Łokieć tenisisty: objawy, leczenie i ćwiczenia

01Co to jest

Czym jest łokieć tenisisty

Łokieć tenisisty to potoczna nazwa entezopatii, czyli uszkodzenia ścięgna w miejscu, w którym przyczepia się ono do kości. Chodzi o wspólny przyczep ścięgien prostowników nadgarstka do nadkłykcia bocznego kości ramiennej, a więc do kostnego wyniosłego punktu po zewnętrznej stronie łokcia.

Według mp.pl wskutek powtarzanych mikrourazów, przeciążeń i skłonności genetycznej ścięgno w miejscu przyczepu „nadrywa się”, słabnie i staje się bolesne. Całkowite oderwanie przyczepu zdarza się bardzo rzadko. Podobna choroba po wewnętrznej stronie łokcia, dotycząca zginaczy nadgarstka, to łokieć golfisty – występuje rzadziej.

02Kogo dotyczy

Kto choruje i dlaczego

Szacuje się, że co roku około 1–3% populacji ma dolegliwości związane z entezopatią w okolicy łokcia. Największe ryzyko dotyczy osób między 30. a 50. rokiem życia, tak samo często kobiet i mężczyzn.

Przeciążenie wynika zwykle z pracy lub sportu. Kluczowe są częste, powtarzalne ruchy nadgarstka i łokcia, które nadwyrężają przyczep ścięgien. Choroba może dotyczyć obu łokci jednocześnie, a po wyleczeniu jednej strony nierzadko pojawia się po drugiej w kolejnych miesiącach lub latach.

03Objawy

Objawy łokcia tenisisty

Typowy jest punktowy ból po zewnętrznej stronie łokcia, który może promieniować po tylnej powierzchni przedramienia aż do nadgarstka. Rzadko boli w spoczynku. Ból pojawia się i nasila przy ruchach ręki, na przykład przy dźwiganiu lub obracaniu cięższych przedmiotów.

• Ból przy dźwiganiu lub obracaniu cięższych przedmiotów.
• Uczucie osłabienia ręki: niektóre osoby nie są w stanie czegoś unieść lub mocno ścisnąć.
• Bolesność i zmęczenie mięśni po zewnętrznej stronie łokcia po wysiłku.

Część osób mimo bólu wykonuje codzienne czynności, inne czują wyraźne ograniczenie. Nasilenie objawów zmienia się w czasie.

04Diagnoza

Jak lekarz rozpoznaje łokieć tenisisty

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu. Ortopeda ocenia, gdzie dokładnie boli, sprawdza zakres ruchu i stabilność stawu oraz wykonuje specjalne testy prowokujące ból.

W zależności od wyniku badania może zlecić USG lub zdjęcie RTG. Zmiany w ścięgnach najlepiej widać w USG wykonanym przez doświadczonego radiologa. RTG pokazuje zwapnienia, które mogą, ale nie muszą się pojawić, i przede wszystkim pozwala wykluczyć inne choroby. Rezonans magnetyczny wykonuje się bardzo rzadko: przy długo trwających dolegliwościach, niejasnym obrazie lub przed ewentualną operacją.

05Przebieg

Ile trwa łokieć tenisisty

Według mp.pl udowodniono, że w zdecydowanej większości przypadków zmiany wyciszają się, a ból mija samoistnie, bez żadnej dodatkowej interwencji. Zwykle trwa to około 1–1,5 roku.

Dlatego leczenie ma przede wszystkim poprawić komfort w tym czasie i, w miarę możliwości, przyspieszyć gojenie. W randomizowanym badaniu opublikowanym w BMJ w 2006 roku porównano fizjoterapię, zastrzyk ze sterydu i postawę „obserwuj i czekaj”. Po 52 tygodniach wyniki we wszystkich trzech grupach były podobne. Różnice dotyczyły głównie pierwszych tygodni i miesięcy.

06Leczenie

Leki, odciążenie i ortezy

Na początek warto unikać ruchów, które nasilają ból. Można stosować leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, na przykład paracetamol, lub przepisane przez lekarza.

Medycyna Praktyczna nie zaleca na tym etapie leków przeciwzapalnych, dawniej szeroko stosowanych. Badania chorych ścięgien pod mikroskopem nie wykazały w nich komórek odpowiedzialnych za zapalenie, a sam proces zapalny jest potrzebny do gojenia.

Ortezy łokcia i opaski uciskowe mogą przynieść ulgę niektórym osobom: chronią bolesny przyczep i zmniejszają napięcie mięśni. Wybór opaski lub ortezy warto skonsultować z ortopedą lub fizjoterapeutą.

07Ćwiczenia

Ćwiczenia na łokieć tenisisty

Zestaw przygotowany dla mp.pl przez fizjoterapeutów z Krakowa zaleca, by każde ćwiczenie powtarzać kilkakrotnie, w tempie i zakresie możliwym do wykonania bez maksymalnego wysiłku. Wybieraj ćwiczenia, które ci służą, a w razie wątpliwości skonsultuj się z fizjoterapeutą.

• Rozciąganie przedramion przy stole: stań przy stole, oprzyj o blat grzbiety dłoni przy wyprostowanych rękach i przenoś ciężar ciała do tyłu, aż poczujesz delikatne ciągnięcie w przedramionach. Utrzymaj 30 sekund.
• Rozciąganie w leżeniu na boku: połóż się na boku chorej ręki z ręką uniesioną w barku; zdrową ręką zginaj chory łokieć do uczucia delikatnego ciągnięcia, utrzymaj 30 sekund i pogłębiaj ruch przy wydechu.
• Masaż lodem: siedząc przy stole, masuj bolesne miejsce kostką lodu okrężnymi ruchami przez około 5 minut, nie trzymając lodu w jednym punkcie.
• Ćwiczenie z butelką: oprzyj przedramię chorej ręki o krawędź stołu, trzymając w dłoni półlitrową butelkę wody. Zdrową ręką unieś dłoń z butelką, a potem chorą ręką powoli opuszczaj ją w dół.

Fizjoterapeuta może dobrać ćwiczenia wzmacniające ścięgna prostowników nadgarstka do twojego etapu choroby.

08Zastrzyki

Zastrzyki ze sterydu i osocze bogatopłytkowe

Gdy leki i fizjoterapia nie pomagają, lekarz może zaproponować zastrzyk w bolesną okolicę, wykonywany pod kontrolą USG. Steroidy działają silnie przeciwbólowo i większość osób odczuwa szybką poprawę. Według mp.pl wyciszenie zapalenia hamuje jednak gojenie ścięgna, a po około miesiącu ból może wrócić silniejszy niż przed zastrzykiem. Nie zaleca się powtarzania zastrzyku ze sterydu.

Badania to potwierdzają. W badaniu z BMJ zastrzyk był najskuteczniejszy po 6 tygodniach, ale potem często dochodziło do nawrotów. W badaniu opublikowanym w JAMA w 2013 roku po roku całkowite wyzdrowienie lub wyraźną poprawę miało 83% osób po zastrzyku i 96% osób bez zastrzyku, a nawroty wystąpiły u 54% wobec 12%.

Osocze bogatopłytkowe, przygotowane z krwi pacjenta, nie ma takich działań niepożądanych, ale nie zawsze działa, a jego skuteczność wymaga dalszych badań.

10W skrócie

Najważniejsze

• Łokieć tenisisty to przeciążeniowe uszkodzenie przyczepu ścięgien po zewnętrznej stronie łokcia.
• Najczęściej dotyczy osób w wieku 30–50 lat, kobiet i mężczyzn tak samo często.
• W większości przypadków mija samo, zwykle w ciągu 1–1,5 roku.
• Pomagają odciążenie, leki przeciwbólowe, fizjoterapia i ćwiczenia; leki przeciwzapalne nie są zalecane na początek.
• Zastrzyk ze sterydu daje szybką ulgę, ale po roku wyniki są gorsze i jest więcej nawrotów.