen i wsp. zalecają u dorosłych z podwyższonym ryzykiem tomografię lub rezonans szyi z kontrastem oraz biopsję cienkoigłową zamiast otwartej biopsji, gdy rozpoznanie pozostaje niejasne.

08Antybiotyk

Czy antybiotyk pomoże na powiększony węzeł

Mp.pl przypomina, że antybiotyk leczy tylko zakażenia bakteryjne i nie działa na wirusy, np. przy katarze, przeziębieniu czy większości zapaleń gardła. Przy cechach zakażenia bakteryjnego lekarz może go jednak zalecić.

Wytyczne Pynnonen i wsp. odradzają rutynowe przepisywanie antybiotyku dorosłym z guzem szyi, jeśli nie ma objawów zakażenia bakteryjnego. Nie warto więc samodzielnie „sprawdzać” antybiotykiem, czy węzeł się zmniejszy.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy guzki i powiększone węzły na szyi (wizyty po hiszpańsku).

09Dzieci

Powiększone węzły na szyi u dziecka

Wytyczne amerykańskie przypominają, że u dzieci większość guzów szyi wynika z infekcji. W odpowiedzi opublikowanej w mp.pl, dotyczącej dziecka z węzłami powiększonymi od 4 tygodni po przeziębieniu, zaproponowano obserwację, czy węzły się zmniejszają, a jeśli nie, powtórzenie morfologii z rozmazem, CRP i USG szyi.

Ta sama odpowiedź zwraca uwagę, że u dzieci do 6. roku życia może występować fizjologiczna przewaga limfocytów, a normy na wynikach dotyczą zwykle dorosłych. Wyniki dziecka zawsze interpretuje lekarz.

Guzek pod pachą lub w pachwinie nie zawsze jest węzłem: według mp.pl może to być też przepuklina, kaszak czy tłuszczak.

10Podsumowanie

W skrócie

• Węzeł u dorosłego uznaje się za powiększony powyżej 1 cm.
• Najczęstszą przyczyną są łagodne infekcje gardła, ucha, zębów czy jamy ustnej.
• Węzeł zapalny jest zwykle miękki i tkliwy; twardy, nieruchomy lub w pakiecie budzi niepokój.
• Węzeł, który utrzymuje się po infekcji, wymaga diagnostyki, w tym USG.
• Wytyczne dla dorosłych: guz szyi bez infekcji trwający 2 tygodnie lub dłużej to podwyższone ryzyko.
• Nocne poty, utrata masy ciała i osłabienie to wskazanie do pilnej wizyty.